Yaşanan son çalkantıdan en fazla etkilenen kim dediğimiz zaman YASED Genel Sekreteri Dr. Abdurrahman Arıman'a göre yabancı sermaye. Çünkü, milyonlarca dolar yapılmış yatırım var ama Türkiye'den çekilmeyi düşünüyorlar. Arıman'a göre 11 yıldır yabancı sermaye ilk defa bu kadar tedirgin. Sebebi ise başta siyasi istikrarsızlık ve AB yolunda ciddi adımların atılmayışı. Dr. Abdurrahman Arıman ile arkadaşımız Fahri Sarrafoğlu yabancı sermayeyi konuştu. İşte Yeni Şafak okurları için aldığımız cevaplar.

Türkiye'nin içinde yaşadığı son durumdan yabancı sermaye nasıl etkileniyor?

Ben 11 yıldır YASED'de çalışıyorum. Yabancı sermayeyi bu kadar tedirgin görmedim. İlk kez Türkiye'de yabancı sermaye zarar etti. 1994'de dahi zarar etmediler. Bu sefer zarar etmeye başladılar ve ilk kez Türkiye'de çekilip-çekilmemeyi düşünmeye başladılar. Yabancı sermayenin gelmesini bırakın mevcut sermaye bile gitmeyi düşünüyor. Bir kere planlamış oldukları yatırımları kesinlikle erteliyorlar. Sadece ilaç sanayiinde en az 3-4 milyon dolarlık erteleme var.

Yabancı sermayenin en büyük korkusu siyasi istikrarsızlık mı?

Türkiye'de siyasi istikrarsızlığın dışında başka eksikliklerimiz de var. Siyasetle bağlantılı konular yabancı sermaye için önemli konular. Mesala AB de bunun bir parçası.

YASED bugüne kadar dile getirdiği hususlar nelerdir?

Yabancı yatırımların ülkeye çekilebilmesi için güven ortamı gereklidir. Bunu sağlama yolunda atılacak adım ise Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı yatırımların giderek artan sorunlarının halledilmesidir. Sıcak para doğası gereği kolay gelir, kolay gider. Asıl önemli olan ülkeye doğrudan yatırımların çekilebilmesidir. Biz bürokrasinin azaltılması ve basitleştirilmesini, yabancı sermaye ile ilgili yasal çerçevenin tamamlanmasını istiyoruz.

Yabancı sermayenin Türkiye-AB ilişkilerindeki mevcut duruma bakışı nedir?

Türkiye taahhütlerini yerine getirmiyor. Türkiye'nin geleceğine güvenip Türkiye'ye yatırım yapmak isteyen bir yatırımcıyı düşünün. Türkiye yapması gerekenleri yapmıyor. Siyasi ortamın istikrarı önemli ama Türkiye'nin siyaseten yapması gereken şeyler de var. Türkiye'nin dış ilişkileri var. Bunlara da dikkat etmesi gerekir. AB yolunda yürümeyen bir ülkeye yabancı sermaye güvenmez.

Türkiye'ye yabancı sermaye gelsin diyoruz ama öte yandan kendi yerli sermayemiz komşu ülkelere kaçıyor, bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türkiye'de sermaye fazlası olmadığı halde sermayemiz kaçıyor. Yerli sermaye tasını tarağını toplayıp tamamen gidiyor. Kendi ülkesinde yerli yatırımcısını tutamayan bir ülkeye yabancı yatırımcı gelmez. Kendi öz evladı bu ülkeden kaçıyorsa yabancı gelmez. Türkiye sürekli krizler yaratıyor. Ekonomide de istikrar yok, bunların biran evvel çözülmesi gerekir.

Tüm raporlarda verilen demeçlerde yabancı sermaye için cennet olduğu vurgulanıyor ama, Türkiye'nin yabancı sermaye miktarında gerçek yeri nedir?

Yabancı sermaye çekme potansiyelimiz çok yüksek, ama yabancı sermaye önündeki engelleri çok fazla ülke olmaya devam ediyoruz. Türkiye'nin çekebildiği yabancı yatırım miktarı ile dünyada 52'nci, Doğrudan Yatırım Endeksi sıralamasında ise 136 ülke arasında 121'nci sırada yer alıyor. Bu işin uzmanları Türkiye'nin Çin, Brezilya kadar sermaye çekecek potansiyeli olduğunu söylüyor ama bu bir türlü olmuyor. Çin 1 yılda 105 milyar dolar çekmiş, bu yıl yine seferberlik başlatıyor. Türkiye ise 10 yıldır 800-900 milyon dolarlarda dolaşıyor. Bir iki kanun yayınlamakla işlerin düzeleceğini sanan büyüklerimiz var. Bu zihniyetin değişmesi lazım.

1954'de ilk defa yabancı sermaye girişi başladı ülkemize. Bu tarihten beri ne kadar yol aldık?

Türkiye'de 1954 yılından bu yana transfer edilen yabancı yatırım kârı 1.5 milyar dolar dolayında bulunuyor. Kârlar genelde yeniden yatırılıyor. 2001 yılı Mart ayı sonu itibariyle Türkiye'ye giriş izni verilen yabancı sermaye tutarı 29 milyar 223 milyon dolara, fiili giriş 14 milyar 207 milyon dolara yükseldi. Buna karşın Türkiye'nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan 10 pazar ülkesi içinde 1999 yılında Çin 63.5 milyar, Brezilya 31.4 milyar, Arjantin 23.5 milyar dolar yabancı yatırım çekti.

Yabancı yatırımda Afrika'yı solladık!

Peki komik olacak ama Türkiye'nin yabancı sermayede önde olduğu ülkeler var mı?

Evet var, Burkina, Faso, Bangladeş, Ruanda, Kamerun, Kenya, Kuveyt Suriye, Nepal, İran, Cezayir, Eritre, Macau, Surinam, Endonezya, Yemen'i yabancı sermayede geçiyoruz.

Türkiye'nin ne kadar yabancı ortağı var?

Türkiye'deki 5 bin 470 yabancı firmaya, Uluslararası Finans Kurumu, İslami Kalkınma Bankası ile 111 ülkeden 8 bin 11 firma veya kişi ortak bulunuyor. Hazine Müsteşarlığı'nın Mart 2001 tarihli yabancı sermayeli firmalar listesine göre, Türkiye'deki 5 bin 470 yabancı sermayeli şirkete 111 ülkeden (yarı bağımsız bölge ve özerk bölgeler dahil), 7 bin 988 firma veya ortak kişi sermayedar olarak katıldı. Yabancı sermayeli şirketlerin toplam sermaye tutarı 5 katrilyon 897 trilyon 868 milyar 826 milyon liraya, bu şirketlerdeki yabancı sermaye miktarı ise 3 katrilyon 284 trilyon 651 milyar 765 milyon liraya ulaşıyor. Sermaye açısından ilk sırayı 355 trilyon lirayla İş-TİM alırken, bu firmayı 240 trilyon lirayla Turkcell, 77,6 trilyon lirayla Mais Motorlu Araçlar, 75 trilyon lirayla EGS Holding, 68,2 trilyon lirayla Tofaş izliyor.

Türkiye'ye en fazla yabancı sermaye hangi ülkeden geliyor?

En fazla yabancı ortak bin 452 ortakla Almanya kökenli iken, bu ülkeyi 610'la Hollanda, 597 ile ABD, 564 ile İngiltere izliyor. İran 507 ortakla Fransa, İtalya ve İsviçre'nin önünde yer alıyor. Dünyadaki yabancı yatırımlardan aldığımız payımız binde 3 gibi. 2001 yılında dünyada yapılan yabancı yatırım tutarı 800 milyar dolar iken Türkiye'de Aria yatırımı ve HSBC'nin Demirbank'ı satın almasıyla 3.3 milyar düzeyinde gerçekleşti.

FAHRİ SARRAFOĞLU İSTANBUL