Özbekistan'da Kerimov'un vefatının ardından Anayasa uyarınca Özbek Parlamentosu Başkanı Nigmatilla Yuldashev yönetimi 3 aylığına devralacak. Bu süreçte de ülke seçime götürülecek. Özbekistan'ın bölgeselci yapısı nedeniyle ülkede Kerimov sonrası güç savaşları yaşanması bekleniyor. Yedi bölge ve bölge ittifaklarından oluşan Özbekistan'da Semerkant, Taşkent ve Fergana ülke yönetiminde daha etkili bir konuma sahip. Özbekistan'da 2003 yılından bu yana Başbakanlık görevini yürüten Şevket Mirzayev, en güçlü adaylar arasında. Kerimov gibi Semerkantlı olan ve bu bölgede güçlü desteğe sahip olan Mirzayev, Özbekistan yönetiminde önemli etkisi olan Rusya'nın desteklediği isim olarak dikkat çekiyor. Mirzayev'in karşısında en güçlü aday ise Taşkent Bölgesi lobisinin desteğini alan Rüstem Azimov. Özbekistan Maliye Bakanı olan Azimov, yüzü Batı'ya dönük bir isim olarak, ABD, AB ve Çin gibi Özbekistan'ın stratejik konumu nedeniyle yönetimine müdahil olan ülkelerin en sıcak baktığı isim olarak öne çıkıyor. Özbekistan Ulusal Güvenlik Başkanı Rüstem İnoyatov'un adı da, lider adayları arasında geçerken, istihbarat, ordu ve polis teşkilatına hakim olan İnoyatov'un olası rekabette Başbakan Mirzayev'i destekleyeceği belirtiliyor. İslam Kerimov'un siyasetle yakından ilgili olan kızı Gülnara Kerimova da adaylar arasında gösteriliyor.
DİKTATÖRLÜĞÜN DEVAMI ÇABALARI
Özbekistan'da iktidar oyunları da başlamış durumda. Ülkede ilk etapta rejim değişikliği beklenmezken tek adam yönetiminin bir süre daha devam edeceği öngörülüyor. Bu da yeni diktatör adayı olarak görülen Mirzayev'i harekete geçirmiş durumda. Kerimov'un açıklanan tarihten önce 29 Ağustos'ta hayatını kaybettiği iddia edilirken, bu tarihten sonra da güçlü lider adaylarından Rüstem Azimov'un Başbakan Mirzayev'in talimatıyla Ulusal Güvenlik Teşkilatı tarafından ev hapsinde, gözaltında tutulduğu öne sürülüyor. Bu iddia, 2 gün aradan sonra yalanlansa da Azimov'un bu tarihten sonra hiçbir yerde görülmediği belirtiliyor. Bir diğer iddia da Mirzayev ve Azimov'un ülke yönetiminde anlaştıkları yönünde. Buna göre Mirzayev Cumhurbaşkanı, Azimov ise Başbakan olarak ülke yönetimini devralacaklar.
Milli irade dışında her şey proje olur
Yeni Şafak'a değerlendirmelerde bulunan Özbekistan Parlamentolar Arası Dostluk Grubu Başkanı Haydar Ali Yıldız şu ifadeleri kaydetti: “Ülke olarak Özbekistan'la Kerimov diktatöryası yüzünden bugüne kadar çok iyi dost olabilecek halkları kaynaştıramadık. Yönetime milli irade hakim olursa, Türkiye ile her anlamda ilişkiler gelişecektir. Bunun dışındaki her şey bir proje olacaktır. Bazı ülkelerin çıkarları doğrultusunda devreye koyacakları projelerle Özbek halkına yine bir bedel üretmeleri söz konusu.”
Baskıya tahammül yok
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Özbek Muhalefet Lideri Muhammed Salih “Özbekistan stratejik bir merkez. Oradaki istikrar, Asya'nın istikrarını etkiler. Kerimov 27 yıldır bu istikrarı baskı ve devlet terörüyle sağladı. Halka istediklerini vermedi. Bundan sonra rejim değişmeli. Özgür seçimler yapılmalı. Artık bu diktatörlüğe Özbek halkının tahammülü yok. Diktatörlük devam ederse, bir halk ayaklanması çok yüksek ihtimal. Bu ayaklanma sadece Fergana'da olmaz. Halk artık özgürlük istiyor. Dini baskıların bitmesini, İslamiyeti gönül huzuruyla yaşamak istiyor. Bu sorun çözülmezse bir halk ayaklanmasının mezhep savaşlarına dönüşmesi riski var. İstikrarın sağlanması için Türkiye ve Rusya'nın öncü olması lazım.” ifadelerini kullandı.
Afganistan ateşi endişesi
Türk Cumhuriyetleri ve Akraba Toplulukları ile Koordinasyondan sorumlu eski Devlet Bakanı Abdulhaluk Çay konu ile ilgili Yeni Şafak'a şöyle konuştu: “Özbekler Türk Cumhuriyetleri içerisinde kültür, eğitim olarak oldukça ileri seviyede olan bir topluluk. İnşallah fazla bir tahribata uğramadan bir çözüm yolu bulurlar. Halk artık diktatöryanın bitmesini istiyoruz diyebilir. Özbekistan aşağı yukarı 30 milyona yakın bir nüfusuyla Türk Cumhuriyetleri içerisinde en büyük nüfusa sahip güçlü bir ülke. Herşey beklenebilir. Burada yaşanacak sıkıntı Asya'da da bir depreme yol açabilir. Özbekistan'ın en tedirgin olduğu ülke güneydeki Afganistan. Afganistan'daki olaylardan büyük ölçüde ürküyorlardı. Özbekistan üzerinde oyunlar oynanacak. Bir taraftan Rusya, bir taraftan Amerika oynarken mutlaka batılıların oynayacağı nokta Afganistan üzerinden olacak. Dini ve etnik kimlikler kışkırtılarak günümüzde yaşadığımız hadiseler buraya sıçratılmak istenebilir. Tacikistan, Özbekistan üzerinden harekete geçilebilir”