Bolşevik Rus İhtilalinin ardından Çarlık Rusya'sının esaretindeki milletlerin bağımsızlık için harekete geçmesi Müslüman halkları da etkiledi ve Osmanlı'dan yardım isteyen Azerbaycan'la Kafkas İslam ordusu kuruldu. Bağımsızlık mücadelesi sırasında askeri açıdan zayıf olmaları Azerbaycan'ı işgal tehdidiyle karşı karşıya bıraktı. Azerbaycan Batum Anlaşması ile Osmanlıyla yıllar sürecek bir kardeşlik sözleşmesi imzaladı.
Unutulan kardeşlik hikâyesi
Gürcü ve Ermenilere karşı askeri güç açısından dezavantajlı olan Azerbaycan tek çare olarak Osmanlı İmparatorluğu'nu düşündü. Osmanlı'ya Nağı Şeyhzamanlı önderliğinde bir heyet gönderildi. Heyetin Osmanlı'dan ilk isteği uzun yıllar boyunca Rus esaretinde kalan halkı için askeri eğitimdi. Bunun üzerine Azerbaycan'a düzeli ordu gönderilmesi kararlaştırıldı. Askeri birliklerin başına ise Nuri Bey atandı.
Genç Azerbaycan'ın kurucusu Musavvat Partisi Lideri Mehmet Emin Resulzade tarafından 28 Mayıs 1918 tarihinde istenen yardımın karşılığı 8 Haziran 1918'de Batum Anlaşması ile verildi. Anlaşmanın 4. maddesi olan Dostluk ve Karşılıklı Yardım ilkesi ile Azerbaycan Cumhuriyeti'ne yardım kabul edildi.
Almanya yardımı kabul etmedi
Osmanlı İmparatorluğu'nun yardım anlaşmasını kabul etmeyen bir ülke vardı. Müttefiki Almanya Filistin cephesini öne sürerek Azerbaycan'a yardım gönderilmesine karşı çıktı. Farklı bir formül üretilerek Sultan Mehmet Reşat'ın özel fermanı ve Enver Paşa'nın talimatıyla Kafkasya İslam Ordusu kurulur. Yine Padişah emriyle Nuri Paşa'ya tümgeneral rütbesi verilir.
Tamamı Müslümanlardan oluşan ordu, Azeri ve Dağıstanlı gönüllülerin de katılımıyla 15 bin civarında asker barındırdı. Bakü'ye son taarruzu yapıp, şehri işgalden kurtardıklarında ise 3 bin kişilik bir kuvvete sahipti.
Başkent Gence'de direniş
Bakü işgal edildikten sonra Başkent ilan edildi ve milli mücadele oraya taşındı. Son kale olarak görüldüğü için Gence Bolşevik-Daşnak Birlikleri'nin hedefi olur. Ordunun gelişiyle eli güçlenen Azerbaycan Cumhuriyeti 28 Mayıs 1918 de Musavat Partisi lideri Mehmet Emin Resulzade'nin liderliğinde Gence'de bağımsızlığını bir bildirge ile ilân eder. Bu bildirinin ilanıyla Daşnak komutan Şaumyan, saldırı hazırlığına başlar.
İlk denemelerde başarı kat edemeyen Kafkas Ordusu 12 Haziran'da yapılan başarılı taarruz sonucunda Ermenilerden silâhlarını zorla alır.
İlk şehitler veriliyor
16 Haziran'da Kürdemir etrafında Ermeni birlikleri ile Kafkas İslâm Ordusu'nun 10. Alayı arasında cereyan eden muharebede Kafkas İslâm Ordusu, ciddi kayıplar verdi. 27 Haziran'a kadar Osmanlı'dan hayli yardım geldi. 27 Haziran'da Ermeni birlikleri, ansızın taarruz etti. Gökçay karayolu üzerinde gerçekleşen savaş Türk Kafkas Ordusu için önemli bir başarı oldu.
Almanya petrole sahip çıkıyor
Bolşeviklerin diğer müttefiği 1. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'yla ittifak yapan Almanya'ydı. Kafkas İslam Ordusu'nun Bakü'ye girmesine engel olmak için harekete geçen Almanya Bakü petrollerinden pay kapmak istedi.
27 Ağustos 1918'de Almanya ve Sovyet Rusya arasında imzalanan gizli anlaşmayla Almanya Sovyet Rusya'ya “Bakü sancağına ve ona bitişik Cevat, Şamahı ve Kuba sancaklarına üçüncü bir ordunun girmesine izin vermeyeceği” sözü verdi. Bunun karşılığı Bakü petrollerinin dörtte birinin Almanya'ya devriydi.
Bakü'de ilk taarruz
İslam ordusu, İngilizlerin 4 Ağustos'ta Bakü'yü işgal etmesi ile darbe alırken, Bolşevik – Daşnak birlikleri de Şamahı'ya doğru yürüdü. 5 Ağustos'ta Kafkas İslâm Ordusu'nca Bakü'ye yapılan ilk taarruz teşebbüsü, başarısız oldu. Kafkas İslâm Ordusu bu muharebede 9 subay ve 139 eri şehit verirken, 444 kişi de yaralandı. Osmanlı'dan yeni yardımlar alan Kafkas İslam Ordusu, Bakü çevresinde hazırlığa başladı.
Ve zafer…
Kafkas İslam Ordusu tekrar 23 Ağustos'ta taarruza girdi. 13 Eylül 1918'de Bakü üzerine son taarruz günüydü. Gece saat 03.00'te Kurt Kapısı'na karşı başlayan taarruzda önce Bakü'nün giriş kapıları alındı. 14 Eylül 1918 sabaha karşı Kafkas İslâm Ordusu'nun bütün topları düşman mevkilerini ateşe tuttu, bu ateş karşısında tutunamayan Bakü Ordusu ve İngiliz Ordusu'ndan kalanlar mevkilerini terk ederek Enzali'ye doğru kaçtı.
Kurtuluş günü; 15 Eylül 1918 olarak tarihe geçti. Kafkas İslam Ordusu Bakü'de kutlamalarla karşılandı. Şehir Bolşevik Rus, Daşnak Ermeni ve İngilizlerin işgalinden kurtarılmıştı. 16 Eylül'de Bakü'de tezahüratlar arasında resmigeçit töreni yapıldı.