Arkeoloji dünyası, Beşiktaş'taki Askeri Deniz Müzesi'nde 36 sultan kayığı ile birlikte sergilenen kürekli kadırganın, bilinmeyen öyküsünü araştırıyor. 1885 tarihli bir fetvada tekne, "Fatih Sultan Mehmet'in kadırgası" olarak geçerken, 1911 yılına ait bir belgede de 4. Mehmet'e atfediliyor. Belçikalı arkeolog Lucien Basch ise kadırgadaki ejderha figürlerinden yola çıkarak kadırganın son Bizans İmparatoru Constantin Dragazes'e ait olduğunu, ondan da Fatih Sultan Mehmet'e geçtiğini iddia ediyor.

Bugüne kalan tek örnek

Kadırgada inceleme yapan Teksas A&M Üniversitesi Sualtı Arkeoloji Bölümü doktora öğrencisi Erkut Arcak, inşa edilme şekli ve kürek çekme sistemlerine dayanarak, kadırganın 17. yüzyıldan daha önce inşa edilme ihtimalinin güç olduğunu kaydetti. Erkut Arcak, 23. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu'nda "Sultan'ın Kadırgası" konulu bir bildiri sundu. Arcak, Beşiktaş'taki askeri müzede bulunan kadırganın, dünyadaki tek orijinal örnek olduğunu söyledi. Osmanlı sultanlarının boğazda kısa gezintiler ve seremoni amaçlı kullandıkları kadırganın, "Akdeniz'de yaklaşık 4-5 bin yıllık tarihi bulunan bütün kürekli gemiler içerisinde kalan son örnek" olduğunu vurgulayan Arcak, bugüne kadar bulunan tek kadırganın, İtalya'daki Garda gölünde kazısı yapılmış olan 16. yüzyıla ait Venedik Kadırgası olduğunu ancak bu teknenin de güverte bölümüyle ilgili fazla parçası kalmadığı için bilgilerin sınırlı olduğunu anlattı.

5 Mehmet'ten hangisi

Erkut Arcak, geminin hangi tarihte inşa edildiğinin tam olarak bilinemediğini, kadırganın halen Deniz Müzesi envanterinde, 17. yüzyıla tarihlendirilerek Sultan 4. Mehmet'e, atfedildiğini kaydetti. Arcak, bunun nedeninin geminin köşk kısmında yazılı bulunan bir şiirde "Sultan Mehmet" adının geçmesi olduğunu ancak bunun Osmanlı hanedanındaki 5 Mehmet'ten hangisi olduğunun bilinmediğini söyledi.

Minyatürdeki kadırga mı?

Kadırganın 40 metre uzunluğunda, 5 metre genişliğinde olduğunu belirten Arcak, geminin köşk bölümündeki sedef, gümüş ve kaplumbağa kabuğu üzerine yapılan işlemelerin, 16. yüzyıl Osmanlı sanatının özelliklerini taşıdığını söyledi. Arşivlerdeki minyatürleri de araştırdıklarını belirten Arcak, bir minyatürde rastladıkları Sultan 2. Osman'ın 1622 tarihinde kullandığı kadırga resminin, Deniz Müzesi'ndeki kadırgaya çok benzediğini anlattı. Arcak, 17. yüzyılda İstanbul'a gelen Hollandalı seyyah Vitsen'in bir resminde yer alan 4. Mehmet'in annesine ait kadırganın da bu kadırga ile ciddi benzerlikler gösterdiğini kaydetti.

Kürekleri şifa niyetine...

Kadırga ile ilgili olarak rastladıkları en eski belgelerden birisinin de 1861 yılına ait Ceride-i Havadis gazetesi olduğunu anlatan Arcak, haberde, "kadırganın bakımından sorumlu olan bostancıların, kadırganın küreklerini keserek, şifa niyetine İstanbul halkına dağıttıkları"nın yazılı olduğunu söyledi. Arcak, bu haberden halkın Fatih'le özdeşleştirdiği kadırgayı 'efsunlu' sayarak küreklerinin kesilip satıldığının anlaşıldığını ifade ederek, kadırganın belki de bu yüzden hiç küreği bulunmadığını belirtti. Arcak, sürekli her parçası yenilenmiş olan kadırganın henüz tam olarak hangi döneme ait olduğunun tespit edilemediğini de söyledi.