Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerini belgeleyen Doğu Türkistan İnsan Hakları İhlalleri 2025 Endeksi, kamuoyuyla paylaşıldı. Doğu Türkistan İnsan Hakları İzleme Derneği tarafından hazırlanan endeksin tanıtımı, dün Fatih Neslişah Sultan Kültür Merkezi’nde düzenlenen programla gerçekleştirildi. Programda sunum Doğu Türkistan İnsan Hakları İzleme Derneği araştırmacısı Zehranur Ertek, 2025 Endeksi’nin yalnızca bir rapor değil, sistematik bir veri tabanı olduğunu belirtti. 2024 Endeksi’nde temel sacayağın haber taraması olduğunu hatırlatan Ertek, “2025 Endeksi’nde ise bu yapıya analiz boyutunu ekledik. Artık sadece ihlalleri sıralayan değil, bu ihlallerin nasıl bir sistematik içerisinde gerçekleştiğini gösteren bir endeks ortaya koyduk” diye konuştu.
ÇİN YÖNETİMİ ALGI PEŞİNDE
Geçtiğimiz sene propaganda içerikli haberlerin en yoğun başlık olduğunu ifade eden Ertek, “Çin yönetimi Doğu Türkistan’da refah, kalkınma ve etnik uyum söylemini öne çıkaran yoğun bir propaganda yürütüyor. YouTuber’lar ve sözde turizm gezileri üzerinden ‘her şey normal’ algısı oluşturuluyor. Bu tür haberleri endekse dahil ettik çünkü, propaganda da bir insan hakları ihlalinin üzerini örtme aracıdır” ifadelerini kullandı. 2025’te baskının dijitalleştiğine dikkat çeken Ertek, “2024’te daha çok fiziksel kamplar ve bürokratik kontrol öne çıkarken, 2025’te yapay zekâ destekli gözetim sistemleri devreye girdi. Kameralar, algoritmalar ve veri tabanları üzerinden insanlar potansiyel suçlu olarak sınıflandırılıyor. Doğu Türkistan, modern dünyanın ‘dijital apartheid (ırkçılık)’ modeli haline geliyor” dedi.