Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) Büyük Dairesi, Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan Refah Partisi yöneticilerinin temyiz için yaptıkları başvuruyu reddetti. AİHM Büyük Dairesi, Refah Partisi'nin yöneticilerinin başvurusuyla ilgili olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) dernek ve örgütlenme hakkıyla ilgili 11. maddesinin Türkiye tarafından ihlal edilmediği görüşüne vardı. Büyük Daire, kapatılan RP'nin avukatlarının AİHS'nin 9, 10, 14, 17 ve 18. maddeleriyle ilgili yaptığı şikayetleri ise incelenmeye gerek görmedi.

Gerekçeli karardan

AİHM Büyük Dairesi, gerekçeli kararını basın bildirisiyle açıkladı. AİHM'nin, demokratik toplumu savunma ihtiyaçları ile bireysel hakların uyum içinde olması gerektiği yolunda daha önce açıkladığı görüşlerine atıfta bulunulan gerekçeli kararda, siyasi partilerin devletin yasa ve anayasalarında değişiklik için kampanyalar yapabilecekleri, ancak bunun için iki önemli koşulun bulunduğu hatırlatıldı. Partilerin değişiklik için kullanacakları araçların demokratik ve yasal olması gerektiğini kaydeden AİHM, aynı şekilde istenen değişikliklerin de temel demokrasi kurallarıyla bağdaşması gerektiğine dikkati çekti.

AİHM kararında, şiddeti körükleyen veya demokratik kurallara saygı göstermeyen, demokrasinin tahrip edilmesine ve demokrasilerde tanınmış özgürlük ve haklara zarar verecek siyasi programların, AİHS koruması altına giremeyeceği ifade edildi.

Demokrasiye tehdit

Siyasi partilerin programlarının, beklentilerin ve hedeflerin belirlenmesinde tek kriter olarak belirlenemeyeceği ifade edilen kararda, geçmişte demokratik kural ve ilkelere aykırı düşünen siyasi partilerin iktidara gelene kadar bu görüşlerini açığa vurmadıklarına dikkati çekildi. Kararda, parti yöneticilerinin, parti programından başka eylemleri ve savundukları pozisyonların da önemli olduğu ileri sürüldü. AİHM kararında, "Refah Partisi lideri ve yöneticilerinin uzun dönemde partinin şeriat temelinde bir rejim kurulmasını savunan açıklama ve eylemlerinin tüm partiye isnat edilebileceği'' görüşüne varılırken, "Refah Partisi'nin kendi politikasını gerçekleştirmek için güç kullanımı seçeneğini dışlamadığı'' belirtildi ve "bu planların demokratik toplum kavramına uymadığı'' savunuldu.

Kararda, "Refah Partisi'nin uygulamalarının demokrasiyi tehdit ettiği'' ifade edildi ve Anayasa Mahkemesi'nin parti kapatma kararında haklı olduğu ifadelerine yer verildi.

AİHM ihlal göremedi

AİHM'in 3. dairesinin, ilk başvuruyla ilgili olarak Temmuz 2001'de Türkiye'nin insan hakları ihlalinde bulunmadığını bildirmesinden sonra, kapatılan RP'nin yöneticilerinin avukatları, bu kararı temyiz etmek için Büyük Daire'ye başvurmuşlardı. Büyük Daire, 19 Haziran 2002'de, kapatılan RP'nin yaptığı temyiz başvurusunu görüşmüştü. AİHM'nin 17 yargıçtan oluşan büyük dairesi, bir çeşit temyiz mahkemesi özelliği taşıyor. Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan RP'nin yöneticileri Necmettin Erbakan, Şevket Kazan ve Ahmet Tekdal, 1998 yılında AİHM'ye yaptıkları şikayet başvurusunda, AİHS'nin 11 ayrı maddesinin Türkiye tarafından ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdi. AİHM, 3 Ekim 2000'de verdiği kararda, başvurunun incelenmeye alınmasına karar vermişti. Mahkeme, 16 Ocak 2001'de yaptığı duruşmada, RP'nin ve Türk hükümetinin avukatlarını dinledi. AİHM'nin 7 yargıçtan oluşan 3. dairesi, Temmuz 2001'de aldığı kararda, kapatılan Refah Partisi'nin yaptığı şikayet başvurusunda Türkiye'nin insan hakları ihlalinde bulunmadığı görüşüne varmıştı.