Belki bugünün kuşakları "Hilafet'in ilgası" kararının ne anlama geldiğini takdir etmekte güçlük çekebilir ve "N'olmuş yani?!" deyip burun kıvırabilirler. Hal böyleyken böylesine mühim dinî/siyasî bir müessesenin ilgasının dinî/siyasî gerekçelendirme vazifesini kimin ya da kimlerin üstlendiği, Meclis azalarının bu mühim kararın alınmasında sadece çıplak siyasî koşullara dayanılarak mı icbar edildikleri, yoksa onları dinen de ikna edecek kanalların mı devreye sokulduğu, hâsılı eldeki birtakım ham malzeme ile bu malzemeden hareketle yapılmış birkaç ciddi değini haricinde karşılıklı propaganda broşürlerinin önümüze çektiği seddin arkasında kalan Hilafet meselesinin ayrıntıları önemsenmediği takdirde, bu umursamazlık pek tabii ki pek şaşırtıcı olmayacaktır.

Ancak tarihini önemseyenlerin ve tarihsizliğin, köksüzlüğün girdabında çırpınmak yerine ayaklarını nereye bastığını bilmek isteyenlerin bilmek isteyecekleri konular arasında bu ayrıntıların da bulunduğunu, bulunması gerektiğini biliyorum. VE bu yüzdendir ki bu küçük ayrıntının "çarpıcılığında" ısrar ediyorum.

Neydi bu küçük ayrıntı? Adliye Vekili Seyyid Bey'in Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde hilafetin mahiyet-i şer'iyyesine dair irad ettiği meşhur nutkun yegane hazırlayıcısının —bugüne değin söylenegelenlerin aksine— kendisi olmadığı ve bu vazifenin Hükümet tarafından bir komisyona havale edilip Hilafetin ilgasını gerekçelendirmeyi 5 kişilik bir bir ekibin deruhde ettiği idi.

"Bugüne değin söylenegelenlerin aksine" diyorum; çünkü bugüne değin aşağıda aktaracağım kayda daha önce rastlamış değildim; bu sahanın yetkin otoriteleriyle yaptığım istişarelerden de aynı netice çıkınca, tereddüdü bir kenara bırakıp bu sonucu kamuoyunun bilgisine arzetmeye karar verdim.

Şimdi hep birlikte 9 Temmuz 1926 tarihli 'Vakit' ve 'Cumhuriyet' gazetelerinden, 'Terakkiperver Fırkası' içerisinde yer aldığı için İstiklal mahkemelerinde yargılanan Afyonkarahisar mebusu Kamil Miras'ın mahkemede verdiği ifadeden menkul şu sözleri okuyalım:

— "Daha henüz Halife İstanbul'da iken Seyyid Bey'in tarihî nutkunu ihzar eden [hazırlayan] heyet-i aliyyede ben de vardım. Onlardan üç tanesi bugün rahmet-i Hakk'a intikal etmiştir."

Şimdi de bu ifadenin Ankara'da çıkan 'Hakimiyet-i Milliye' gazetesinin bir gün sonraki 10 Temmuz 1926 tarihli nüshasında yer alan redaksiyon görmüş (sansürlenmiş) halini görelim:

— "Daha henüz Halife İstanbul'da iken Seyyid Bey'in o meşhur nutkunu tervic eden bendenizim. Onu hazmetmeyecek kabiliyette değilim."

İki haber arasındaki farklılık çok açık... Demek ki Ankara, bu ayrıntının bu haliyle kayda geçmesini istememiş.

Her neyse, şimdi bu taze bilgileri tartışma sırası artık tarihçilerin işi... Kamil Miras kimdir? 1926'da Hakkın rahmetine kavuşmuş diğer üç kişi kimdi? Onların dışında daha kimler vardı? Niçin bu iş için başkaları değil de onlar seçilmişti? vs.

Kamil Miras'la ilgili olarak kendinizi biraz şanslı sayabilirsiniz; zira Prof. Nesim Yazıcı'nın değerli çalışması "Kamil Miras: Hayatı ve Eserleri" (Ankara, 2002) yeni yayımlandı. Aldım ve hemen okudum. Hacminin küçüklüğüne rağmen bu eserin —bilhassa bu kaynak kıtlığında— yakın tarih meraklıları için öğretici bir tedkik olduğunu söyleyebilirim. Bakınız içinden ne 'ayrıntılar' çıkıyor! (Sayın Yazıcı, keşke Kamil Miras'ın Babanzade Ahmed Naim merhumdan devralıp tamamladığı Tecrid-i Sarih tercümesini biraz daha kurcalasaydı. O takdirde Hilafet nutkunun hazırlanmasında seçilen isimler arasında K. Miras'ın nasıl ve niçin yer aldığına dair başka bulguları da birarada ele almak imkânı bulabilirdik. Bu benim hep yazmayı düşündüğüm "ayrıntılar"dan biri olarak bekler.)

Bazıları bu gibi ayrıntılara önem verir, bazıları vermez. Bu önemli değil. Önemli olan, nutuk ashabının bu ayrıntıları kolay kolay açıklamayacaklarını bilmek. Oysa tarih bu ayrıntılar olmaksızın açığa çıkmaz.

İmdi, alâkasız bir soru: Sizce yeni hükümet nutuklarını kimlere hazırlatıyor dersiniz?!

DÜCANE CÜNDİOĞLU

Künye

Temsilcilikler

ReklamTarifesi

AboneFormu

MesajFormu