RÖPORTAJ: ALİ SALİ / ANKARA
Enerji Piyasaları Düzenleme Kurulu (EPDK) Başkanı Yusuf Günay, geçen yıl temmuz ayından itibaren akaryakıt firmalarının lisans başvurularını aldıklarını belirterek, şimdiye kadar 16 bin akaryakıt bayiinin lisans başvurusu yaptığını söyledi. Bu başvurulardan 12 binine lisans verildiğini belirten Günay, Emniyet, Jandarma ve Sanayi Bakanlığı'nın denetimleri sonucunda bugüne kadar 825 bayinin kapatıldığını belirtti. Yusuf Günay Yeni Şafak'ın petrol kaçakçılığı ile ilgili sorularını cevapladı.

Petrol kaçakçılığı yıllardır şikayet edilen bir Türkiye gerçeği. Kaçakçılığın boyutları ne?

4926 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'na göre kaçak akaryakıtla mücadele edecek kurumlar Gümrük Müsteşarlığı, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Komutanlığı'dır. Kaçak yollarla yurda sokulan akaryakıtın men edilmesi EPDK'nın sorumluluğunda değil. Ancak EPDK'nın görevi piyasa denetiminin yapılmasına yönelik çalışmaları direkt ve dolaylı olarak kaçak ve standart dışı akaryakıtla mücadeleye etki yapıyor. Kayıt altında, yıllık ekonomik büyüklüğü 30 milyar YTL'yi aşan petrol piyasasının yeterince disipline edilmediği yıllardır biliniyordu. Ben 2005 yılını sektörün disipline edilmesi açısından çok önemli bir dönemeç olarak görüyorum. Bu konuda Petrol Piyasası Kanunu'nun yürürlüğe girmesinin ardından sektörün lisanslandırılması ve bu konuda denetimlere başlanmış olması çok önemlidir. Bir diğer önemli husus ise kaçak akaryakıt kullanımına yönelik siyasi iradenin ortaya konmasıdır. Bir yandan İçişleri Bakanlığı'nın başkanlığında bir komisyon oluşturuldu, diğer yandan şubat ayında TBMM bünyesinde Akaryakıt Kaçakçılığı ile ilgili araştırma komisyonu çalışmalarına başladı. Bu konuda bu güne kadar yapılan tahminlerde kaçak akaryakıt kullanımının ülkeye sadece vergi kaybı olarak maliyetinin 2.5-3 milyar dolar civarında olduğu hesaplanıyordu. Ancak Meclis Araştırma Komisyonu son 2 yılda ülkeye yüzde 75'i Irak'a karayoluyla yapılan transit işlemlerinde olmak üzere yurda 7.8 milyon ton kaçak akaryakıt sokulduğunu ve bunun sonucunda devletin 11 katrilyon liraya yaklaşan vergi kaybına uğradığını tespit etti. Üstelik Meclis Araştırma Komisyonu bu rakamların sadece çalışma yaptığı döneme ait rakamlar olduğunu vurgulayarak kaçak akaryakıt kullanım miktarının aslında bu rakamdan çok daha fazla olduğu değerlendirmesini yaptı. Tüm bu çalışmalar konunun üzerine gittikçe ve özellikle yurtdışı araştırmalarının sonuçlarına ulaşıldıkça bugüne kadar yapılan kaçakçılığın ekonomik büyüklüğü konusunda giderek daha büyük rakamlara ulaşıldığını gösteriyor.

Kaçak akaryakıtın alıcısı çok

Petrol kaçakçılığında ismi geçen büyük şirketlere baktığımızda, "Bunlar nasıl kaçakçılık yapar?" demekten kendinizi alamıyorsunuz. Böyle büyük şirketleri kaçakçılık yapmaya iten sebep ne?

Ülkemizin dört bir tarafı denizlerle çevrili ve buralarda kontrol sağlamak zor. Üstelik çevremizde çok ucuz akaryakıt temin edilecek ülkeler var. Ülkemizde yasal yollarla satılan akaryakıtın üzerindeki vergilerin yüksekliğine de dikkate alırsak, yurtdışından yasadışı yollarla getirilen akaryakıt ülkemizde çok ucuza satılıyor ve alıcı buluyor. Siz gerekli tedbirleri almazsanız kolay yollardan, kayıt dışı, yasa dışı para kazanmak isteyen birileri her zaman olacaktır. Bu işin ekonomiye, araçlarımıza, insanımıza verdiği zararları ayrıca ahlaki ve toplumsal çürümeye sebep olduğunu dikkate alırsanız kim olursa olsun bu işi yapanların da bu ülkeye hainlik yaptığını açıkça söylemek gerekiyor.

Petrol kaçakçılığı ile mücadele için oluşturulan bir konsept var mı?

Artık ülkemizde petrol kaçakçılığı ile ilgili bir konseptin fikir ve eylem birliğinin oluştuğunu söylemem mümkün. Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Gümrük Müsteşarlığı, Emniyet, Jandarma, Sanayi Bakanlığı, EPDK herkes üstüne düşen sorumluluğun farkında, sorunların kaynağını tespit ediyor, tartışıp konuşarak çözüm yolları geliştiriyoruz. Petrol Piyasası Kanunu'nun gereği olarak piyasada faaliyet gösteren tüm oyuncuların lisanslandırılması gerekiyor. Bugüne kadar kurumumuza piyasada faaliyet gösteren ve gösterecek olan firmalar tarafından 14 bini akaryakıt bayii olmak üzere 16 bin adet lisans başvurusu yapıldı. Bu firmalardan, çevre ve toplum sağlığı açısından risk oluşturmadığını belgelendiren ve kanun ve diğer mevzuatın zorunlu kıldığı diğer evraklarını tamamlayan 12 bin 260 bayi lisans almaya hak kazandı. 2 bin civarında bayiinin ise evraklarını tamamlamadığı için lisans alamadığı tespit edildi.

Denetimde işbirliği başlatıldı

İçişleri Bakanımız ile imzaladığımız protokolle, Kurumumuz ile Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü arasında petrol piyasasının denetimi konusunda işbirliği başlatıldı. Bugüne kadar Jandarma tarafından 580, Emniyet tarafından 170, Sanayi Bakanlığı tarafından da 75 adet bayinin faaliyetinin durdurulduğu bilgisi kurumumuza ulaştı. Böylesi bir denetim programı petrol sektöründe bugüne kadar yapılmış en büyük ölçekli denetim çalışmasıdır. Bu konuda askeri ve sivil bürokrasi tam bir işbirliği ve koordinasyon içerisinde, takdire şayan bir çalışma sürdürüyor. Bu lisans denetimler önümüzdeki günlerde tüm piyasa taraflarını kapsar şekilde yaygınlaştırılacak. Ardından akaryakıt kalite ve standartlarının kontrolüne yönelik çalışmalar sürecek.

Kim kaçırıyorsa faturayı o ödesin

Kaçakçılıkla mücadelede büyük şirketlerin mi üzerine gidilecek, yoksa söz konusu şirketlerin dağıtım ağındaki bayiler mi kaçakçılığın faturasını ödeyecek?

Bana göre, kaçakçılığı kim yapıyorsa faturasının ona ödenmesine yönelik yaptırımlar kanunlarla tanımlanmış durumda. Mesele bunları uygulamakta. Geçmiş yıllarda akaryakıt fiyatları daha düşük olduğu, üstelik araç sayısı giderek arttığı halde büyük bir tezatla akaryakıt tüketimi artmıyordu. Bu kayıtdışı işlemlerin, standart dışı ve kaçak akaryakıt kullanımının en somut göstergelerinden biridir. Bu yıl gerek akaryakıt kaçakçılığına karşı bir hareketlenme yaşanması gerek kurumumuzun piyasayı disipline eden çalışmalar sayesinde petrol fiyatları arttığı halde akaryakıt tüketiminde yüzde 8'lere varan bir artışın yaşandığı hesaplanıyor.