Türkiye Jeofizik Kurumu Başkanı Prof. Dr. Ahmet Ercan, çok katlı binaların depremde tehlike arzettiği yönündeki bilginin yanlış olduğunu, aksine, bazı zeminlerde az katlı binaların daha riskli olduğu bilinmediği için belediyelerin çoğu zaman yanlış kararlar aldıklarını bildirdi.

Depremde zeminin türü kadar salınım periyodu ve ivmeye (tokatlama) karşı durma davranışının da önemli olduğunu vurgulayan Ercan, sert zeminde yüksek, gevşek zeminde alçak binaların daha uygun olduğunu, bu yüzden sert zeminde alçak binanın, yüksek katlı binalara göre daha riskli olduğunu ifade etti.

Yanlış kararlar alınıyor

Çekiçleme etkisi'ne de değinen Ercan, şu bilgiyi verdi: "Bir yerde binaların yükseklikleri farklı ise, bunların salınımları da farklı olacağı için depremden etkilenmeyen bir bina dimdik yerinde dururken, yanında farklı salınımdaki bina gelip ona çarparak yıkar. Buna 'çekiçleme etkisi' diyoruz. Gelişmiş ülkelerde bu yüzden bütün binalar cetvelle çizilmiş gibi aynı boydadır."

Belediyelerin bu açıdan çok yanlış kararlar aldığını belirten Ercan, belediye sınırları içinde farklı zeminler için farklı kat uygulamasına gidilmesini, aynı özellikteki zeminde eşit katlı binaların yapılmasına dikkat edilmesini istedi.

'İstanbul Yer Davranış Haritası'nı yapan Ercan, harita üzerindeki değerlerin salınım dönemini gösterdiğini belirterek, zeminleri, 'sarsıntıya oldukça çok duyarlı', 'çok duyarlı', 'orta duyarlı', 'duyarlı', 'az duyarlı', 'çok az duyarlı yerler' şeklinde sınıfladığını belirterek, semt semt ayrıntılı bilgi verdi.

NEREYE, HANGİ TÜR BİNA İNŞA EDİLMELİ?

Oldukça çok yavaş salınan, dolayısıyla çok az katlı yapılaşmaya uygun yerler: Kartal Rahmanlar, Şevketpaşa, Rumeli Feneri Burnu üzerindeki Rumeli Kavağı. Çok yavaş salınan ve az katlı yapılaşmaya uygun yerler: Zekeriyaköy, Göktürk, Kemerburgaz, Odayeri.

Orta yavaş salınan, orta katlı yapı önerilen yerler: Anadolu yakasında Sırapınar, Koçullu, Göllü, Öyümce. Trakya yakasında Sarıyer Çarşı İçi, Emirgan Kıyı Kuşağı, Sirkeci, Eminönü kıyı kuşağının bir kesimi, Topkapı, Edirnekapı.

Orta hızlı salınan, orta yüksek katlı yerleşmeye uygun yerler: Anadolu yakasında Kılıçlı, İshaklı, Cumhuriyet, M.Şevketpaşa, Trakya yakasında Sarıyer sırtı, Bahçeköy, Çayırbaşı, Hadımköy

Çok hızlı salınan ve yüksek katlı yapılaşmaya elverişli yerler: Anadolu yakasında Poyraz, Kanarya, Polonez, Reşadiye, Alemdar, Trakya'da ise Tarabya Üstü, Hacıosman, Yeniköy, Emirgan, İstinye.

Oldukça çok hızlı salınan gökdelen türü çok katlı yapılaşmayı kaldırabilecek yerler: Anadolu yakasında Samandıra, Yenidoğan, Anadolu Feneri, Beykoz sırtları, Trakya yakasında Maslak, Ayazağa sırtları, Zincirlikuyu, Mecidiyeköy sırtları.

Sarsıntıya oldukça çok duyarlı yerler

Prof. Ahmet Ercan'ın verdiği bilgiye göre, Kartal Rahmanlar, Şevketpaşa, Rumeli Feneri Burnu üzerindeki Rumeli Kavağı, Garipçe, Rumeli Feneri, Demirciköy, Uskumruköy, Gümüşdere, Kısırkaya, Çiftealan, Kuruköy dolayları, yavaş salınan yerlerdir. Bunlardan en geniş olanı beklenmedik biçimde Avrupa yakasının Karadeniz kıyıları ve Anadolu yakasının iç kesimindedir. Marmara kıyısında ise salt Kartal'ın eski bataklığı olan Rahmanlar demiryolu altıdır. Rumeli Feneri burnunda sarsıntı büyütmesi 1,5 ila 3 kat iken, Şevketpaşa'da 1,5-2'dir. Bu bölgelerde tepelerde ve çukurlarda kum ve çakıldan oluşan geç yüksek tortulların ve Çukurçeşme biriminin olduğu yerler salınımlı görülmektedir. Jeofizik haritalarında, anılan bu yerlerde depremcik odaklarının yoğun olması dikkati çekmektedir. Bu özellikler nedeniyle yukarıda anılan bu yerlerde seyrek ve çok az katlı yapılaşma önerilmektedir.

Zekeriyaköy, Göktürk, Kemerburgaz, Odayeri, Ağaçlı, Yukarı-ağaç gibi Belgrad ormanı bölgeleri, Zeytinburnu, Bayrampaşa, Ataköy ile Bahçelievler, Bakırköy, Büyükçekmece ve Mimar Sinan kıyı kuşağının bir kesimi. Bu kesimlerde genç ve orta yaşlı (10-15 milyon yıl) çökel kayaçlar yer alır. Toprak, yer yer gevşek ya da orta sıkıdır. Buralarda az katlı yapılaşmaya gidilmesi önerilir.

Anadolu yakasında Sırapınar, Koçullu, Göllü, Öyümce, Bezhane ile Beykoz-Paşabahçe, Kanlıca, Kadıköy, Üsküdar kıyı kuşağının bir kesimi, Kurbağalı Dere'nin dere içidir. Trakya yakasında ise, Bayrampaşa, Sarıyer çarşı içi, Emirgan kıyı kuşağı, Sirkeci, Eminönü kıyı kuşağının bir kesimi, Topkapı, Edirnekapı, Aksaray, Fatih ve Yenikapı'nın bir kesimi, Zeytinburnu kuzeyi, Esenler, Güngören, Avcılar, Küçükçekmece, Kanarya, Nakkaşdere içi, Kavaklı, Yakuplu, Gürpınar, Esenyurt; Kıraç, Muratlı, Karaağaç, Çatalca ovası ile Büyükçekmece'nin dere içleri ve kısmen kıyı kuşağıdır. Bu yerler genellikle İstanbul'un orta yaşlı kum, çakıl, killi ve kof kireçtaşı ve marndan oluşan yer birimlerinin olduğu yerlere denk gelmektedir.

Bu gibi yerler sarsıntı dalgası geldiğinde hızlı salınır. Anadolu yakasında Kılıçlı, İshaklı, Cumhuriyet, M. Şevketpaşa, Ayvalı, Paşamandıra, Ahibahadır, Çayağzı (Riva), Yukarı Dudullu, Vaniköy, Beylerbeyi kıyıları, Kadıköy, Moda, Kalamış, Büyük Ada'nın çarşı içi ve kuzeyburnu dolayıdır. Trakya yakasında ise Sarıyer sırtı, Bahçeköy, Çayırbaşı, Hadımköy, Rami, Eyüp ve sırtları, Gaziosman-paşa, Sultançiftliği, Beşyüzevler, Taşoluk, Arnavutköy, Avcılar'ın bir kesimi, Halkalı, Bağcılar, Bahçelievler, Güngören, Bakırköy'ün bir kesimi, Cankurtaran, Yenikapı, Aksaray, Fatih'in bir kesimi, Çapa, Şehremini'yi içine alır.

İstanbul'un çok büyük alanını kapsar. Bu gibi yerler yapılaşmaya uygun yerlerdir. Sarsıntı sırasında çok hızlı salınır. Çok katlı yapılaşmaya uygun olan yerlerdir. Bu gibi yerler, Anadolu yakasında Poyraz, Kanarya, Polonez, Reşadiye, Alemdar, Paşaköy, Emili, Ballıca, Kurtdoğmuş, Kurtköy, Şeyhli, Kayalar, Kartal kuzeyi, Kısıklı, Maltepe, Sarıgazi, Ümraniye, Dudullu, Üsküdar, Bağlarbaşı, Çamlıca, Erenköy, Kozyatağı, Bostancı, Suadiye, Göztepe, Kızıltoprak, İçerenköy, Alemdağ, Pendik kuzeyi. Trakya yakasında ise, Tarabya üstü, Hacıosman, Yeniköy, Emirgan, İstinye, Bebek, Ortaköy sırtları, Cihangir, Beyoğlu, Taksim, Galata, Şişhane, Haliç'in kuzey sırtları, Kağıthane ve Alibeyköy sırtları, Habibler, Boğazköy, Bolluca, İmrahor, Gaziosmanpaşa yamaçları, Kayabaşı, Altınşehir, Bahçeşehir'in bir kesimi, Ispartakule, Şamlar, Sazlıbosna. Bu gibi yerlerde çok katlı yapıya gelen yatay deprem yükü küçük, yapı titreşimi yavaş, yer titreşimi hızlıdır. Bu uyuşumsuzluk sarsıntının yapıda oluşturacağı hasarı en aza indirir.

Bu gibi yerlerde, deprem az duyulur ve yer oldukça hızlı salınır, yapı ise yavaş salınır. Gökdelen gibi çok katlı yapılaşmaya uygun kesimlerdir. Anadolu yakasında bu gibi kesimler Samandıra, Yenidoğan, Çavuşbaşı, Elmalı, Dereseki, Akbaba'nın sırtları, Anadolu Feneri, Beykoz sırtları, Aydınlı ve Orhanlı sırtları, Baçık köyü dolayı gibi yerlerdir. Trakya yakasında ise, İkitelli (özellikle Başakşehir'in kurulu olduğu kesim), Maslak, Ayazağa sırtları, Şişli sırtları, Zincirlikuyu, Gayrettepe, Mecidiyeköy sırtları, Balmumcu, Osmanbey, Nişantaşı, Teşvikiye, Maçka, Valideçeşme, Vişnezade, Taşlık, Taksim'in bir kesimi, Dolapdere sırtları, Harbiye, Pangaltı, Gülbağ, Okmeydanı sırtları, Beşyüzevler sırtları, Kısırmandıra, Florya, GS kurguları, Beyti, İstanbul adaları (Sedef, Büyük, Heybeli, Burgaz, Kınalı, Sivri, Yassı) gibi yerlerdir. Bu açıklamaların bölgesel koşulları ifade ettiğini vurgulayan Ercan, yapı ya da sokağa göre o yerde ek jeofizik çalışma yapmak gerektiğini bildirdi. İstanbul yerleşim alanı genel olarak değerlendirildiğinde özellikle Anadolu yakasının büyük kesimi ve Trakya yakasının Marmara ve Karadeniz kuşağı arasında kalan alanların deprem sırası titreşiminin oldukça hızlı olduğunu kaydeden Ercan, bu bölgelerin çok katlı yapılaşmaya uygun olduğunu ifade etti.