Ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutukluların yalnızca cezalarını tamamlamalarını değil, tahliye sonrasındaki hayata bir meslek sahibi olarak hazırlanmalarını amaçlayan İşyurtları sistemi, ortaya çıkardığı ürünlerle Başkent’te vatandaşın karşısına çıktı.
Adalet Bakanlığı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu tarafından Başkent Millet Bahçesi’nde düzenlenen İşyurtları Ürün ve El Sanatları Fuarı, yoğun ilgi gördü. 2-6 Eylül tarihleri arasında 10 bin metrekarelik alanda gerçekleştirilen fuara Türkiye’nin dört bir yanından 122 işyurdu müdürlüğü katıldı.
Fuarda ziyaretçi sayısı 100 bini aşarken yalnızca ilk gün 34 bin 435 kişi stantları gezdi. Organizasyon boyunca ürünler her gün 11.00-19.30 saatleri arasında vatandaşların beğenisine sunuldu.
MAHKUMLAR ÜRETİMİN İÇİNDE YER ALIYOR
Fuarın arkasında Türkiye’nin en kapsamlı uygulamalı meslek edindirme ağlarından biri bulunuyor. 2026’da verilerine göre, Türkiye’deki 403 ceza infaz kurumunun 378’inde İşyurdu Müdürlüğü faaliyet gösteriyor. Bu müdürlüklerde 200’ün üzerinde farklı iş kolunda mesleki eğitim ve üretim yapılıyor. 2024 yılında 58 bin 193 olan İşyurtları faaliyetlerine katılan hükümlü ve tutuklu sayısı, 2025’te 77 bine yükseldi. Aynı yıl işyurdu faaliyetlerinde farklı sürelerle 14 bin 220 personel görev aldı.
ÜRETİRKEN ÖĞENİYORLAR
İşyurtları Kurumu’nun yasal kuruluş amacı, hükümlü ve tutukluların mevcut meslek ve sanatlarını geliştirmelerini ve yeni bir meslek öğrenmelerini sağlamak. Modelin temelinde “üretirken öğrenme” sistemi bulunuyor.
Daha önce herhangi bir mesleği olmayan hükümlü ve tutuklular atölyelerde çırak olarak işe başlayabiliyor. Deneyim kazandıkça kalfa ve usta seviyesine ilerleyebiliyor. Daha önce bir mesleğe sahip olanlar ise mevcut becerilerini geliştirirken diğer hükümlülere de üretim sırasında meslek öğretebiliyor. Böylece ceza infaz kurumundaki çalışma, gerçek üretim süreçlerinin içinde yürütülen uygulamalı bir meslek eğitimine dönüşüyor.
MOBİLYADAN TARIMA 6 ANA ALAN
İşyurtlarındaki faaliyetler endüstriyel üretim, inşaat ve onarım, el işi ürünleri, gıda, tarım ve hayvancılık ile sosyal tesis ve hizmet sektörü olmak üzere altı ana başlıkta yürütülüyor.
HER KALEMDEN KALİTELİ ÜRÜNLER
Mobilya ve ahşap işleri, metal üretimi, tekstil ve konfeksiyon, deri işlemeciliği, gıda üretimi, temizlik ve kozmetik, tarım, hayvancılık ve geleneksel el sanatları sistemin başlıca üretim alanları arasında bulunuyor. Tekstil atölyelerinde dikim, kesim ve makine kullanımı; mobilya atölyelerinde marangozluk ve mobilya üretimi, metal tesislerinde ise farklı sanayi işlerinde uygulamalı eğitim veriliyor.
OKUL ÇANTALARINDAN FINDIK ÜRETİMİNE KADAR HER ŞEY
İşyurtlarının üretim yelpazesi son yıllarda daha da genişledi. Marmara’daki işyurtlarında okul çantaları üretilirken, Giresun’da yörede yetiştirilen fındığın işlendiği atölye kuruldu. Adana’da günlük 5 bin litre kapasiteli şalgam üretim tesisi faaliyete geçirildi.
ENDÜSTRİYEL FIRIN İMAL EDİLİYOR
İşyurtları, tasarımından yazılımına ve montajına kadar hükümlü ve tutukluların emeğinin bulunduğu endüstriyel fırın üretimine de başladı. Tarım tarafında ise yaklaşık 43 milyon metrekarelik alanda açık tarla ve sera üretimi yapılıyor. Meyvecilikten sebze üretimine kadar farklı alanlarda mesleki çalışma yürütülüyor.
HER YÖRENİN ÜRÜNÜ AYRI
Bu üretim anlayışının önemli ayaklarından birini de bölgesel imkanların değerlendirilmesi oluşturuyor. Bir bölgede hangi ürün yetişiyor veya hangi meslek öne çıkıyorsa, İşyurdu atölyelerinin buna göre şekillendirilmesine çalışılıyor. Giresun’da fındık, Adana’da şalgam, Ege’de zeytin ve meyvecilik, farklı illerde tarım ve hayvancılık bu yaklaşımın örnekleri arasında.
Ankara’daki fuarda da bu nedenle farklı şehirlerden gelen stantlarda birbirinden tamamen farklı ürünler yer aldı. Arı kovanları ve bakır tablolardan ayakkabı ve deri çantalara, takı ve süs eşyalarından yöresel gıdalara, tekstil ürünlerinden mobilyaya kadar yüzlerce ürün aynı alanda sergilendi.
ÜRETİLEN ÜRÜN YENİDEN EĞİTİME DÖNÜYOR
İşyurtları modelinde üretim, mesleki eğitimin sürdürülebilmesinin de bir parçası. Ürünler başta ceza infaz kurumları ve Adalet Bakanlığı birimleri olmak üzere kamu kurumlarının ihtiyaçlarında değerlendiriliyor. Halka açık İşyurtları satış mağazaları ve fuarlar aracılığıyla da vatandaşlara ulaştırılıyor.
KAMU KURUMLARININ İHTİYAÇLARI BURADAN SAĞLANIYOR
Mobilyalar kamu binalarının tefrişinde, gıda ve tarım ürünleri ise kurumların ihtiyaçlarında kullanılabiliyor. Böylece bakanlık ve müdürlüklerin mobilya, kırtasiye ve perde gibi ihtiyaçları için ek bir bütçe harcanmamış oluyor. Ülkenin farklı noktalarındaki satış mağazalarında ise deri monttan çantaya, gömlekten çiniye, ahşap ve bakır eşyalardan gıda ürünlerine kadar geniş bir ürün grubu satışa çıkıyor.
EMEK KARŞILIKSIZ KALMIYOR
Sisteme katılan hükümlü ve tutuklulara çalışmaları karşılığında gündelik ödeme yapılıyor. Mevzuat kapsamında sigorta ve İşyurdu faaliyetlerinden elde edilen sonuçlara bağlı kâr payı uygulamaları da bulunuyor. Gündelik miktarları her yıl İşyurtları Kurumu Yüksek Kurulu tarafından belirleniyor. Böylece üretim süreci bir yandan meslek edinmeye, diğer yandan hükümlü ve tutuklunun çalışma disiplini kazanarak tahliye sonrasındaki hayatına hazırlanmasına yönelik yürütülüyor.
5 GÜNDE 100 BİNİ AŞKIN ZİYARETÇİ
Ankara’daki fuarda beş günde 100 bini aşan ziyaretçi ilgi gösterdi. Ceza infaz kurumlarının kapalı kapıları ardında yürütülen bu üretim ağı takdir ve beğeni topladı. İşyurtları Kurumu Başkanı Özkan Nazlı, fuarın amacının, atölyelerde edinilen mesleki becerilerle ortaya çıkarılan ürünleri vatandaşla buluşturmak olduğunu vurguladı. Stantlardaki her ürün, vatandaş açısından bir alışveriş seçeneği olmanın ötesinde. Ürünler, ceza infaz kurumunda öğrenilen bir mesleğin tahliyeden sonra yeni bir geçim kapısına dönüşmesi hedefinin de somut birer örneği.