Başlangıcı 1500'lü yıllara dayanan "Binbir Hatim" geleneği, Erzurum'un sembollerinden biri. Şehri doğal afetler başta olmak üzere bütün kötülüklerden korumak için Pir Ali Baba'nın başlattığına inanılan gelenek, bu yıl Erzurum Büyükşehir Belediyesi'nin katkılarıyla 'atlı hafızlar'la yeniden canlandırılıyor. Etkinlik Dutçu Köyü'nde yer alan Pir Ali Baba Türbesi önünde hafızların Kur'an okumasıyla başladı. Gönüllü hafızlar ve vatandaşların katılımıyla gerçekleşen etkinlikte ülke bütünlüğü ve İslam coğrafyasının refaha ermesi için dualar edildi. Kadim geleneğe göre atlı hafızlar, bir ay boyunca ellerinde Kur'anla at sırtında şehrin dört bir yanını dolaşarak hatim yapıyorlar. Öte yandan halk her sabah namazı ve yatsı namazı vakti camilerde toplanıp Kur'an okuyor. Bir ay sonunda toplanan hatimler için 13 ve 14 Ocak'ta Ulucami'de toplu dua yapılacak. Geçmiş yıllarda Erzurum'un doğal afetlerden korunması için okunan binbir hatim bu yıl ülkenin selamati ve zulüm altındaki Müslümanlar için okunuyor. Bu kadim geleneği atlı hafızlardan ve şehrin önde gelen hocalarından dinledik.
DEVAM ETTİRECEĞİZ
Binbir hatimde Kur'an okuyan 10 atlı hafızdan biri olan 33 yaşındaki Hatem Yıldırım, Dadaş Köyü'nde hayvancılıkla uğraşıyor. Hafızlığa 11 yaşındayken Mahmut Ustaosmanoğlu'nun yanında öğrenen Yıldırım, aynı zamanda ciritçi. Geleneğin yüzyıllar önceye uzandığını ve bugün kendileri tarafından yaşatılmasının gurur verici olduğunu söyleyen Yıldırım, "Allah izin verirse bu geleneği biz yaşadığımız sürece devam ettireceğiz. Okuduğumuz Kur'anın yüzü suyu hürmetine Rabbim devletimizi bu terör ateşinden kurtarsın. Okunan dualar sadece Erzurum için değil tüm Türkiye için" diyor.
SOLAKZADE TEKRAR BAŞLATTI
Erzurum İl Müftü Vekili Celal Büyük ise binbir hatim geleneği ile igili şu bilgileri veriyor: " Büyüklerimizden dinlediğimize göre 483 yıl önce hatim okuyan hafızlara Pir Ali Baba'nın yaşadığı bölgedeki köylerden ücret veriliyormuş. Bu gelenek Birinci Dünya Savaşı yıllarına kadar aralıksız devam etse de savaş yıllarında kesintiye uğramış. Erzurum Müftülerinden Solakzade Sadık Efendi tarafından Cumhuriyet döneminde hafızlara okutularak yeniden başlatılmış. Bu gelenek hala devam etse de atlı hafızlar unutulduğu için buna dikkat çekmek istedik. Geleneğin aslının atlı hafızlar tarafından başlatıldığını gösterdik."
GEÇEN SENE 30 BİN HATİMİ GEÇTİ
Binbir hatim geleneğinin her yıl Aralık ayının 15'inde başlayıp Ocak ayının 15'inde sona erdiğini söyleyen Lala Paşa Camii İmam Hatibi Emrullah Koçar da bu kadim gelenekle ilgili şunları anlatıyor: "Eski yılı Kur'an ile uğurlayıp yeni yılı Kur'an ile karşılıyoruz aslında. 16.yy'da yaşadığı söyleyenen Pir Ali Baba hafızlara şehrin güvenliği ve selameti için binbir tane hatim okuturmuş sonraki yıllarda ise vatandaşlar da hatim okumaya başlamış. Günümüzde hem camilerde hem de evlerde hatim indirilir ve bir ayın sonunda duası yapılır. Okunan hatimler binbiri geçer ama adı hala böyle anılıyor. Mesela geçen sene 30 bine yakın hatim okundu.”
25 CAMİDE OKUNUYOR
Önce tek bir camide daha sonraki yıllarda ise kalabalık arttıkça 25 kadar camide bu geleneğin yaşatıldığını söyleyen Koçar, halkın bir ay boyu her sabah namazı öncesi, sonrası ve akşam ile yatsı namazları arası camilerde hafızlarla birlikte Kur'an okuduğunu söylüyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor: “Camilerde ve evlerde ferdi olarak okunan hatimlerin duası Erzurum'un en eski ve en büyük camisi olan Ulu Cami'de yapılır. 13 Ocak'ta erkekler, 14 Ocak'ta da kadın cemaatleri için ayrı ayrı hatim duası yapılıyor. Çünkü ilgi çok fazla.”
ELLERİNDE KUR'ANLA BEKLİYORLAR
Binbir hatim dualarının okundunduğu tarihler aynı zamanda Erzurum'un en soğuk olduğu günler. Özellikle geceleri hava sıcaklığı eksi 30'lara kadar düşüyor. Ancak buz gibi havaya inat Erzurum halkı gecenin üçünde ellerinde Kur'anla binbir hatimin okunduğu camilerin önünde hocayı bekliyorlar. Lala Paşa Cami İmamı Koçar bu sahneyi şöyle anlatıyor: “Gecenin üçünde eksi otuzlardaki soğuk havada camiyi açmaya gittiğimizde vatandaş ellerinde Kur'anlarıyla cami kapısında bizi bekliyor. Milletimizde Kur'an, vatan aşkı hat safhada. Özellikle şu günlerde Halep, Suriye, Myanmar, Irak gibi daha ismini sayamadığımız bölgelerde eziyet gören Müslümanlar için daha çok dua ediyoruz. Okunan hatimler sadece Erzurum için değil tüm Türkiye'nin bekası ve Müslüman kardeşlerimiz için okunuyor."
Vatanımız için Elif diyoruz
Dadaş Köyü'nde yaşayan 32 yaşındaki at binicisi Erdem Kara da atlı hafızlardan biri. Sadece bu yıl değil önceki yıllarda da binbir hatim geleneği için Kur'an okuduğunu belirten Kara, "Vatanımıza milletimize kim kaza bela gelmesini ister. Bu vatan ve din için yapamayacağımız şey yok. Vatanımız için bir Elif diyorsak ne mutlu bize. Geleneği canlandırma konusunda atlı hafızlardan biri olmak, at üstünde şehrin dört bir yanında Kur'an okuyarak geçmek çok güzel bir duyguydu" diyor.
Geleneği sembolleştirdik
Ciritçi olan hafızlardan biri de 36 yaşındaki Halis Kavcı. Aziziye ilçesinde yaşayan iş makinesi operatörü Kavcı, ciritin atalardan gelen bir gelenek olduğunu söylüyor ve ekliyor: "Binbir hatim de cirit gibi sahip çıktığımız bir gelenek. Ben hafızlığı Erzurumlu İbrahim hocanın yanında tamamladım. Elimden geldiğince hafızlığımı taze tutmaya çalışıyorum. Her sene binbir hatim için Kur'an okuyorduk ama bu sene geleneğini sembolleştirmek bambaşka bir duyguydu. Hafız arkadaşlarla beraber ellerimizde Kuran ile atlarla şehrin dört bir yanına gittik. Her hafız yolda bir hatim tamamladı. Şimdi de evlerde devam ediyoruz."
Hatim okuyanlara çorba, kuşlara ekmek dağıtılıyor
Her yıl hatim duası Erzurum'un en eski camisi olan Ulucami de yapılsa da binbir hatim geleneği denilince akla gelen ilk cami Ayazpaşa Camii. Sabah ve akşam namazı sonrası yaklaşık beş asırdan bu yana sürdürülen 'Binbir Hatim' okumaları, her gün yüzlerce vatandaşın katılımıyla bu camide sürmüş. Nüfus arttıkça diğer camilere de taşınmış. Hala sabah namazından 3 saat önce buraya gelen Erzurumlular, caminin küçük olmasına aldırmadan sırt sırta vererek Kur'an okuyorlar. Daha sonra ise hatim okumaya gelenlere çorba dağıtılıyor. Yine binbir hatimin okunduğu ay boyu Erzurum halkı yiyecek bulamayan kuşlara ve yabani hayvanlara ekmek dağıtıyor. Diz üstü Kuran okudukları için ayakları uyuşanlara Kur'an okumayı bilmeyenler masaj yapıyor, hizmet ediyor.
Eksi otuzlarda ve gece yarısı camiler cıvıl cıvıl
Ayazpaşa'daki bu birlik ve beraberliğin her sabah namazından önce başlayıp gün ağarana kadar devam ettiğini söyleyen Ayazpaşa Camii İmam Hatibi Osman Ekinci şunları söylüyor: "Ben 60 yaşındayım.10 senedir de bu camide görevliyim. Binbir Hatim'in en yoğun burada yaşandığını söyleyebilirim. Havanın en soğuk olduğu zamanlarda bile vatandaş 10 yaşındaki çocuğunun elinden tutar getirir. Çocuğunu da bu geleneğe alıştırır. Sabah namazına genelde üniversite öğrencisi akademik kadro gibi karma bir grup geliyor. Cemaatimiz birbirine de çok bağlı. Arabası olanlar cemaati evinden alıp getirir. Gece üçte Ayazpaşa cıvıl cıvıl insan kaynıyor olur. Günde 15-20 son günlere doğru da 30-40 tane hatim okunuyor. Cemaatimiz ise 250-300 kişi aralığında değişiyor."