Mevlâna'nın asıl adı Muhammed Celâleddin'dir. Mevlâna ve Rûmi, kendisine sonradan verilen isimlerdir. "Efendimiz" anlamına gelen Mevlâna ismi ona, çok genç iken Konya'ya ders okutmaya başladığı tarihlerde verilir. Bu isim, Şems-i Tebrizi ve Sultan Veled'den itibaren Mevlâna'yı sevenlerce kullanılmış ve adeta adı yerine sembol olmuştur. Rûmi ise, Anadolulu anlamına gelir. Mevlâna, bugünkü Afganistan'da bulunan Horasan'ın Belh kentinde 30 Eylül 1207 tarihinde doğmuştur (Bazı araştırmacılara göre 1182'dir). Babası Bahaddin Veled'dir.
3 Mayıs 1228'de Konya'ya gelmiştir. Eserlerinin büyük bölümünü Farsça yazmıştır. Başlıca eserleri: Mesnevi, Divan-ı Kebir, Rubailer, Mecalisi Seba, Mektubat ve Fihi Ma-Fih'tir. Eserlerinde sevginin ve İslâmın evrensel boyutlarını dile getirmiştir. 17 Aralık 1273'te çok sevdiği Konya'da gözlerini kapamıştır. Türbesi de oradadır.