Doç. Dr. Osman Mutluel
İbn Sina, cömertliği açıklarken “Gerekeni karşılıksız vermektir” şeklinde tanımlar. Bu tanımı daha anlaşılır ve açık hale getirmek için “Bu yüzden belki gerekmeyen kişiye bıçak veren cömert değildir! Belki bir iş karşılığı veren cömert değildir!” ilavesini yapar. Böylece cömertliğin ihtiyaç sahibi olan bir insanın ihtiyacının ne olduğunu tespit ederek, o ihtiyacını gidermek olduğunu belirtir. Bu yüzden ihtiyacı olmayan kişiye bir şey vermenin cömertlik olmadığını ifade eder.
Peki, cömertlik sadece mal vermek midir?
İbn Sina cömertlik deyince sadece “mal (meta) vermek” anlaşılmaması gerektiğini belirterek cömertlik yapılması gereken insanın ihtiyacı olan ne ise onu vermenin cömertlik olduğunu ifade etmek için “Karşılığın tümü sadece mal değildir, dahası ondan başka yüceltme, övme, yergiden kurtulma, daha iyi olana veya gerekenden fazlaya ulaşma şeklinde olabilir” açıklamasını yapar. Böylece cömertliği sadece mal vermek değil övülme ihtiyacı olan bir insanı övmek, kınanacak bir iş yapan veya yapacak olanı o işten vazgeçirmek, bir insanın bulunduğu halden daha üstün hale getirmek amacıyla o insana yol göstermek de cömertliğin bir parçası olarak kabul eder. Buna karşın cömertlik yaparken beklenti içinde olmanın cömertlik olmadığını, “Kim şerefli görülmek, övülmek ve yaptığı şeyin güzel bulunması için cömertlik yaparsa, cömert değil karşılık bekleyendir” ifadesi ile açıklar.
Peki, o zaman gerçek cömert kimdir? Veya gerçekten cömertlik yapmak isteyen bir kişi nasıl bir davranış sergilemelidir?
İbn Sina bu soruların cevabını, “Buna göre gerçek cömert, kendisine geri dönecek bir şeyi kast etme istek ve arzusu olmaksızın kendisinden yararlar bol bol taşandır” şeklinde cevap verir. Böyle bir cömertliğin aynı zamanda Allah’ın bir özelliği olduğu Kur’an’da “Oku! Senin Rabbin en cömert olandır” ayeti ile ifade edilir.