Borsada borçlanarak işlem yapan, açığa satış gerçekleştiren, ödünç hisse kullanan ve yükümlülüklerini zamanında yerine getiremeyen yatırımcıların taşıdığı risk yakından izlenecek. Yeni yapıyla aynı yatırımcının farklı aracı kurumlardaki işlemleri bir arada değerlendirilecek. Belirli hisselerde ve aracı kurumlarda oluşan risk de tek merkezden takip edilecek. Amaç, sorun büyümeden önce işaretlerini görmek ve erken müdahale etmek. Sistemin temelinde Merkezi Kayıt Kuruluşu'nun (MKK) kullandığı Yatırımcı Risk Takip Sistemi bulunuyor. Mevcut yapıda kredili hisse işlemleri, açığa satışlar, ödünç işlemleri ve yerine getirilmeyen yükümlülükler takip ediliyor. Yeni modelle yatırımcı, hisse ve aracı kurum tarafındaki risklerin birlikte değerlendirilmesi hedefleniyor.
RİSK KARNESİ OLUŞTURULACAK
Çalışmanın son aşamasında yatırımcı, hisse ve aracı kurumlar için ayrı ayrı risk göstergeleri oluşturulacak. Böylece aşırı borçlanma, belirli bir hissede olağan dışı yoğunlaşma veya bir aracı kurumda riskin hızla büyümesi daha erken fark edilebilecek. Yeni sistem küçük tutarlarda hisse alıp satan yatırımcıdan çok, kredili hisse alanları, açığa satış ve ödünç işlem yapanları, teminat kullananları ve yükümlülüklerini zamanında yerine getiremeyenleri ilgilendiriyor. Bir yatırımcı farklı aracı kurumlardan borçlanarak işlem yapıyorsa, hesaplar ayrı ayrı değil birlikte değerlendirilebilecek. Böylece tek bir kurumda düşük görünen riskin, tüm hesaplar toplandığında ulaştığı seviye ortaya çıkarılacak.
HİSSELER VE ARACI KURUMLAR TAKİPTE
Takip yalnızca yatırımcılarla sınırlı olmayacak. Çok sayıda yatırımcının aynı hisseyi teminat göstermesi, aynı hissede borçlu işlemlerin hızla artması veya riskin belirli bir hissede yoğunlaşması da izlenecek. Aracı kurumlarda krediyle yapılan işlemlerdeki artış, yüksek risk taşıyan müşterilerin yoğunlaşması ve belirli hisselerin aşırı ölçüde teminat olarak kullanılması da sistemin takip alanında olacak.
BANKALAR DA DEVREYE GİRECEK
Çalışmanın ilerleyen aşamasında MKK ile Kredi Kayıt Bürosu arasındaki veri paylaşımı genişletilecek. Böylece yatırımcının yalnızca borsadaki borçlu işlemleri değil, finans sistemindeki genel risk durumu da daha geniş bir çerçevede değerlendirilebilecek.