Mağrur kâşif, yağmacı ve misyoner tanımı daha uygun düşer, güya hep batıya giderek dünyanın yuvarlak olduğunu ispat etmek için yola çıkan Ferdinand Magellan, 1521’de Pasifik Okyanusu'nda, Çinlilerin Ma-i olarak isimlendirdiği bugün Filipinler olarak adlandırılan takımadalara ulaşmıştı. Misyonu hem Hristiyanlığı gönüllü ya da zorla gittiği bölgelere benimsetmek ve aynı zamanda o bölgeleri yağmalayarak ganimetleri Avrupa’ya taşımaktı. Bu, sözde mağrur kâşif İspanya Kralı adına batıya doğru yelken açıp Mart 1521’de Cebu adasının yerel hükümdarı Rajah Humabon ve eşini Hıristiyan yaparak onları vaftiz etti. Ancak, komşu Mactan Adası'nın lideri Datu Lapu-Lapu, İspanyol egemenliğini ve Hristiyanlığı kabul etmeyi reddedince Magellan dişlerini göstermek istedi. 27 Nisan 1521 şafağında, Mactan adasının sığ ve kayalık kıyılarında bir tarafta yerel halkı zorla İspanyol egemenliğine sokmak ve Hristiyanlaştırmak isteyen sömürgeci Magellan, diğer tarafta ise topraklarını işgale gelenlere ve inançlarını zorla değiştirmek isteyenlere karşı direnen yerli halk. Sömürgecilerin ateş üstünlüğü ve zırhları olmasına rağmen, Datu Lapu Lapu önderliğindeki yerel güçler düşmanın zaaf noktasını keşfetmiş, başta mağruru Magellan ve diğer İspanyol askerleri öldürmüşlerdi. Magellan’ın cesedi de direnişçilerin elinde kalmıştı. Daha sonra arabulucular, Magellan ve diğer öldürülen askerlerin cesetlerini fidye karşılığı geri almak istediklerinde, Magellan’ın kâtibi Antonio Pigafetta’nın tuttuğu resmî kayıtlara göre Datu Lapu Lapu şu cevabı verecekti: "Kaptan'ın cesedini dünyadaki hiçbir zenginlik karşılığında geri vermeyeceğiz. O ceset, topraklarımızı işgal etmeye gelenlere karşı kazandığımız zaferin anıtı ve ödülüdür."
Modern dönem bağımsızlık mücadelesi
Modern adıyla Filipinler’de sömürgeciliğe karşı mücadele böyle başlamıştı. Süreç içerisinde bölgedeki Müslüman sultanlıklar çökecek, Müslümanlar sırasıyla İspanyol, İngiliz, Amerikan ve Japonlarla yüzyıllara sâri mücadeleye girişeceklerdi. Filipinlerin 4 Temmuz 1946'da resmen bağımsızlığını kazanmasından sonra bu sefer Filipinler’e karşı varoluş mücadelesi sürdürüldü. Moro olarak tanınan Müslümanlar o süreçte bağımsız bir devlet kurmak istemişler ama kimseye anlatamamışlardı. Filipinler hükümetinin Moro Müslümanlarını kullanarak Malezya’nın Sabah adasında egemenlik oluşturmaya yönelik Jabida olarak bilinen gizli operasyonunda kullanıldıklarını anlayan ve katılmak istemeyen Müslüman gençlerin 18 Mart 1968’de infaz edildiğinin ortaya çıkması Moro Müslümanlarının bağımsızlık arzularını yeniden alevlendirdi. Jabida hadisesi sonrası 1969’da Nur Misuari önderliğinde Moro Ulusal Kurtuluş Cephesi'nin (MNLF) kurulmasından günümüze kadar da mücadele çeşitli aşamalardan geçerek günümüze ulaştı. Süreç içerisinde Filipinler Hükümeti ile MNLF arasındaki anlaşma ile 29 yıl süren Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi deneyimi ve onun başarısız olmasından sonra da Filipinler hükümeti ile Moro İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) arasında 26 Şubat 2019 Bangsamoro Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi (BARMM) kuruldu.
TARİHİ EŞİKTEKİ SEÇİMLER
Filipinler devletine bağlı özerk bir entite olarak hayata geçirilen ve şu an geçici bir yönetimin idaresinde olan BARMM’de ilk seçimlerin 2022’de yapılması gerekiyordu ancak, yavaş işleyen süreç ve iki taraftan da kaynaklı aksaklıklar yüzünden birkaç kere ertelenerek son tarih olarak 14 Eylül 2026 belirlendi. Silahlı mücadelenin siyasi sürece dönüşeceği tarihi seçimler için Bangsamoro oy verme ve güvenlik meseleleri dahil tam bir hazırlık içerisinde. Bu süreçte Moro İslami Kurtuluş Cephesi de Bangsamoro Birleşik Adalet Partisi ile seçimlere katılıyor ve en güçlü aday olarak görülüyor. Süreç içerisinde Filipinler hükümeti MILF’i bölüp seçimlerde zayıflatma adımları da atmıştı. Askeri kanadın başındaki Abdurrauf Macacua’yı Murad İbrahim’in yerine atamıştı. Hatta, Macacua kurduğu parti ile seçimlerde MILF’den ayrışacak. Aslında “böl, zayıflat ve sisteme entegre et” politikasının Filipinler devletinin köklü bir politikası olduğunu bunu MNLF’ye uyguladığı gibi MILF’e de uygulamakta olduğunu görüyoruz.
DÖNÜM NOKTASI
80 sandalyeli parlamento için üç tür seçim yapılacak. 40 sandalye partilere verilen oylarla, 32 sandalye dar bölge adayları ile, 8 sandalye de kotalarla belirlenecek. Otomatik seçim sistemi sayesinde sonuçlar seçim günü akşamı belli olacak ama otomatik seçim sistemlerinin birçoğunda olduğu gibi burada da hile tartışmalarını çokça işiteceğiz. Seçimlerde MILF’nin siyasi kanadı Bangsamoro Birleşik Adalet Partisi güçlü gözükse de seçim gözlemcilerine göre Manila, MILF'in tek başına mutlak güç haline gelmesini engellemek ve 2028 Filipinler Başkanlık seçimlerinde güney oylarını garantiye almak için bölgesel aileleri/partileri bir denge unsuru olarak destekleme eğilimindedir. MILF’nin siyasi olarak da bölünmesi bunun en büyük delilidir. BARMM seçimleri bölge tarihinde bir dönüm noktası olma özelliği taşıyor. Barış süreci ve silahsızlanmanın devam ettiği bölgede seçimlere rağmen Federal Hükümet ile barış sürecinin diğer tarafındaki MILF arasında bir güven eksikliği yaşanmaktadır. Seçimlerle bölge yeni bir döneme girmeye hazırlanırken, Moro Müslümanları yeni bir sınama ile karşı karşıya bulunuyorlar.