Ermeni olaylarının cumhuriyetçi zihniyete katkısı

Türkiye'de yaşayan insanların taşıdıkları hangi niteliklerden dolayı bir millet olarak adlandırılabilecekleri sorusu kasıtlı olarak cevapsız bırakılmıştır. Bu soruya cevap vermesi umulan kimseler de kasıtlı olarak zihnî yeterliklerini ve buna doğrudan bağlı olarak ahlâkî yeterliklerini güdük bırakmışlardır. Büyükelçi Gündüz Aktan Türkiye'de cumhuriyet ilân edilmesinden kısa bir zaman önce yaşanan Ermeni olaylarının bir soykırım örneği olmadığını görmek ve göstermeye çabalamak suretiyle bu güdüklüğü aşma girişimi içindedir.

Tarihle yoğrulmadıkça millet olunamayacağı ve siyasi rejim değişikliğinin, millet hayatı üzerinde ne kadar derin iz bırakmış olursa olsun, millet hayatı için arızî bir hususiyet taşıdığı Ermeni olaylarına soykırım dışında hangi adı vereceğimiz düşünüldüğü zaman anlaşılabiliyor. Ne yazık ki Türkiye Cumhuriyeti'nin dünya tarihindeki ağırlıklı yerini kavraması beklenen kişiler düşünmenin hakkını vermeye ve düşündüklerin bekçiliği yapmaya yatkın değiller. Olsalardı Türkiye'de Ermeni etkinliğinin sona ermesinden asıl yararı sağlayan gücün Avrupa ve bilhassa İngiliz emperyalizmi olduğunu da fark edecek olgunluğu talep ederlerdi. Zira 1838'deki ticaret anlaşmasına ve dokuma tezgâhlarındaki çöküşe rağmen Türk toprakları iktisadi acze düşerek emperyalizmin hazır avı olmadıysa bunda Anadolu'daki zanaatkâr Ermeni nüfusun payı büyüktür. Hasılı, Ermeni olayları sebebiyle ortada bir hata olup olmadığı, varsa bu hatayı işleyenlerin ve azmettirenlerin kimler olduğu meselesi hayatî olduğu kadar kitabî bir mesele olarak ele alınmak durumundadır. Dolayısıyla bu meselenin içine kimin ve kimlerin hayatına ne değer biçildiği girdiği kadar, olayların cereyan tarzının ve doğurduğu sonucun kimin ve kimlerin kitabına uyduğu da giriyor.

Almanların Yahudilere, Amerikalı beyazların Amerikan kızıl derililerine yaptığını Türkler Ermenilere yapmıştır demek hiçbir bakımdan mümkün değildir. Bu yaklaşıma hem Almanlar, hem Yahudiler, hem beyaz Amerikalılar, hem kızıl derili Amerikalılar itiraz etse yeridir. Çünkü zikredilen olayların unsurları ve olaylara sebebiyet veren taraflar arasında böyle bir benzetmeyi, giderek karşılaştırmayı yapmayı mümkün kılacak hiçbir ortak özellik yok. Türkler Ermeni olayları dolayısıyla densizlerin yaptığı Alman/Yahudi, beyaz/kızıl derili yakıştırmasına bu yakıştırmayı münasebetsiz bularak itiraz etmekle kalmayacak, böyle bir yakıştırma dolayısıyla ortaya bir şeref meselesi çıktığı için yersiz yakıştırmayı nefret ve tiksinti ile karşılayacağız. Eğer bu tuhaf yakıştırmada ısrar eden olursa onlara biz Türklerdeki âlicenaplığın Almanlara ve beyaz Amerikalılara hak etmedikleri payeleri dağıtmaya yetmediği söyleyeceğiz.