Basında kartel

Yeni Şafak'ın dünkü sayısında manşetten verilen ve Doğan ve Sabah gruplarının basında tekel oluşturduklarının Rekabet Kurulu tarafından tescil edilmesinin, önemli bir gelişme olduğunun kabul edilmesi gerekiyor.

Liberal ve açık ekonomilerde, tüketicinin güçlü üreticiler ve dağıtıcılara karşı korunması gerekmektedir. Aksi halde, kârın maksimize edilmesi amacıyla üretim miktarı ve/veya satış fiyatı belirlenerek tüketiciye pahalı ve/veya kalitesiz mal ve hizmet arzı gündeme gelmektedir. Tabii tekelin oluşabilmesi için piyasanın, fiyatları yönlendirebilecek kadar büyük bir bölümünün belirleyici konumunda olunması gerekir. Tekel durumu tek bir firma tarafından oluşturulabileceği gibi, sektörün belli başlı birkaç büyük firması arasında açık veya kapalı mutabakatı neticesinde de ortaya çıkabilir.

Liberal Batı ekonomilerinin tamamında tekelleşmeye karşı yasal tedbirler mevcuttur. Anti-tröst yasaların en sert uygulandığı ülke Amerika'dır. Kapitalizmin en vahşi olanının uygulandığı bu ülkede tekelleşmeye karşı tanınacak küçük bir tolerans dahi, rekabet ortamına darbe vuracak ve tüketicinin çok ciddi zarar görmesi sonucunu doğurabilecektir. Tekelleşmeyle mücadele tavizsiz bir şekilde uygulanmaktadır bu ülkede. Microsoft firması ile ilgili olarak mahkemeler tarafından verilen kararlar ilginç ve çarpıcı örneklerdir.

Kartele cezanın anlamı

Doğan ve Sabah gruplarına, basında tekel oluşturdukları için Rekabet Kurulu tarafından kesilen 2.3 trilyon liralık ceza caydırıcı değildir. Kontrol ettikleri mali büyüklük dikkate alındığında verilen ceza küçük kalmaktadır. Bir de tahsil problemi var. Geçtiğimiz yıllarda kartel gazetelerine, promosyonla ilgili yasakları ihlal ettiklerinden dolayı kesilen trilyonlarca liralık cezalar, 2000 yılı Bütçe Kanunu'na konulan özel hükümlerle silinmişti. Benzer bir akıbetin Rekabet Kurulu tarafından kesilen cezanın başına gelmemesi gerekir. Zira, aynı Hükümet halen iş başındadır.

Para cezası tahsil edilemese dahi, Doğan ve Sabah gruplarının;

Gazete ve dergi dağıtım piyasasını bölüştükleri, müşteri yayınlarını paylaştıkları,

Gazete dağıtımına ilişkin komisyon oranlarını ve dağıtılan yayınlardan alınacak sabit ücretleri birlikte tespit ettikleri,

BBD, YAYSAT ve BİRYAY'ın birlikte, hakim durumlarını kötüye kullandıkları, rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdıkları, gazete ve dergi dağıtım piyasasındaki rekabet koşullarını bozmaya yol açtıklarının Rekabet Kurulu kararıyla ortaya çıkmış olması önemlidir. Rekabet Kurulu'nu bu kararından dolayı kutlamak gerekir.

Zarar görenlerin dava açma hakları

Tekelleşme rekabeti ortadan kaldırdığı için haksızlığa yol açar. Bir başka ifade ile tekel ortamında, kartel firmaları haksız yere kazançlarını artırır, rakipleri ve tüketiciler zarar görür. Tekel ortamının mağdurları vardır. Doğan ve Sabah grupları, tekel konumlarının başlangıcından itibaren haksız kazanç elde etmişlerdir. Buna mukabil birileri de Doğan ve Sabah gruplarının oluşturdukları tekel yapısından dolayı zarara uğramışlardır.

Bize göre, Rekabet Kurulu'nun bu kararından sonra zarar görenlerin, yani, basındaki tekelleşmeden dolayı mağdur olanların maddi tazminat davası açma hakları doğmuştur.

Dava açabilecekler arasında ilk akla gelen Akşam ve Star gazeteleri gelmektedir. Dağıtımdaki tekelci yapı nedeniyle trilyonlarca liralık zarara uğramışlardı.

Gazetelerinin dağıtımları BBD, YAYSAT veya BİRYAY tarafından gerçekleştirilen tüm gazeteler de maddi tazminat davası açabilirler. Dağıtımdaki tekelci yapı, gazete dağıtım fiyatlarının yüksek olması sonucunu doğurmaktadır. Rekabet ortamında, örneğin, 100 liraya yapılabilecek dağıtım tekel ortamında, örneğin, 150 liraya yapılabilmektedir. Gazeteleri Kartel'in dağıtım kuruluşlarınca dağıtılan basın kuruluşları, şu ana kadar ödedikleri dağıtım komisyon ve ücretlerinin yüksek olan kısmının iadesi için dava açabilirler. Dağıtım ücretinin ne kadarının aşırı olduğunun tespiti doğal olarak mahkemeler tarafından yapılacaktır.

Bu öneri hiç kimseye garip gelmesin. Zira Rekabet Kurulu, kararında, dağıtım fiyatlarının Kartel tarafından birlikte tespit edildiğini ve rekabet koşullarının bozulduğunu çok net olarak ortaya koymuştur. Geriye, mağdurların haklarını aramaları kalıyor.