Önce Kırgızistan, dün de Tacikistan'a yani; Orta Asya'nın iki küçük ülkesine yapılan ziyarette önemli dersler saklıdır. Türkiye gibi kendisini çok yakından ilgilendiren sorunlarda bile adım atarken kuşatmalarla karşılaşan bir ülke için gelecek planlamasının önemi bu seyahatlerde ortaya çıkıyor. Kürtler başta olmak üzere, bu ülkedeki bütün iktidar bileşenleri ya da namzetleriyle ilişki kurmakta sorunlar yaşayan Ankara şimdi omuzlarında, bir yandan Amerika ilişkilerin ağırlığını bir yandan da yılların ihmalinin yükünü taşıyor. Irak'ın geleceğine ilişkin tasarımlara müdahil olacağı kapıların herhangi birini aralamakta zorlanıyor.

İşte bu yüzden Orta Asya'nın bugünü ve yarınını düşünmek Türkiye için büyük ve telafi edilemez bir önem taşıyor. Bu önemin ihtiva ettiği unsurlar ıskalanacak olursa, istikbalde uçsuz bucaksız bu fırsatlar coğrafyasında yaşanabilecek bütün değişimler Türkiye'yi bugün de pek içinde olduğu söylenemeyecek denklemin dışına tamamen itecektir. Bununla birlikte, denkleme dahil olmanın kendi kendimize efelenmekten geçmediğini, "ağabeylik" rüyasıyla yatıp kalkmakla bir ilgisi olmadığı da gözardı edilmemelidir. Zaten, iş zaten ağabeylik hesabına vurulacak olursa bu konuda Rusya'nın doğal ve bir dizi başka şarttan dolayı Türkiye'den fersah fersah önde olduğunu da hiç unutmamak lazımdır. Kırgızistan'dan Azerbaycan'a kadar hepsinin en fazla ticaret yaptığı, en çok yabancı nüfus barındırdığı ve en yoğun siyasal-kültürel ilişki kurduğu ülkenin Rusya olduğunu akıldan çıkarmamak gerekiyor. Bizim de yine bu ülkelerin hepsiyle 1 milyara dahi varamayan bir dış ticaret hacmine hapsolduğumuzu...

Ama bu doğal durum değişmez veya paylaşılamaz değildir. Türkiye'nin bu coğrafyada atacağı her akıllı adım karşılığını bulacaktır.

Nitekim, Başbakan Tayyip Erdogan'ın Kırgızistan seyahati de hassas hedefe akıllı bir vuruş olmuştur. Rusya, uzun bir süreden beri hazır bekleyen Bişkek'teki askeri üssünün resmi açılış törenini Erdoğan'ın ziyaretinin hemen ertesi gününe denk getirmiştir. Moskova, bu ülkeye yapılan resmi ziyareti ne kadar önemsediğini o kadar açık bir şekilde gösterdi ki Erdoğan'ın uçağı Duşanbe'ye doğru havalandığı sırada Putin'in uçağı -tamamı ABD tarafından kiralanan!- Bişkek Manas havaalanına inmeye hazırlanıyordu.

Sadece bu karşılıklı güç gösterisi bile Türkiye'nin fırsat potansiyelini göstermeye yetmektedir. Dünyadaki güç dengeleri dagiliminin her önemli olayda ve paylaşımda farklı bir koalisyonla yeniden şekillendigini akıldan çıkarmadan, Türkiye'nin Orta Asya perspektifinde güçlü bir koalisyon ortağı olmayı hedeflemesi gerekiyor.

Zengin enerji yataklarına sahip olan, ondan daha da zengin siyasi fırsat havzaları üzerine oturan sahip Orta Asya'nın bugünü ve yarınında olmak için bu topraklarla ilişkiyi sıklaştırmak lazımdır. Sık sık ziyaretler, zeki ve yaratıcı politik hamleler üretmek, ekonomik ilişkileri geliştirmek, yukarıda Rusya ve Almanya, ortada ve aşağıda ise Rusya ve Çin'in bağımlılık ilişkilerinden kaynaklanan ekonomik üstünlüğüne ortak olmak şarttır.

Sözgelimi Hollanda ya da Portekiz'e iki yıl resmi ziyaret yapılmasa bile bu ülkelerle ilişkilerde aksaklık yaşanmayacaktır. Ancak, Kırgızistan, Tacikistan, Azerbaycan veya Türkmenistan'ı bu kadar uzun aralıklarla ihmal edebilmek lüksümüz bulunmamaktadır. Çünkü, hemen hemen hepsinde daha yeşermemiş, serpilmemiş ve gelişmemiş bir dizi ilişki ünitesi vardır.

Erdoğan, Bişkek ve Duşanbe'de bayrak göstermiştir, Türkiye'nin Orta Asya'da bayrak göstermeye devam etmesi lazımdır. Erdoğan'ın üç gündür yapmakta olduğu şeyin, bir devlet pratiğine dönüşmesi, Ankara'nın hesap dışında tutulamayacak bir aktör olduğunu tescilleyecektir.

Kendilerine has bir yoksulluğu sessizce yaşayan Kırgızistan ve Tacikistan'da görünmek bu açıdan önemliydi. İki ülkeyle bir kez daha el sıkışmak, bir yanda dramatik Irak örneği dururken, Orta Asya'da hala kaçmamış fırsatların görülmesi açısından da son derece değerliydi.

MUSTAFA KARAALİOĞLU

Künye

Temsilcilikler

Abone Formu

Mesaj Formu