Ana Sayfa
Gündem
Politika
Ekonomi
Dünya
Aktüel
Spor
Yazarlar
Televizyon
Sağlık
Karikatür
Bugünkü Yeni Şafak
657'liler Ailesi
Bilişim
Çalışanın Sesi
Diziler
Düşünce Gündemi
Hayat
Kültür-Sanat
Nar-ı Beyza
Okur Sözcüsü
Röportaj
Sinema
Yemek
Zamanda Yolculuk
Bize Yazın
Abone Formu
Temsilcilikler
Reklam
Künye
Arşiv

Yeni Şafak'ta Ara

	Akif EMRE aemre@yenisafak.com.tr

The Brookings Institution bu ay içinde Türkiye'de yükselen Amerikan karşıtlığını sebep-sonuç ilişkisi bakımından analiz etmeye çalışan bir rapor yayınladı. İlişkilerinin tarihi seyrinden yola çıkarak bugünkü krizin geçmişte yaşananlardan farklılığına dikkat çekiliyor.

Soğuk Savaş Dönemi'nin bitmiyle mevcut ideolojik kamplaşmanın ortadan kalkması sonucu, rejim açısından en hassas iki farklı kimlik sorunun ortaya çıktığı belirtiliyor: Türt sorunu ve İslamcılık. Kestirmeden Türkiye'nin bu sorunlarıyla ancak liberal demokrasi (her derde deva olarak sunulan ve tarif yapılmayan) ile aşacağı müjdesi veriliyor. Soğuk Savaş Dönemi'nde komünizm tehlikesini atlattığımız gibi, aynı akıl bize, bu iki düşmanla nasıl başedeceğimizin formülünü vermektedir.

Bu dönemdeki ilişkileri hassas hale getiren husus; Amerika'nın güvendiği iç dinamikler yani askeri bürokrasi ve Kemalist seçkinlerin kendilerini tehdit altında görmeleri; ilk defa Amerika'ya karşi rejimin savunmacı bir refleks geliştirdiği tespitini yapıyor. Cumhuriyetin kutsanmış ideolojisi olarak Kemalizm'in Kürt sorununu bir güvenlik, sosyokültürel bir sorun olan başörtüsünü ise köktenci bir devrim tehlikesi olarak algıladığını ilave ediyor. Yani Türkiye 50 yıllık Soğuk Savaş Dönemi'nden sonra 1930'ların refleksine geri döndü.

Peki, Türk seçkinlerini böylesi refleks gelişitirmelerinin sebebi nedir? Rapor devamla 11 Eylül sonrası Amerika'nın Büyük Ortadoğu Projesi çerçevesinde Türkiye'ye yüklediği misyonun formüle edilişinde bir yanlışlık yapıldı. Türkiye'nin ilk defe 'nerede olduğu' için değil 'ne olduğu' için değer kazandığı bu dönemde, İslam dünyası için "ılımlı İslam" bağlamında "model ülke" olarak sunulması Kemalist seçkinlerin tepkisini çekti.

İkinici olarak da Amerika'nın Irak politikasına gösterilen tepkiyi Kuzey Irak ve Kerkük sorununa bağlayan raporda Avrupa ve Türkiye'de yapılan kamuoyu yoklamalarında ortaya çıkan tepki farkının muhtevasını anlamış görünmüyor.

Sonuç olarak Amerika hatasını anlayarak projede bazı değişklikler yapmış. Mesela Türkiye bundan böyle ılımlı İslam ve model ülke olarak sunulmayacakmış!

Ortadoğu'da gerçek serbest seçimlerin yapılması durumunda radikal dincilerin gücü ele geçirmelerinden Amerika ciddi biçimde endişe duyuyormuş. Irak savaşının nedeninin petrol olmadığı ısrarla vurgulanmasına ragmen özellikle Amerika'da 1950'den itibaren geçerlilik kazanan 'modernleşme kuramı'na ( Fahrettin Altun'un kitabı BOP'un teorik çerçevesini anlamak için yararlı olabilir, Modernleşme Kuramı, Küre Yay.) geri dönen Bush yönetimi, bölgede ne aradığı açıklama zahmetine katlanmıyor.

Resmin tümüne bakıldığında Amerika'nın IMF, Dünya Bankası ilişkilerinde ve özellikle Avrupa Birliği konularnıda Türkiye'ye verdiği destek sürüyor; sanılanın aksine diyor rapor; AKP'nin fişinin çekildiği de yok. AKP'nin kamuoyunu ikna etmede daha çok çaba göstermesi gerektiği vurgulansa da iki ülke ilişkilerinin şekillenmesindeki kritik rolüne işaret ediliyor.

Türkiye'nin hassas olduğu konuların çözümü liberal demokraside yatmaktadır ve bunun gerçekleşmesi için de AB ilişkileri hayati öneme sahiptir. Amerikan karşıtlığı adına AB'cilik yapanlarla dalga geçercesine, Amerika'nın Türkiye'nin AB'ye girişini hangi gerekçelerle desteklediğinin ipuçları veriliyor.

Uzun raporda özetlenen siyasi tarih ve kuramsal göndermeler bir yana bırakılırsa aklımızda kalan sonuç şu. Amerika bölgeyle petrol ve ekonomik kaygılarla ilgilenmemektedir ama tam demokrasinin gelmesinden de korkmaktadır. Türkiye'de esas iş tutulan seçkinlere karşı ayıp edilmiştir ama düzeltilmeyecek hata da yoktur. AKP ilişkilerde yeni aktör olarak yerini almıştır, "ideolojik olmadığı" kesin olan popülist söylemleri bırakıp dış politikada daha "akıllı davranış" sergilemelidir.

Geri dön

Yazdır

Yukarı