Dünyanın hemen her bölgesinde yatırım ve ortaklıkları olan enerji devi Enron şirketinin iflası ve ardından ortaya çıkan skandallar, Beyaz Saray'dan Filipinler'e, Afrika'dan Avrupa ve Güneydoğu Asya'ya kadar bütün dünyayı sarsıyor. 80 milyar dolarlık piyasa değerine sahip dünyanın 7. büyük şirketinin Türkiye dahil, hemen her ülkedeki ortaklıkları ve yolsuzlukları dünya enerji politikalarını da kökünden sarstı.

On yıldır doğalgazın temiz enerji olmasından hareketle Brezilya, Hindistan, Mozambik, Filipinler, Arjantin, Bolivya, Endonezya ve Çin'de boru hatları ve enerji santralleri kuran Enron'un batışı, ABD Başkanı George W. Bush ile Başkan Yardımcısı ve petrol lobisinin hamisi Dick Cheney'in koltuklarını sarsacak.

Temmuz 1985 yılında Houston Natural Gas'ın InterNorth Firması ile birleşerek tarihin en büyük enerji firması olan Enron'un, Türkiye dahil, bir çok ülkede dev yatırımları ve ortaklıkları olduğu belirtilirken, şirketin iflasının dünya enerji politikalarını derinden sarstığı belirtiliyor.

Enron, doğalgaz, rüzgar enerjisi ve diğer elektrik üretimine egemendi ve daha sonra internette bant genişliği kapasitesi alanına el attı. Kağıttan petrokimyaya ve plastiğe kadar başdöndürücü çeşitlilikte ürünü internet üzerinden alıp satarak, dünyanın en büyük internet tabanlı ticari kurumlarından biriydi.

Yolsuzluklar çökertti

Şirketin devasa boyutları, ticaret yöntemleri, uluslararası siyasi süreçleri manipülasyonu ve iktidardakilerle pek sıkı ilişkileri, en az üç kıtada öfke yaratıyordu. Küreselleşme karşıtları tarafından "kötülük imparatorluğu" olarak isimlendirilen Enron, rakibi Dynegy'nin birleşmeden çekilmesinin ardından iflasa zorlandı. Daha önce de, şirket hesaplarında usulsüzlükler bulunmuş ve Enron hisseleri çökmüştü. Böylece tarihin en büyük iflası ortaya çıktı. Dünyada birçok firma ile ortaklıklıkları bulunan Enron'un, ABD'nin Unucal, petrol devi Conoco ve ONSI ile de bağlantıları vardı.

Unocal ile ortak Afganistan projesi

Enron, Unocal ile Özbekistan'ın petrol ve doğalgaz pazarının talipleri arasındaydı. Unocal ayrıca Türkmen gazını Afganistan üzerinden Hint Okyanusu'na taşıyacak boru hattı için Taliban'la anlaşan, ancak Usame Bin Ladin'in çıkardığı engelleri yüzünden projeyi askıya almak zorunda kalan, Taliban'ın devrilmesinden ve Ladin'in bölgeden çekilmesinden sonra ise projeyi yeniden gündeme getiren şirket olarak biliniyor.

Enron, Dynegy şirketiyle anlaşmadan önce borçlarını ödeyememekle karşı karşıyaydı. Chevron Texaco'nun en büyük hissedarı olduğu Dynegy, Enron'u satın almak için 9 milyar dolar, artı borçları için de 13 milyar dolar olmak üzere toplam 22 milyar dolar teklif etmişti. Ancak bu tekliften sonra Enron'un daha fazla borcu olduğu ve finansal problemlerinin arttığı ortaya çıktı. Enerji ticareti yapan şirketlerinin de Enron'la anlaşmalarını iptal etmesi şirketi iflasa sürükledi.

Geçtiğimiz hafta dört gün boyunca Enron ve Dynegy anlaşmayı kurtarmak için çalıştı ancak önceki gün, Dynegy anlaşmadan vazgeçtiğini açıkladı. Dynegy şirketinin başkanı Chuck Watson, "Ne zaman hayır diyeceklerini biliyorduk ve bu sabah biz hayır dedik" dedi. ABD Adalet Bakanlığı ve Kongre, Enron skndalıyla ilgili iki ayrı soruşturma açtı. 2000 başkanlık seçimlerini kaybeden Demokratlar ve ABD'deki Yahudi lobisi, Bush ve Cumhuriyetçilerden intikamlarını almak için büyük bir fırsat yakaladılar.

80 milyar dolarlık Enron 9 milyar dolara satıldı

Zor günler geçiren dünyanın dev enerji şirketlerinden Amerikan Enron şirketi, 9 milyar dolara Dynegy Inc. şirketine satıldı. Çok değil bir yıl önce piyasa değeri 80 milyar doları bulan Enron'un dramatik satışı, enerji çevreleri tarafından, "İnanılmaz bir hikayenin inanılmaz sonu" şeklinde yorumlandı. Dynegy tarafından yapılan açıklamada, Enron'un satın alınmasıyla birlikte Dynegy'nin yıllık gelirleri 200 milyar dolara, varlıkları 90 milyar dolara, elektrik üretim kapasitesi 22 bin megawatt'a ve doğal gaz boru hattı da 25 bin mile ulaştı. Böylece Dynegy, Kuzey Amerika'da elektrik ve doğal gaz pazarının lideri pozisyonuna geldi. Yüzde 26'sına, petrol dünyasının tanınmış isimlerinden ChevronTexaco'nun ortak olduğu Dynegy'nin Başkanı Watson, iki şirketin birleşmesiyle kaç kişinin işten çıkarılacağının belli olmadığını söyledi.

Türkiye'de kimlerle ortak?

Türkiye'de de birçok firma ile ortaklık ve bağlantıları bulunan Enron'un, Türkiye'nin son günlerde yaşadığı elektrik ve doğalgaz zamlarıyla bağlantısının olduğu belirtiliyor. Enron'un, Türkiye'de Opet ile ortaklık oranı, yüzde 8 ile 18 arasında gösteriliyor.

Opet'in patronu Fikret Öztürk, Enron ile ortaklık anlaşması imzalanırken yaptığı açıklamada, amaçlarının Opet'i yalnız petrol dağıtım şirketi olarak değil, hem enerji sektöründe hem de petrol sektöründe Türkiye merkezli uluslararası bir şirket yapmak olduğunu belirterek, 'Onun için böyle bir ortağı yanımıza aldık' demişti.

Marmara Ereğlisi'ndeki iki santral'da Trakya Elektrik ile ortaklığı bulunan Enron şirketi aynı zamanda, Türkmenistan-Türkiye-Avrupa doğal gaz boru hattı projesinin taleplileri arasındaydı. Türkiye'de bir çok hissesi bulunan Enron'un BOTAŞ ile de bağlantısının olduğu belirtiliyor.

Bush ve Cheney zor durumda

ABD'de devletle çok derin ilişkileri bulunan Enron şirketinin gerçek anlamda üzerine gidilmesi durumunda ABD yönetiminden birçok kişinin başını yiyecek. Bush'un seçim döneminde Enron'dan maddi destek aldığı, bunun karşılığında Teksas'taki vergi yasalarının hafifletildiği belirtiliyor.

Şirket hakkında soruşturma sürerken, denetçi firmanın bazı belgeleri yok ettiği ortaya çıktı. Başkanlık seçimleri sırasında hemşehrisi olduğu Enron Başkanı Ken Ley tarafından desteklenen Başkan George W. Bush'un koltuğu iflas sonrası sallantıda...

Gözlemciler, bu konuda yapılacak ciddi bir araştırmanın, birçok ABD'li siyasetçi ve işadamının düşüşüne sebep olabileceğini belirtiyor. Bunlar arasında isimleri en çok geçenler: ABD Başkanı George W. Bush, yakın arkadaşı ve Enron şirketinin başkanı Kenneth Lay, ABD Başkan Yardımcısı ve petrol lobilerinin önemli ismi Dick Cheney, ağustos ayında istifasını veren Enron idarecilerinden Jeffrey Skilling gibi kişiler.
1- George W. Bush, ABD Başkanı
2- Dick Cheney, ABD Başkan Yardımcısı
3- John Ashcroft, ABD Adalet Bakanı.
4- Paul O'Neill, ABD Hazine Bakanı
5- Kenneth Lay, Enron şirketinin başkanı
6- Jeffrey Skilling, Enron yöneticisi,
7- Andrew Fastow, Şirketin eski Finans Şefi
8- Don Evans, Ticaret Bakanı