ÖMER ÇAKKAL
Geçtiğimiz ay Yapı Kredi Kültür Merkezi'nde gerçekleştirilen İran Filmleri Günleri'nde üç filmini izlediğimiz İranlı ünlü yönetmen Abbas Kiarostami, son filmi On'la birkez daha Türk sinemaseverlerin karşısında. İran sinemasının en fazla öne çıkan ustalarından biri olan 63 yaşındaki yönetmen, On'da Tahran sokaklarında taksi şoförlüğü yapan bir kadının arabasına sabitlediği kamera ile son dönemde sıkça tartışılan İran toplumunda kadının yerine dair bir fikir vermeye çalışıyor. Tüm filmlerinde kamerasını toplumun sorunlu bölgelerine çeviren Kiarostami, son filminde de geleneğini sürdürüyor. Geçen yıl Cannes Film Festivali'nde Avrupalı eleştirmenlerin övgüsünü toplayan film, New York Film Festivali'nden de Özel Ödül'le dönmüştü.

Özne olmaya çalışan kadın

On, Doğu toplumlarının birçoğunda olduğu gibi İran'da da kadının etrafına örülen duvarlar etrafında gelişiyor. İzleyici 'olan biten'e, toplumun kadına bakışını hazmedemeyen, adı açıklanmayan bir taksi şoförünün aracına yerleştirilen sabit bir kameradan bakıyor. Tahran sokaklarında araba kullanan bir kadının birkaç günlük hayatına bizleri konuk eden yönetmen, İran'da kadın erkek ilişkileri üzerine olanı göstermeye çalışıyor. Adı açıklanmayan kadının, arabaya binen kendi kız kardeşi, otostop yapan bir fahişe, kocasından kaçan bir gelin ve kimseye söz hakkı tanımayan kendi küçük oğlunun da bulunduğu çeşitli yolcularda yaptığı on konuşmayı anlatan Kiarostami, canlı konuşmaları bize duyururken İranlı kadınların karmaşık portrelerini de yansıtmaya çalışıyor. Kadın kahramanımız bir yandan eşinden boşanmasıyla kendisine nefret besleyen oğluna karşı kendini ifade etme uğraşı verirken, öbür yandan aracına binen kadınlara psikolojik destek sağlamaya çalışıyor. Tabiî bu arada kendi dertleri ile uğraşmakta, nesne olup sürüklenen değil, özne kalıp hayatına yön vermeye çalışmaktadır.

MERKEZDE YİNE İNSAN VAR

Yapı Kredi Turkcell Binası'nda iki hafta süreyle gerçekleştirilen İran Filmleri Günleri'nde Yolcu, Yakın Plan ve Hayat Devam Ediyor isimli üç filmi ile İstanbullu izleyici karşısına çıkan Abbas Kiarostami, yeni filminde de kamerasını insana odaklıyor. Kiarostami, taksi şoförlüğü yapan ve adının açıklanmasını istemeyen bir kadının arabasına yerleştirdiği kamera ile izleyiciye yarı kurgusal, yarı belgesel bir film sunuyor.

FİLM İRAN TOPLUMU HAKKINDA FİKİR VERİYOR

On, İran sinemasının abartısız diline sonuna kadar sadık kalan bir yapım. Film bu anlamda İran'ın gizemi hakkında da önemli ipuçları veriyor. Filmi izleyenler İran'da kadının öyle hiç de Doğu toplumlarına özgü bir geri kalmışlık içinde olmadığını, onların da erkekler kadar sosyal hayatın içinde olduklarını apaçık görüyor. İranlı kadın yönetmenin Batılı meslektaşlarından sayıca fazla olması da, bunun göstergelerinden biri. Filmle birlikte varılacak kanaatlerden biri de İran'da kadın-erkek tüm şoförlerin araçlarını birer rallici gibi kullandıkları. İran hakkında diğer filmlerin verdikleri ipuçlarını On'un pekiştirdiği noktalardan biri de İranlı yönetmenlerin toplumlarının iyi yüzlerini göstermeye çalıştıkları hususu. İranlı yönetmenler böylece bir taraftan ülkeleri hakkında dünyada oluşan ön yargıları kırmaya çalışırken, -bunu önemli oranda başardılar- öbür taraftan kötüyü eleştirerek kötünün reklamını yapmaktansa, iyiyi göstererek kötüyü yoketmeyi deniyorlar. Bunda da hayli başarılı oldukları söylenebilir.

ON

Yönetmen: Abbas Kiarostami
Senaryo: Abbas Kiarostami
Görüntü Yönetmeni: Abbas Kiarostami
Oyuncular: Mania Akbari, Amin Maher, Kamran Adl, Roya Arabashi