Efsanevî 'Çağrı' filmini gerçekleştiren 'rüyâ takımı' şimdi nerelerde?

alimuratg@yahoo.com

İçinde bulunduğumuz yılın mart ayı, sinema tarihinde bildiğim ya da bilemediğim diğer pek çok yıldönümüyle birlikte, en azından sayfamız ve benim için son derece anlamlı olan bir başka yıldönümüne daha işaret ediyor. O da şehid yönetmen Mustafa Akkad'ın artık tartışmasız bir biçimde “kült filmler” mertebesine erişmiş durumdaki unutulmaz başyapıtı “Çağrı”nın (Mohammad: Messenger of God / The Message) Batı ülkelerinde bundan ilk kez 35 yıl önce, 1977 yılının Mart ayında gösterime girmiş oluşu…

Daha çekimine niyet edildiği ilk günden başlayarak, kopyalarının sinema salonlarına dağıtılmasına kadar istisnasız her aşamasında bin türlü itilip kakılma, aşağılanma ve reddedilmeyle karşılanan, şehid Libya lideri Muammer Kaddafi'nin son andaki sahip çıkması da olmasa asla gerçekleştirilemeyecek olan bir boynu bükük filmdir “Çağrı”…

http://yenisafak.com.tr/Yazarlar/?i=29484&y=AliMuratGuven

Ki ABD'de Müslüman nüfusun yoğun olduğu birkaç kentte son derece sınırlı şekilde gösterime sunulduğunda da gerek sinema sektörünü ellerinde tutan siyonist kodamanların salon işletmecileri üzerinde kurduğu baskılar, gerekse aynı ülkedeki Müslüman cemaatinin (her zaman olduğu gibi) önlerine gelen bir meseleyi doğru düzgün inceleyip anlamadan, Akkad'ın yapımı 3 yıl süren dehşetli emeğinin bir tek karesini bile izlemeden, cahilce söylentilerin peşine takılarak “Bu film Hazret-i Peygamber'in yüzünü gösteriyormuş! Efendimizin hatırasına yapılmış büyük bir saygısızlıkla karşı karşıyayız!” şeklindeki feryatlarla Chicago, New York, Washington gibi kentlerde ortalığı haftalarca birbirine kattıkları iç bayıcı bağnazlıkları nedeniyle, filmin işletme sürecinde yaşanan talihsizlikleri sizlere daha önce bu sayfalarda anlatmıştım. Dileyenler, arşivimize dönüp, 22 Ocak 2012 Pazar tarihli o yazıyı ayrıca okuyabilirler.

http://yenisafak.com.tr/Yazarlar/?i=30814&y=AliMuratGuven

Bu defa, köşemizde “güncel sinema”dan bir kez daha uzaklaşır gibi yaparak, fakat aslında “müslümanca sanat ve sinema” tartışmalarında her daim güncelliğini muhafaza eden “Çağrı”nın (tıpkı kendisi gibi başlıbaşına bir destan olan) sancılı yapım hikâyesinin bir başka ilginç sayfasına götüreceğim sizleri…

1974'de başlayıp 1977'de noktalanan, çekim ve işletme süreci de -tıpkı anlattığı “son din”in doğuşu ve yayılışı gibi- akıl almaz bir düşmanlıklar silsilesine sahne olmuş bu projenin kamera önündeki usta oyuncuları, yanı sıra yine kamera arkasındaki o muhteşem teknik ekibi acaba şimdi neredeler? Bu filmin sonrasında kime ne oldu?

Üzerinde nicedir çalıştığım bir Mustafa Akkad belgeseli için derlemekte olduğum bu bilgilerin geniş bir özetini sizlerle de paylaşmak istedim.

* * *

Amerikan TV endüstrisi ve Hollywood'da gerçek anlamda tutunup büyük başarılar elde eden ilk Müslüman sanatçıydı. 1940'ların ikinci yarısında, memleketi Suriye-Halep'ten, gümrük memuru babasının cebine koyduğu 200 Dolar harçlıkla ABD'ye gidip önce dünyanın en iyi sinema okullarından birine sahip UCLA'da (University of California, Los Angeles) yönetmenlik eğitimi aldı. Ardından da 1952 yılında ilk adımını attığı sektörde 50 yılı aşkın bir süre boyunca muhabir, editör, yönetmen yardımcısı, yapımcı ve nihayet yönetmen olarak çalıştı; 1960'larda bir dönem Hollywood'un en büyük yönetmenlerinden, “şiddetin ozanı” nâmıyla mâruf Sam Peckinpah'ın asistanlığını yaptı. “İslâm sineması”na gelmiş geçmiş en büyük üç yapıtı armağan etmesinin yanı sıra, onu Batılı sinemaseverin nazarında efsanevî bir kişiliğe dönüştüren “Cadılar Bayramı” (Halloween) adlı korku-gerilim filmleri serisinin de başlatıcısı oldu. Çırağı John Carpenter'in 1978'de çektiği 250 bin dolar bütçeli ilk “Cadılar Bayramı”, bütünüyle Akkad'ın “Çağrı”dan elde ettiği sınırlı miktarda hasılat sayesinde gerçekleştirilmişti. Bu serî ticari açıdan öylesine bereketli oldu ki sonraki yıllarda çekilen yeni serüvenlerle günümüzde 10 filmi geride bırakmış durumda ve Akkad'ın yapımcı oğlu Malik Akkad tarafından 2-3 yıl aralarla çekilen devam bölümleriyle hâlâ sürdürülüyor.

Mustafa Akkad, 9 Kasım 2005 günü, kızı Rima Monla Akkad ile birlikte bir yakınlarının düğününe katılmak üzere gittikleri Ürdün'ün başkenti Amman'da, El Kaide militanlarının (baba-kızın birkaç gün kalmak üzere tam da o sırada giriş kayıtlarını yaptırdıkları) Hyatt oteline yönelik bombalı saldırısı sonucu 75 yaşında şehid oldu. Saldırıda sanatçının kızı da babasıyla birlikte hayatını kaybetti. El Kaide yönetimi, olaydan kısa bir süre sonra yaptığı açıklamada "eylem planında Akkad ve kızını öldürmek gibi bir hedefleri olmadığını" belirterek yönetmenin ailesinden özür diledi.

('ın kızı için kurulmuş internet sitesinin açılış sayfasındaki şu İngilizce ifadelere bakınız: )

* * *

Senaristliğinin yanı sıra, Manchester Guardian gazetesinde çalışan usta bir gazeteciydi. Sinema tarihinin teknik açıdan en zor senaryolarından biri olan “Çağrı”da, İslâm tarihinin akışına zarar vermeden olay örgüsünü ('deki ulemâsının filmde yüzlerinin görünmesi noktasında fetvâ verdiği az sayıdaki sahabeden biri olan) “Hz. Hamza” karakterine odaklama yönteminin de fikir babasıydı. Böylelikle, “Çağrı” sinema tarihinde ana kahramanının hayat hikâyesini onu beyazperdede hiç göstermeden anlatan ilk ve tek film olmuştur. Craig, bu benzersiz hikâyenin Batı ülkelerinde gösterime girdiği günlerde, henüz oldukça genç sayılabilecek bir yaşta kanserden hayatını kaybetti.

Akkad, sıkı dostu Craig ile uzunca bir süredir işbirliği yapıyordu ve henüz “Çağrı”yı çekerken bir sonraki filmi “Çöl Arslanı: Ömer Muhtar” (Lion of the Desert) için de ona genel çerçevede bir senaryo yazdırmıştı. “Ömer Muhtar”, İrlandalı senaristin ölümünden iki yıl sonra, onun kaleme almış olduğu bu taslak metine dayanılarak çekilecek ve adı da aynı filmin jeneriğinde senaryo ekibi içinde yer alacaktı.

Craig'in, daha pek çok film için yazdığı senaryolarının yanısıra, İslâm dininin ilk müezzini Hz. Bilâl'in hayat hikâyesini anlattığı, Türkçe'ye de çevrilmiş olan "Ben Bilâl" adlı bir kitabı bulunmaktadır.

* * *

1950-1990 arası dönemde Britanya Sineması'ndan yetişen en iyi birkaç görüntü yönetmeninden biriydi. Pek çoğu anılarda derin izler bırakmış 60'ın üzerinde sinema ve televizyon filminin görüntülerine imza attı. Bunlardan 1957 tarihli “Kwai Köprüsü” (The Bridge on the River Kwai) ile Oscar kazanmış olan Hildyard, öldüğü 1990 yılında da İngiliz Görüntü Yönetmenleri Birliği'nin “Ömür Boyu Başarı Ödülü”ne lâyık görülecekti.

Mustafa Akkad ile onun yönettiği her üç filmde de (“Çağrı / İngilizce Versiyon”, “Çağrı / Arapça Versiyon”, “Çöl Arslanı: Ömer Muhtar) çalıştı. Özellikle, “Çağrı”nın aynı gün içinde, aynı setlerde, aynı kamera ve ışık düzeni içinde çok kısa aralıklarla önce (Batılı oyuncularla) İngilizce versiyonunu, hemen ardından da (Arap oyuncularla) Arapça versiyonuna ait planları çekerek, sinema tarihinin en sıra dışı teknik deneylerinden birini gerçekleştirdi.

Çekimleri bittikten sonra “Çağrı”yı uzun meslek hayatının en zorlu, aynı zamanda da en zevkli tecrübelerinden biri olarak tanımlamıştı.

* * *

“Çağrı” ve “Ömer Muhtar”ın, en az bu filmler kadar popüler bestelerinin sahibi ve aynı zamanda da Batı sinema tarihinin gelmiş geçmiş en saygın birkaç bestecisinden biri.

1962'de “Arabistanlı Lawrence” (Lawrence of Arabia), 1966'da “Doktor Jivago” (Doctor Zhivago), 1985'de “Hindistan'a Bir Geçit” (A Passage to India) ile 3 kez Oscar kazandı. Biri 1978 yılı töreninde “Çağrı” ile olmak üzere, 6 kez de aynı ödüle aday gösterildi. Ki bu da tutucu Akademi'nin o yılki en sıra dışı filmlerden biri olan “Çağrı” için uygun gördüğü yegâne Oscar adaylığı kategorisiydi.

* * *

Halen hayatta ve sinema-TV sektöründe seyrek de olsa çalışmayı sürdürüyor. Kariyeri boyunca 50'ye yakın sinema ve TV filmini kurguladı. Bunlardan 1982 tarihli “Gandhi” ile Oscar kazandı; yanı sıra iki kez daha başka filmleriyle Oscar'a aday gösterildi.

* * *

Hollywood'un Meksikalı “ulu çınar”ı… Unutulmaz filmlerde bir çok destansı karakteri başarıyla canlandırdıktan sonra, 60'lı yaşlarının eşiğinde Akkad ile tanışıp yakın dostu oldu. İsrail yanlısı koyu bir Katolik Hıristiyan aktivist olmasına rağmen, bu Müslüman sanatçının filmlerinde İslâm dünyasının iki önemli kahramanını (Hz. Hamza ve Ömer Muhtar) canlandırarak, yeryüzündeki milyonlarca sinemasever Müslüman'ın da beyazperdedeki çağdaş kahramanlarından birine dönüşecekti.

Rivayetlerin aksine, Quinn hiçbir zaman Müslümanlığı kabul etmedi. Fakat, kendisiyle geçmişte yapılan söyleşilerde, bu filmleri çektikten sonra hem Kur'an-ı Kerim hakkında çok daha derinlemesine bilgi sahibi olduğunu, hem de İslâm dünyasından sayısız dost kazanmaktan dolayı büyük mutluluk duyduğunu belirtmiştir.

86 yıllık ömründe 170'e yakın sinema ve televizyon filminde rol aldıktan sonra, 2001'de ABD'nin Boston kentinde hayata gözlerini yumdu. Akkad ile yaptığı iki önemli işbirliğine 1990'ların ortalarında yazdığı “Tek Kişilik Tango” adlı biyografik kitabında geniş biçimde yer vermiştir.

* * *

“Çağrı”nın Arap oyuncularla çekilen Arapça versiyonunda "Hz. Hamza"'yı canlandıran Mısırlı aktör. Sanatçılarla dolu bir aileden geliyordu, üniversitede oyunculuk eğitimi almıştı ve Mısır sinemasının aktörlük alanındaki en büyük gurur kaynaklarından biriydi. Parlak kariyeri boyunca pek çok sinema filmi ve tiyatro oyununda rol aldıktan sonra, 1993 yılında, 63 yaşında kanserden hayatını kaybetti.

Kimi eleştirmenlere göre, “Çağrı”nın Arapça versiyonu “El-Risâle”de Hz. Hamza'yı Anthony Quinn'den çok daha üstün bir başarıyla canlandırmıştır.

* * *

Tıpkı Mustafa Akkad gibi Suriye asıllı olan Amerikalı sinema-TV oyuncusu. Aynı zamanda da parlak, davudî sesiyle Hollywood'un en popüler seslendirme sanatçılarından biri. ABD'ye ailesiyle birlikte henüz iki yaşında göç etmişti, mesleğinin olgunluk döneminde de hemşehrisi Akkad ile “Çağrı”da duygusal bir işbirliği yaparak “Hz. Ebu Sûfyan”ı (Hz. Hind'in eşi ve Hz. Muaviye'nin babası) canlandıracaktı.

Halen hayatta, fakat artık çok yaşlandığı için 2000'lerin başlarından bu yana sinema-TV sektöründen elini eteğini çekmiş durumda. Hiç bilinmeyen yönlerinden biri de 1969 yılında Türkiye'ye gelerek, kadrosunda Fikret Hakan'ın da yer aldığı “Hedef: Harry” (Target: Harry) adlı bir casusluk-serüven filminde rol almış olmasıdır. Ansara, yarısına yakın bir bölümü İstanbul'da çekilen bu filmin pek çok sahnesinde kentin tarihî ve turistik mekânlarında boy gösteriyordu.

* * *

Senegal asıllı İngiliz sinema ve televizyon aktörü. “Çağrı”da Hz. Peygamber'in önceleri Habeşli kölesi, sonradan da İslâm'ı yayma dâvâsındaki sadık yol arkadaşı olan Hz. Bilâl'i canlandırarak Müslüman sinemaseverlerin gönlünde taht kurmuştu. Özellikle, filmdeki “ilk ezanı okuma" sahnesi unutulmazdır.

2006 yılında, Los Angeles-California'da akciğer kanserinden 72 yaşında hayata gözlerini yumdu.

* * *

Yunan asıllı karakter oyuncusu. Aktristler dünyasında, Melina Mercoury ile birlikte, Yunanistan sinemasının Hollywood'a iki önemli armağanından biri. Asıl adı Eiríni Lelékou'dur. “Çağrı”nın oyuncu kadrosuna, onunla daha önce de başka filmlerde çalışmış olan Anthony Quinn'in tavsiyesiyle katıldı. Hem “Çağrı”da, hem de sonradan Akkad ile bir kez daha işbirliği yaptığı “Ömer Muhtar”da iki önemli kadın karakteri (ilkinde Hz. Hind, ikincisinde ise Mabruka) canlandıran Papas, bu yapıtlarda sergilediği üstün performanslarla hafızalara kazınacaktı.

O da filmin halen hayattaki diğer oyuncuları gibi çok yaşlandığı için, 2003'deki Portekiz yapımı son çalışması “Konuşan Bir Fotoğraf”tan (A Talking Picture / Um Filme Falado) bu yana setlerden uzakta, ülkesi Yunanistan''da münzevî bir hayat yaşıyor.

* * *

Ganalı elektrik teknisyeni. “Çağrı”nın Libya'daki çekimleri sırasında, yönetmen Mustafa Akkad tarafından teknik ekibin kaldığı otelin lobisinde çalışırken tesadüfen görülerek keşfedildi ve filmin oyuncu ekibine sonradan dahil edildi. Hayatı boyunca oynadığı tek film olarak, 25 yaşındayken bu üstün yapımda canlandırdığı “Hz. Vahşi” rolü, ilerleyen yıllarda sürekli canını sıkan çok büyük bir “belâ”ya dönüşecekti. “Ömer Muhtar”ın Libya'daki çekimleri sırasında Akkad ile yıllar sonra tekrar karşılaşmalarında “Allah seni bildiği gibi yapsın, benim hayatımı kaydırdın, insanlar beni gördükleri her yerde hakaret edip taşlıyorlar, bu gariban adamı insan içine çıkamaz duruma getirdin, senin yüzünden işimi bile kaybettim” diyerek ağır beddualar ettiği için, yönetmen tarafından korunma altına alınıp Trablusgarp'ta yeni bir işe yerleştirilecekti.

Halen hayatta ve gerçek mesleğini sürdürüyor. İnsanlar kendisini tanımasın diye de saçlarını yıllardır iyice uzatmış bir durumda!

* * *

Amerikalı aktör ve seslendirme sanatçısı. Halen hayatta ve New York'ta yaşıyor. Eskisi kadar sıklıkla olmasa bile, ara ara çizgi film dublajlarında önemli karakterlere sesini veriyor ve popüler dizilerde konuk oyuncu olarak rol alıyor.

* * *

İngiliz sinema, televizyon ve tiyatrosunun saygın karakter oyuncusu. Birbirinden gösterişli filmlerle dolu kariyeri boyunca hem Britanya'da çalıştı, hem de zaman zaman önemli Hollywood yapımlarında rol aldı. “Çağrı”nın İngilizce versiyonunda “Ebû Cehil”i canlandırırken, Arapça versiyonunda ise “Kisrâ” rolünü oynamak gibi ilginç bir görev üstlenmişti. 92 yaşında, İngiltere-Hertfordshire'daki evinde uykudayken hayatını kaybetti.

* * *

Morell de tıpkı meslektaşı Benson gibi, döneminin en gözde İngiliz aktörlerinden biriydi. “Kwai Köprüsü”, “Ben-Hur”, “Barry Lyndon” gibi üstün yapımlardaki performanslarının dışında, İngiliz stili gotik korku-gerilim filmlerinin de aranılan yüzlerinden biri olarak tanındı. Sanatçı, Peygamberimizin (özünde çok güzel kalpli ve yardımsever bir insan olmasına karşılık açık seçik bir dille getirip imân etme noktasında son dakikaya kadar tereddüt sergileyen, bundan dolayı da imânlı mı yoksa imânsız mı vefât ettiği sorunsalı İslâm tarihçilerini günümüze kadar uğraştırıp duran) sevgili amcası Ebû Tâlib'i beyazperdede canlandırdıktan kısa bir süre sonra, doğum yeri Londra'da 69 yaşında hayata gözlerini yumdu.

* * *

İngiliz sinema, tiyatro ve televizyon aktristi. “Çağrı”da İslâm tarihinin ilk kadın şehidi Hz. Sümeyye'yi canlandırdığında mesleğinin zirvesindeydi, özellikle de müthiş bir Shakespeare oyuncusu olarak tanınıyordu. Akkad tarafından, bu önemli yan karakter için yapımcı şirkete başvuru yapan yüzlerce kadın oyuncu adayı arasından titizlikle seçilmiş ve filmin galasında da “insanlık tarihinin, inançları için canını vermiş en cesur kadınlarından birini canlandırmaktan dolayı büyük gurur duyduğunu” söylemişti.

* * *

İngiliz karakter oyuncusu. “Çağrı”da, Hz. Peygamber'in azatlı kölesi ve evlatlığı, Bizans ordusu ile yapılan Mute Savaşı'nda şehid edilen Hz. Zeyd'i canlandırdığında, sinema-TV dünyasında henüz o kadar tanınmamış genç bir sanatçıydı. Kur'an'da adı geçen tek sahabeyi son derece samimi bir performansla canlandırırken, doğu-batı karışımı farklı fiziğiyle de “Çağrı”nın oyuncu kadrosundaki en akılda kalıcı simâlardan birine dönüşecekti. Halen sektörde ve özellikle televizyon dizilerinde önemli roller üstleniyor.

* * *

Yaklaşık bir hafta boyunca uğraşıp, bir yığın sinemasal kaynakta sabırla gezinerek sizler için bütün bu derlemeyi yapan bendenize gelince…

Bu fakir, bunca sözcüğü ardı ardına sırf “Çağrı” filminin ayrıntılı bir “kasting listesi”ni ortaya koymak için sıralamadı elbette… Tam aksine, 1980'lerin başlarından günümüze kadar Türk televizyonlarında sayılamayacak kadar çok izlediğiniz, âdetâ her Ramazan ayının “güllaç” tatlısıyla birlikte iki vazgeçilmez simgesinden birine dönüşen bu kült filme belki de şimdiye kadar hiç aklınıza gelmeyen çok farklı bir bakışla yaklaşmanızı arzuladığım için yaptım böyle bir araştırmayı… Akkad'ın yapıtının her teknik aşaması, kameranın önü ya da ardındaki her görevlendirme için uygun gördüğü o “müthiş kalite”ye dikkatinizi çekmek adına…

Henüz 18 yaşındayken Halep'ten sonu belirsiz bir yolculuğa çıkarak ABD'ye göç eden ve o uzak diyarda ancak birkaç ömre sığabilecek türde bir kahramanlık destanı yazan bu yalnız adamın, “Müslümanlar, diğer her türlü konuda olduğu gibi sinemada da derme çatma, uyduruk kaydırık işlere değil, paranın satın alabildiği en yüksek kalite standartlarına lâyıktır” temel düsturuyla çektiği üç filmde de döneminin en iyi teknik elemanlarına, en pahalı oyuncularına görev vermesinin ardındaki o müthiş vizyonu, kendisine başarı için ölçü yaptığı yüksek beğeni çıtasını biraz daha yakından görebilmeniz adına…

1974'de, Hollywood gibi acımasız bir insan öğütme makinesinin tam orta yerinde, böylesine zor bir filmi bu çapta bir kadroyla çekip bitirmeyi başaran Arap göçmeni bir sinemacıdaki o inanılmaz cesaret, zevk ve vizyon, aradan yaklaşık 40 yıl geçtikten sonra, günümüzde Akkad'dan kat be kat daha şanslı ve de varlıklı koşullarda yaşayıp giden "İslâm burjuvasisi"nde ise ne yazık ki yok. Kolay kolay da olacağa benzemiyor.

Eğer ki olsaydı, Türkiye'de büyük bir politik, ekonomik ve toplumsal dönüşümün başladığı 2002 yılından bu yana gelip geçen 10 yıllık dönemde de ortaya “müslümanca bir sinema” anlayışı çerçevesinde en az 15-20 tane başyapıt konulabilirdi. Ancak, aramızdan bazıları cukkalarını gözükara bir hırsla doldururken, bu alandaki liderlik trenini ise göstere göstere kaçırdık.

Onun için, birileri çıkıp da komedi filmlerinden kazandığı 15-20 milyon dolar sermayeyi “İstanbul'un Fethi” gibi deli işi projelere yatıran Fatih Aksoy'ları ya da birbirinden riskli ipoteklerle, banka kredileriyle çektiği “New York'ta Beş Minare” gibi filmlerde “İslâm şiddetin değil, barışın dinidir” mesajını verebilmek için kendince çırpınan Mahsun Kırmızıgül'leri gayet düşük seviyeli bir üslûp ve karşılığı olmayan bir kibirle aşağılamaya kalkıştığında, benim de burada sinirden tüylerim diken diken oluyor. Şöyle haykırmak istiyorum -özü “kent soylu” anlamındaki “burjuvazi” nitelemesinin üstlerine fazlasıyla bol geldiği- o “köylü kodamanlar” kitlesine:

“Niyetlerinin hâlis olduğundan hiçbir zaman kuşku duymadığım bu gibi 'ümmî' adamların ellerinden, Türk-İslâm tarihi ve kültürüne ilişkin hikâyeler anlatırken ancak bu kadarı geliyor. Pekiyi, kültürel ve sanatsal alanda İslâm'ın egemenliğini kurmak adına, ya siz ne yaptınız ulan? Ya siz ne yaptınız bugüne kadar? Akkad'ın vaktiyle bin türlü çile eşliğinde gerçekleştirdiği 'Çağrı'nın üzerine bedavadan yatıp, onu dahi korsan kopyalarından izleyerek her Ramazan'da zırıl zırıl ağlamaktan başka?”

Akkad'ın mücadelesine bu acı gerçeğin ışında bakıldığında, son 35 yıldır yeryüzündeki bütün halklara İslâm dininin mesajını aralıksız yaymakta olan “Çağrı” filmi, günümüzde hem İslâm dünyasının sinema alanındaki en büyük gururunu, hem de aynı zamanda en büyük utancını temsil etmektedir.