Kayıp Gül, bir çok ülkede bestseller listesine girmiş bir roman. Kitap, bundan altı yıl önce basılmasına rağmen Türkiye'de adnı yeni yeni duyuruyor. Peki bu romanın bu kadar okunmasının sebebi ne? Batıda 'Türklerin Küçük Prensi' olarak adlandırılan, yurt dışında bir çok eleştirmen tafarından beğeniyle sözedilen kitap için yazarı ne diyor? Serdar Özkan'ın yaşamı kişisel gelişim kitaplarından fırlamış gibi.. Ama o bunu başarıdan daha çok hediye olarak görüyor. Biz kitabı okuduk ve her okurda farklı bir duygu yaşatan hikayenin ardındaki sırrı öğremek istedik. Onca çabamıza rağmen Serdar Özkan ser verip sır vermedi. Ama siz yine de dikkatli bakın. Sır bu nerede ortaya çıkacağı belli olmaz.
Kayıp Gül'ü neden yazdınız?
Bunun nedeni, içimde anlamlı bulduğum hikayeleri paylaşmak. Paylaşılamayan güzellikler bana her zaman acı vermiştir. Sonuçta bu öyküler ve mürekkeple okurun kalbinde yazıya dönüşüyor. Eğer öykü ortaya çıkmasaydı, kendimi kötü hissedecektim.
Nasıl yani?
Kendimizi başkalarına beğendirme arzumuz, bizi bizden çalıyor ve başkasına dönüştürüyor. Düşüncelerimiz ve inançlarımızdan bu uğurda ödün veriyoruz. Bütün bu yok olan değerleri düşünerek bu kitabı yazdım.
Ne zaman başladınız?
22 Ocak 2002'de ilk cümle yazıldı.
Nerede yazdınız?
Kitabı İstanbul'da yazdım. İlk olarak 2003 yılında Türkiye'de basıldı.
Kim için?
Sahici güllere ve babama ithaf ederek yazdım. Çok sevdiğim veya herhangi bir insana değil, bu hikayenin içinde olanlar için yazdım.
Peki 'yapay gül' dedikleriniz kimler?
Kokusunu umursamayan, gül kokusunu taşıması birşey ifade etmeyen kişiler...
Yani kendisinin farkında olmayan mı?
Her insanın içinde ilahi bir koku var. Bazı insanlar bunu örterler ve umursamazlar. Kokuyu umursamayan güller yapay güllerdir.
Peki neden gül?
Ben metaforik öykü ve romanlar yazıyorum. Onların en büyük özelliği de yazarın okurların ve hikayenin üzerinde bir hak sahibi olmaması. Ben gülün anlamını, okurun kalbine bırakıyorum. Kendime düşen anlamı paylaşmak için bu öyküyü yazdım. Ama bunu okurun keşfetmesi lazım.
Ama gülün bir anlamı var değil mi?
Bu sorunun cevabı kitapta var. Çünkü bir iki cümleyle açılacak birşey değil. Çok farklı anlamları ve açılımları var.
Bunun nedeni gülün katlarının olması mı?
Tabi. İnsan katmanlı ve git gide açılıyor.
Kitabın kahramanı neden bir çiçek?
Kitabın kahramanı aslında insan. Gül de insanın içindeki yönleri temsil ediyor. Dolayısıyla farklı yönler var.
Gülleri birbiriyle konuşturuyorsunuz. Gül, gerçeği gizleyen bir perde mi?
Gül metaforuna bir anlam koymadım. Onu açık bıraktım. Siz gülün bir perde olduğunu düşünüyorsanız öyledir. Çünkü herkes farklı birşey söyleyecek.
Peki sizin bir gül bahçeniz var mı?
Gül yetiştirmiyorum. Ama herkesin bir gül bahçesi ve gülü vardır.
Batıni anlamda söylüyorsunuz değil mi?
Evet. O yüzden gül yetiştirmektense gülün beni yetiştirmesini tercih ederim.
Çok gizemli konuşuyorsunuz. Bu soruları sorarak kitabın gizemini bozmuş mu oluyoruz?
Öyle, hem de anlamları kapatmış oluyoruz. Kur'an meallerinde de o anlamlar kapatılıyor. Allah bir kelime koymuş ama o kelimede çok katmanlı ve derinlere inen bir mana var. Tercüme edildiğinde o mana kapanmış oluyor. Yazarın bağımsız olduğu metaforik hikayelerde de manalar açıktır ve yazarın bilmediği şeyler bile vardır. Onun için gülün neyi temsil ettiğini söylemek doğru değil.
İyi de sizin romanınız kutsal bir kitap değil ki… Kitabın bir sırrı mı var?
Hayır sır yok. Kitabı okuduklarında kendilerinden çok şey bulan okurlar var. Mesela; benimle Golden Rose isimli Macaristan'dan Hıristiyan bir grup temasa geçti.
Hikayenin hangi kısmından etkilenmişler?
'Kitabınızı okuduk sanki bizim felsefelerimizden yola çıkmışsınız' dediler.
Böyle bilinçli bir etkileşim var mı peki?
Hiç alakası yok aslında. Bahsetmek istediğim de bu herkesin farklı yorumladığını söylüyorum.
Bu anlamda bir misyon üstleniyor musunuz?
Misyon değil. Bu sadece; bir bahçede güzel bir gül görüp size 'bakın şu güle demem' diyorum. Kendi içimde şekillenen anlamlı ve güzel olduğunu düşündüğüm hikayeyi paylaşma arzusu. Ama bu hikayede bu gülü koparalım saksı yapalım gibi bir gaye yok.
Kitabınızda ikizlik olgusu geçiyor. İkizlikten ne anlıyorsunuz?
İkizlik çok önemli bir metafor. Çünkü aynaya baktığımızda da bir ikiz görüyoruz. Kendi suretimizde olan mümin, müminin aynasıdır. Bu bağlamda çok önemli...
Neden ikiz?
Birbirlerinden farklılar ama aslında aynılar. Nefsin derecelerinde olduğu gibi... Aslında tek bir nefs vardır ama katmanlara ayrılır. Onun için bu hakikati paylaşmak için biçilmiş kaftan.
Bestseller listesinde haftalarca yeralmışsınız, kitabınız 29 dile çevrilip 40'tan fazla ülkede basılmış, Neden Türkiye'de değilde dünyada ilgi gördü?
Yurtdışında çok farklı ülkeler kitaba güvendiler. Ardından bestseller listelerine girince bu diğer ülkeleri de tetikledi. Şimdi otuz dile çevrildi. Bir kartopu etkisiyle büyümeye başladı.
Peki hikaye?
Evrensel nitelikli bir hikaye. Bu süreçte beni çok sevindiren olaylardan biri bir Japon, Kanadalı, Avrupalı gibi bir birlerinden çok farklı okurların hikayeyle aynı derecede etkileşime geçebilmeleri.
Nasıl oluyor bu?
Yazdığım öykülerde ele aldığım şeyler dışta kalan farklılıklarımızdan daha çok, içteki benzerliklere odaklanıyor. Elbette kültürel farklılıklarımız var ama bunlar dışta kalıyor. İçteki birliğe olan inancımı evrensel temalar içeren bu hikayede zahiri alemde gerçekleştirdim. Bu süreçte Türk Edebiyat tarihinin en çok dile çevrilen romanlarıdan biri oldu, uluslararası bestseller listesinde yer aldı. Dünyadaki farklı kültürden okurlarda aynı şekilde etki yaratması beni mutlu etti.
Karakterlerin Türk değil de yabancı olması, bitkinin gül olması, anne kız ilişkisi bunların hepsi bir strateji sanki?
Polisiye türünden romanlar bir formülle yazılabilir. Kayıp Gül'ü okuyanlar bu tarz eserlerin kalpten geldiği için belli bir stratejide yazılmadığını bilirler. Bir sufi sözü var; 'kalpten gelen kalbe gider' diye. Hiç birşekilde stratejiye gitmedim. Çünkü en güzel hikaye okurun yazarı unuttuğu hikayedir.
Kitap basıldıktan 6 yıl sonra yeni yeni anlaşılıyor...
Kitap piyasaya çıktığından itibaren gelen okur yorumlarından hikayeden akıl değil, tat alındığını hissettim.
Akıl derken?
Bir hikaye akıl veriyorsa bu zihinden gelen bir hikayedir. Ama okura tat vermesi önemli. Benim istediğimde okurun zihnine değil, kalbine gitmesi. Bunu gördüğüm için endişe taşımadım. Benim amacım bestseller arasında olmak veya ödül almak değil.
Ne peki?
Bu bir hediyedir. Kendimi hediye almış gibi hissediyorum. Yazarın çalışıp çabalayarak elde edebileceği bir sonuç değildir.
Almanya 'çağdaş bir fabl tekniği' derken Sırbistan 'Doğu ile batı arasında bir köprü' diyor. İçinde kişisel gelişim metodları da var…
Kitaptaki Zeynep Hanım, onun temsil ettiği düşünceler ve felsefeler değer verdiğim şeylerdi. Tek amacım onu paylaşabileceğim bir öykünün oluşması. Sadece ona niyet ettim. Mümkün olduğunca hikayeyi kendimdem soyutlamaya çalıştım. Çünkü hiç kimse başkasına birşey öğretebilecek konumda değil. Herkesin hayatı farklı ve özeldir. Açıkçası tavsiyelere ve akıl vermeye inanmıyorum.
Ama köprü kurmak gibi bir derdiniz var.
Doğru. Bu güzel bir şey. Çünkü gerçekte bu köprü var ve birbirimize bağlıyız. Ben de zaten hayata ve birlikteliğimize bakarken elbette doğu ile batı arasındaki birliktelik hikayeye yansıyor ama bu, doğu ile batı arasında bir köprü kurayım diye yazılmış bir roman değil.
Peki o zaman romandaki yoğun batı uslubu nereden geliyor?
Batılı bir tarz olduğu doğru. Ama aynı zamanda bizim kültürel hazinelerimiz de var. Zaten batı da, doğu da olmalı. İnsanı sadece insan olarak görmek istiyorum. Aksine bundan sevinç duyuyorum. Baktığınızda doğunun da batının da Allah'ı birdir. Herkesin tercihleri var ve hayata ben böyle bakıyorum.
Siz doğu hakkında yazan batılı bir yazar mı, yoksa batı hakkında yazan doğulu yazar mısınız?
Ben sadece insanım.
Bu sorumuzun cevabı değil…
Bu cevabı bilinçli verdim. Sonuçta bir insanım ve hikaye canlandığında, kağıda en uygun şekliyle aktarıyorum. Bu kadar basit bir olay aslında. Hepimiz edebiyat dersinde bize öğretilen güzel, kalbe giden şiirleri alıp parçalara böldükten sonra o tadın uçup gittiğini görmüşüzdür. Benim için aslolan hikayedir. Doğu ile batının birleşimi hikayeye zenginlik katar.
Bölücü Ben'in ilacı sevgi
İlk romanda bu kadar çok tanınmak… Bu sizin sorguladığınız benlik duygusunu nasıl tetikledi?
Her insanda benlik var. Ama bunu olumsuz olarak söylemiyorum.
Ama siz sürekli 'ben diyen kişinin içindeki öz benlik yok olur' diyorsunuz.
İşte o özbenlik herkesin özünde olduğundan bir 'ben' var. O öz benliğe gitmek için de diğer küçük 'ben'in yani ben ve sen olarak ayıran o bölücü 'ben'in ilaca ihtiyacı var.
İlacı neymiş?
Sevgi.
Neden?
Benliği, siyah bir boya olarak düşünürsek, bu boyayı açmak, onun zıddı olan beyazı karıştırmak ile olur. Çünkü ben'in de bir zıttı vardır ve o da 'sen'dir. O benliği zayıflaştırmaya niyet eden kişinin 'sen' demesi lazım. En güçlü 'sen' ise sevgidir.
Sevgi insanın kendisi ile ilgili değil mi?
Hayır, değildir. Ama günümüzde gerçek sevgiden uzaklaşmış, aşk diye tabir edilen kavramda sadece 'benlik' için bir sevgi oluşturulmuştur. Bu da koşullu sevgidir. Yani 'bana iyi davranırsa veya beklentilerimi gerçekleştirirse severim' yoksa sevmem gibi. Zararlı 'ben'in tek ilacı karşılıksız sevgi.
Peki sizin 'benlik' duygunuz?
Tabi ki bende de var. Ama o koşulsuz sevgiyi hayatıma dahil etmeye niyet ediyorum.
Peki Kayıp Gül'deki başarınız bu özbenliğinize nasıl geliyor?
Hikayeyi kendi yapıp ettiğim birşey olarak görmüyorum. Burada yazarından bağımsız olan bir hikaye var. 'Ben oturdum birşey yazdım insanlar çok etkilendiler ve dünyaya yayıldı' bu düşünceyle bakmıyorum. Bunların hepsi bana Allah'tan gelen bir hediye. Hediye ile gurur duyulmaz.
Ama mutlu eder değil mi?
Hediye verdiği zaman 'Ne kadar güzel bir hediyem var' da denmez. Allah'la en büyük edepte size gelen her şeyi hediye olarak görmenizdir.
Sizinle röportaj yapıyoruz. Bu kitabı 'siz yazdınız' diyerek aslında benliğinizi beslemiş oluyoruz…
İnsan kendine birazcık objektif olursa hiç bir övgüden etkilenmiyeceğini düşünüyorum. Çünkü insan kusurlu, hatalı ve eksik olduğunu görüyor. Birisi size gelip 'sen dünyanın en zengin insanısın' dese bile siz bundan mutlu olmazsınız. Onun için kendimize karşı objektif olmalıyız.
Bir insan hem mütevazı hem de son derece egosu yüksek olabilir mi? Siz 'bir insanda ikisi de olabilir' diyorsunuz…
Benim anlatmak istediğim de içinde iyiyi de kötüyü de barından bir varlık olduğumuz. Bir insan kötü birşey yaptığında kendisinin değil, kötüye meyleden yönünün onu yaptığını bilirse, iyi birşey yaptığında da kendisinin değil iyiye dönük tarafının onu yaptığını bilir. O zaman hem kendisini anlaması, hem de kendini affetmesi daha kolay olur. Nefs de var ruh da. Onun için bu ikisi arasında süre giden hayat bir mücadele. Bu nedenle insan seslere kulak vermeli. Bir düşünce tasavur ettiğinde 'ben böyle düşünüyorum' diye değil, 'benim şu yönüm böyle düşünüyor' demeli. İkisi arasında ayrımı kurup tevazuya ve hiçliğe dair küçülmeye giden bir yol çizerse sonunda bu iki ses, tek ses olur.
İnsanları kategorize etmek hakikati bölüyor
Robert Koleji'nde okumuş, Amerika'da işletme ve psikolojiye devam etmişsiniz. Sonra da Kayıp Gül'ü yazmışsınız. Hakkınızda başka bir bilgi yok. Siz kimsiniz?
Sadece insanım.
Yani?
Türkiye'nin en büyük problemi insanları bir yere oturtmak. Anlamak için katagorize ediyoruz. Ama bu katagoriler hakikati bizi bölüyor.
Yine de bir hikayeniz var değil mi? Ona gelirsek…
Küçüklüğümden beri hayatı ve çevreyi algılamaya çalışan bir çocuktum. Bunun için mi psikoloji okudum ve yazıyorum açıkçası onu bilmiyorum. Her psikoloji okuyan bu tarzda roman yazmıyor. Hayatı, insanları ve kendimi anlamaya dayalı bakış açım 'Kayıp Gül'ü ortaya çıkardı.
HAYATI SADECE AKILLA DEĞİL KALPLE ANLAMAK LAZIM
Psikoloji, hayatı akıl yoluyla algılamaya çalışan bir alan ama siz kalple anlamaya çalışıyorsunuz...
Hayatı, okuduğum kitaplarla, akademik bir bakış açısıyla değil, insan olarak özümüz, zihnimiz ve kalbimiz varlığını bilerek algılamaya çalışıyorum. Diğer tarafta da karşımızda duran bir hayat var. Baktığınızda hayatı anlama konusunda en üst seviyeye çıkmış kişiler peygamberlerdir. Ama onlar bile marongoz, çoban gibi sıradan mesleklere sahipti. Hiçbiri üniversite bitirmemişlerdi. Entellektüel birikimleri olmasa da hayatı en güçlü ve en derinden anlayan onlardır. Yıllar sonra adlarına üniversiteler kuruluyor ve anlamaya çalışılıyor. Ama sadece akıl ile anlaşılamazlar.
Peki akıl ile kalp arasındaki dengeyi nasıl kuruyorsunuz?
Denge kurmuyorum. Yapmamız gerekeni iyi bilip onun üzerine çalışmak lazım. İnsan kendi kendini tedavi etmeye çalışırsa kafası karışır. Çünkü zihin karmaşasının sonu yok. Çok güzel bir manzara karşısındayken, insanı rahatsız eden bir müzik çalmaya başlarsa o tat gider. O yüzden zihnin kendisini anlamaya çalışması da bu sese benzer.
Yani…
Kalbin meselesi zihinle anlaşılmaz. Mevlana Hazretleri'nin Yunus Emre'nin yaşantısı, onunla ortaya çıkan hakikat kalbi bir meseledir. Bunu zihinle anlayamazsınız. Mesela; Sevgi. 'Acaba onu seviyor muyum' diye sorarız. Bu garip bir sorudur. Çünkü sevgi kalbi bir meseledir. 'Acaba seviyor muyum' sorusu sadece zihni bir değerlendirmedir.