Geniş Ortadoğu'da, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında güvenlik alanında bir taslak anlaşmanın hazır olduğuna yönelik bilgiler teyit edilirken, İslamabad'ın son dönemde savunma sanayiinde gerçekleştirdiği hızlı atılım dikkat çekiyor. Pakistan savunma sanayii, özellikle JF-17 Thunder savaş uçağı üzerinden Ortadoğu ve Küresel Güney’de artan bir ilgiyle karşı karşıya. Son yıllarda hız kazanan ihracat anlaşmaları ve potansiyel yeni satışlar, İslamabad’ın hem askeri hem de ekonomik kapasitesini güçlendiren önemli bir kaldıraç haline gelmiş durumda. Savaş uçakları, eğitim jetleri, insansız hava araçları, zırhlı araçlar, deniz platformları ve mühimmatı kapsayan mevcut ürün geliştirme süreci, geçmiş eğilimlerden keskin bir ayrılışı işaret eden dönüştürücü bir sıçramayı temsil ediyor.
2025'TE 10 MİLYAR DOLARLIK ANLAŞMA
Mevcut raporlara göre, Pakistan'ın 2025 yılında yaklaşık 10 milyar dolarlık ihracat anlaşması imzalayarak bugüne kadarki en yüksek rakama ulaştığı belirtiliyor. Piyasa analiz şirketi KTrade’e göre, mevcut ve muhtemel JF-17 anlaşmaları toplamda 13 milyar dolara kadar gelir yaratabilir. Bu kapsamda, 2025 yılının ortalarında Azerbaycan ile imzalandığı belirtilen 4,6 milyar dolarlık sözleşme öne çıkarken, Suudi Arabistan, Libya ve Sudan gibi ülkeler de potansiyel alıcılar arasında gösteriliyor.
JEOPOLİTİK AVANTAJ DA SAĞLAYACAK
Bu yükselişin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik sonuçlar doğurduğuna işaret ediliyor. Batılı muadillerine kıyasla daha düşük yaşam döngüsü maliyeti, bakım kolaylığı, sağlam yapısı ve hızlı operasyonel kabiliyetiyle JF-17, özellikle 'Küresel Güney' ülkeleri için cazip bir alternatif sunuyor. Uçağın Çin ile ortak üretim olması da, dış politikasını çeşitlendirmek isteyen ülkeler için dolaylı bir avantaj sağlıyor. Analistlere göre, Suudi Arabistan gibi ülkeler en ileri teknolojili sistemleri Batı’dan temin etmeyi sürdürürken, JF-17 gibi platformlar bölgesel güvenlik yükünü daha etkin şekilde üstlenmelerine imkân tanıyor. Pakistan, JF-17’yi uzun süredir uluslararası pazarda aktif biçimde tanıtıyor. Halihazırda Azerbaycan, Nijerya ve Myanmar, uçağın kullanıcıları arasında yer alıyor. Pakistan ile Hindistan arasında geçen yıl mayıs ayında yaşanan kısa süreli fakat yoğun askeri çatışmada İslamabad'ın kurduğu üstünlüğün, uçağa yönelik ilgiyi belirgin şekilde arttığını vurguluyor.
GÖRÜNÜR VE ARANAN AKTÖR
JF-17’nin tam montajı Pakistan’da gerçekleştirildiği biliniyor. Kamra’daki üretim tesisinde yıllık 20 ila 25 uçak üretilebiliyor. Bu kapasite, Pakistan’ın yalnızca bir kullanıcı değil, aynı zamanda güvenilir bir savunma tedarikçisi olarak konumunu güçlendiriyor. Tüm bu gelişmeler, Pakistan savunma sanayiinin Ortadoğu ülkeleriyle askeri ve stratejik ilişkilerini derinleştirdiğini ve 'Küresel Güney’de giderek daha görünür bir aktör haline geldiğini ortaya koyuyor.
Türkiye ile güçlü iş birliği
- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Şubat 2025'te, "Stratejik Ortaklığın Derinleştirilmesi, Çeşitlendirilmesi ve Kurumsallaştırılması Bildirisi'ne" imza atarken, iki ülke arasında farklı alanlarda 24 iş birliği anlaşması da imzalandı. Erdoğan ve Şerif, bu kapsamda iki ülke arasındaki "Askerî ve Sivil Personelin Sosyal ve Kültürel Amaçlı Mübadelesine İlişkin Protokol", "Hava Kuvvetleri Elektronik Harp İşbirliğine İlişkin Mutabakat Muhtırası" ve Askerî Sağlık Alanında Eğitim ve İşbirliği Protokolü", Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler ile Pakistan Savunma Bakanı Khawaja M. Asıf tarafından imzaladı. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ) ile Pakistan Denizcilik Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü (NRDI) Arasında Mutabakat Zaptı imzalandı. Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı ile Pakistan Savunma Üretimi Bakanlığı arasındaki Mutabakat Zaptı'na imza attı. Pakistan MİLGEM Programı kapsamında ise ASFAT ile Pakistan Savunma Bakanlığı arasında Milestone (Dönüm Noktası) 2022 yılının Mayıs ayında imzalanmıştı. Program kapsamında Pakistan Donanması için ASFAT ana yükleniciliğinde 4 adet MİLGEM Korveti üretiliyor. 2 gemi İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda ve diğer 2 gemi de Pakistan’daki Karaçi Tersanesi’nde inşa ediliyor. İlk gemi PNS BABUR’ün inşa faaliyetleri tamamlandı. Pakistan MİLGEM Programı, Türkiye’nin bu çaptaki ilk deniz platformu ihracat projesi olma özelliğine sahip.