Tarihin en kapsamlı restorasyon çalışması gerçekleştirilen Eyüp Sultan Türbesi, yeni keşfedilen özellikleri ve ortaya çıkan yönleriyle araştırmacıları ve restorasyon projesini yürüten ekibi şaşırtmaya devam ediyor. Geçen yıl yaz aylarında 6 aylık yüzeysel bir restorasyon için işe başlayan Hassa Mimarlık, türbenin 5 şiddetinde bir depreme bile dayanamayacak kadar çürüdüğünü görünce Anıtlar Kurulu'na başvurarak kapsamlı bir restorasyon izni almıştı. Kurul kararıyla sökülen 7698 adet çiniden 4 bini temizlenirken, tek tek numaralandırılan çinilerin fotoğrafları dijital ortama aktarılınca bir başka gerçek ortaya çıktı. Çeşitli dönemlerde çalışan çinilerin yerine türbenin farklı noktalarından sökülen ya da düşen çiniler yerleştirilmiş. Ancak desenlerdeki birbirini tamamlayan ve ancak uzmanların görebileceği ince ayrıntılar farkedilememiş.
Tarihi türbedeki ahşaplar çürümüş halde bulundu.
ÇUVAL ÇUVAL HIRSIZLIK
Çinileri bilgisayar ortamında yeniden yerleştiren uzmanlar, onlarca çininin eksik olduğunu ortaya çıkardı. Bir yandan da dünyanın çeşitli ülkelerindeki müzelerde araştırma yapan restorasyon ekibi, eksik çinilerden bir kısmının Fransa'daki Louvre Müzesi ile Almanya'daki Berlin Devlet Müzesi'nde olduğunu tespit etti. Yurtdışındaki çinilerden çoğunun 1920'de Fransız işgali sırasında 4 çuval eseri 'götürürken' suçüstü yakalanan Fransız Dişçi Jean Bari'nin çaldığı düşünülüyor. Bari'nin çaldığı parçaların türbeye iade edilmediği, onların yerine taklit çiniler konulduğu belirtildi. 1996 yılında dünyaca ünlü müzayede evi Sotheby's tarafından satılığa çıkarılan üç parça çininin Eyüp Sultan Türbesi'ne ait olması da hırsızlığın boyutunu gözler önüne seriyor.
İki delikli kubbede büyük sır
Yüksek Mimar-Restoratör Muharrem Hilmi Şenalp'in ifadesine göre; restorasyon çalışmaları sırasında ilginç bir ayrıntı da keşfedildi. Eyyüb El Ensari Hazretleri'nin kabrinin üstünde yer alan kubbede konik biçimde iki delik bulan ekip, bu deliklerin ne işe yaradığını öğrenmek için de yoğun bir mesai harcadı. Şenalp, yaptıkları araştırma sonunda Türk İslam türbe geleneğinde örneğine pek rastlanmayan bu deliklerin Peygamber Efendimiz'in kabrinde de bulunduğunu öğrendi.
Şenalp, bu detayla ilgili olarak şu bilgileri verdi: 'Hz. Peygamber hayattayken yağmur yağdığı sırada 'Yağmurun Rabbimle ahdi yenidir, ahdi yenidir' diyerek başındaki emameyi çıkarırmış. Bunu bilen Hz. Aişe Efendimiz, mezarının baş hizasının üzerine Hücre-i Saadet'in çatısına delik açtırmış. Eyüp Sultan'daki deliklerin de bu sebeple açıldığını öğrendik.' Restorasyon ekibi, ayrıca bu deliklerin güneş ışığını direkt olarak sandukanın baş ve ayakucuna düşürdüğünü görüntülemiş. Yine türbedeki ilginç ayrıntılardan biri de pencerelerin dört mevsim her saatte güneş ışığının direkt olarak sandukanın ortasına vuracak şekilde yapılmış olması.
Karolar İtalyan işi çıktı
Eyüp Sultan Türbesi'nden çalınan 500 yıllık çinilerin yerine İtalyan malı karoların döşendiği görüldü. Yıllar içinde adeta talan edilen tarihi türbede, yan yana getirildiğinde şekilleri birbirini tutmayan çinilerin varlığı dikkat çekiyor. Çalınan çinilerden oluşan boşluklar bazen türbenin farklı kısmından getirilenlerle bazen de taklit karolarla kapatılmaya çalışılmış.
'Puzzle'ın parçaları uzaklarda
Tarihi türbenin restorasyonuna imza atan Hassa Mimarlık yetkilileri, parçaları birleştirmek için özenle çalışıyor. Çinileri tek tek fotoğraflayan ekip, bunları bir levha üzerinde birleştirince acı gerçek daha iyi anlaşılmış. Paha biçilmez 'puzzle'ın ortasında oluşan boşluklar, bazı çinilerin şimdi çok uzaklarda olduğunu haykırıyor.
Eyüp Sultan Türbesi'nden çalınmış birçok çini, Paris'teki Louvre Müzesi ile Almanya'nın Berlin Devlet Müzesi'nde sergileniyor. Kültür Bakanlığı eserleri getirmek için çalışma başlattı.
Veri bankası şart!
Türbenin restorasyonu sırasında nemden dolayı kabaran çiniler sökülüyor ve hasarları giderilip arkalarındaki çimento harçları kazınarak tekrar döşenmek üzere temizleniyor. Türkiye'de birçok başıboş çininin depolarda ve farklı yapılarda bulunduğu dile getiren Hassa Mimarlık, veri bankası sayesinde eksik parçaların rahatlıkla bulunabileceğini ifade etti. Bu arada tarihi eserlere karşı özensizlik de görenleri kahrediyor. 500 yıllık orijinal çinilerin üzerine çakılan perde askısı, bu örneklerden sadece biri. Osmanlı döneminde nem tutmasın diye türbe altında inşa edilen kanalların kapatılmasıyla nem tutan ve tuzlanan çinileri üç aşamada arındırdıktan sonra temizleyen restorasyon ekibi, 7 bin 668 çiniden 4 bin tanesini söküp temizlediklerini belirtiyor.
En ufak sarsıntıda türbe yıkılacaktı
Restorasyon ihalesinde sadece güçlendirme ve yenileme çalışmaları varken çinilerin dökülmesiyle ortaya çıkan duvarlar ve ahşap konstrüksiyonun müdahaleye ihtiyacı olduğunu fark eden Hassa Mimarlık, ahşap konstrüksiyon ve bağdadi duvarların bütün konstrüksiyonu ile beraber çıta ve tahtalarının çürüdüğünü, taş ve tuğlaların ise artık dökülmeye başladığını görerek müdahale etti. Ziyaretçilerin giriş kapısını tutan kalasların çürüdüğünü ve ziyaretçilerin canını tehlikeye atabilecek hale geldiğini de yine gözlerimizle gördük. Restoratör Hilmi Şenalp, zamanında müdahale edilmemesi halinde türbenin 5 şiddetinde bir depremde duvarlarının yıkılacağını ifade ederken duvarlarının özel imal edilen bir tuğla ile yeniden inşa edildiğini hatırlatarak türbenin yeni hali ile 300 yıl müdahale edilmeden kalabileceğini söylüyor. Şenalp, ilk yapıldığı dönemden kalan havalandırma kanallarını yeniden açtıktan sonra türbedeki nemin 15 gün içinde tamamen yok olduğunu dile getiriyor.