Bir İETT şoförünün günü nasıl geçer diye merak edecek olursanız, sabah en erken 04.00'te kalkıyor, en geç 05.00'de garajda oluyorlar. Sabahçı ve öğlenci diye çift mesaiyle çalışıyorlar. Sabah işe başlayan akşam 17.00 gibi işi bırakıyor. Akşam başlayan da gece 01.00 gibi paydos ediyor. Garaja gidip otobüsü bırakıyor. Şoförün eve gitmesi ise 03.00'ü buluyor. Çalışma süresinde içinde yemek mesaileri yok. Ancak hat sonlarında zamanları kalırsa 10-15 dk. bisküvi çay atıştırabiliyorlar. Günde 8 saat çalışıyorlar. Bir ay aynı hatta çalışıp sonra başka bir hatta gidiyorlar. Yolcuların ise kimi otobüslerde yerleri var. Yerine oturana 'Kalk orası benim yerim' diyorlarmış. İlk durağa gidip arkadaşına yer tutan da var. Metrobüste ise yer kapmaca olayı yaygın. O yüzden daha bir itiş kakış oluyor. Otobüse binip acele git diyenler de oluyor, trafik de oflayıp duranlar da… Şoförlerin gizlice amirleri tarafından denetlendikleri de oluyor. Telefonla konuşmaları yasak. Yolcular için ise araçlar değiştiği için eskisi gibi yasak değil. Bazı hatların son duraklarının köylerde olduğunu belirten şoför Hakkı İşçi, 'Bir anda köyde bir bakmışsınız şehirdesiniz' diyor. Uçaktan daha fazla yoğunlukları olduğunu iddia ediyorlar ve rakibimiz THY diyorlar. Toplu taşıma kültürünün daha da yerleştiğini vurguluyorlar. Yakın bir zamanda İETT şoförlerinin kıyafetleri değişiyor. Siyah üzerine sim işlemeli bir kıyafet olacak. Tamamıyla olmasa da İETT şoförlerinden en renkli kişilikleri bir araya getirdik ve bir günleri nasıl geçer üzerine konuştuk.
Uyuma numarası yapıyorlar
Hakkı İşçi 45 yaşında, Giresun'dan İstanbul'a göçeli 21 yıl olmuş. Sekiz yıldır İETT'de şoförlük yapıyor. Bu işe başlamadan önce çeşitli sektörlerde çalıştığı gibi, en son dört sene taksicilik yapmış. Taksi şoförlüğünün sonu olmadığını belirten İşçi, İETT şoförlüğünün çok prestijli olduğunu söylüyor. 'Taksi şoförlerine şimdi kızıyorum. Ben de mi böyle kullanıyordum diye soruyorum kendime. Bizim zamanımızda bu kadar araba da yoktu. Taksi durakları azdı' diyen İşçi, şu an bir şoför olarak en büyük problemlerinin taksilerin ve arabaların bekleme yapmasından dolayı duraklara girememek olduğunu söylüyor. İşçi, 'Yolun ortasında kapıları açmak zorunda kalıyoruz. Açmasak yolcuyla kavga ediyoruz. Bize kızmasınlar, mecbur kalıyoruz' diyen İşçi şuan 37Z Taksim-Yıldıztabya hattında çalışıyor. Hattın özellikle sabahları çok yoğun olduğunu söyleyen İşçi, 'Sabah kapılar kapanmıyor. İnin dediğim yolcular her gün gördüğüm insanlar. Aynı saatte aynı otobüse biniyorlar. 'Abi bizi dün niye almadın' diye sitem ediyorlar. Bazısı İETT'ye şikâyet ediyor. İçerisi istif gibi zaten, fazla yolcu alırsam içeride kavga çıkıyor. Eskiden 'ilerleyelim' diye bağırırdım. Şimdi yeni otobüslerde anons var. Düğmeye basıyorum. İş bitiyor' diyor. Yapısı oturmuş semtlerde yaşayan insanların daha kibar olduklarını belirten İşçi, Kurtuluş, Beşiktaş, Kocamustafapaşa gibi semtlerden binen yolcuların çok nazik olduklarını belirtiyor. En sorunlu olan yerin de Gazi Mahallesi ve çevresi olduğunu söylüyor. İnsan çeşitliliğinin ve en yoğun yolcu noktasının Mecidiyeköy olduğunu anlatıyor: 'Biz boşuna 'insan taşıyoruz' demiyoruz. Morali bozuk insanı yüzünden anlıyoruz. Eğer bize çatarsa, tamam abi haklısın diyoruz' şeklinde konuşuyor ve ekliyor: 'Bizi iş yormuyor. Bizi trafik mahvediyor. Uzun, trafiksiz yolda gitmeyi şehir içinde çalışmaya tercih ederim' Otobüslerde uyuyor numarası yapanların çok olduğunu söyleyen İşçi, uzun hatlarda onlara hak verdiğini belirtiyor: 'Göktürk- Topkapı yaklaşık bir buçuk saat sürüyor. İnsanlar çok zorda olmadığı sürece kimseye yer vermiyorlar ve duraklara geldik mi uyuyor numarası yapıyorlar'
Koltuğu parayla satanlar var
Güngör Akyüz Ordulu ve 34 yaşında. 1999'da Dumlupınar Üniversitesi Otobüs Kaptanlığı Bölümü'nden mezun olan, İETT'nin ilk üniversiteli şoförlerinden birisi. 2004 yılından beri İETT'de çalışıyor. Saffet Ulusoy'un tavsiyesiyle bu bölümü okuyan Akyüz, 'O dönemlerde televizyonlarda Ulusoy nitelikli personel istediğinin altını çiziyordu. Benim bölümümde okuyanların mezun olunca istihdam edileceğini söyledi. Gerçekten öyle oldu. Mezun olunca İETT'de staj yaptım. Mektepli olmamın mesleğime çok şey kattığını düşünüyorum' diyor. Şuan Cevizlibağ, Yıldız Teknik Üniversitesi hattında çalışıyor. Bazı zamanlar da Gazi Mah.-Şişli arasında depar yapıyor. İstanbul'da refah seviyesinin yüksek olduğu yerlerde yolcu kalitesinin de değiştiğini söylüyor ama her eğitimli insanın kibar olmadığını vurguluyor. Akyüz, 'Yeşilköy-Taksim hattında çalışırken sabahları yolcular bize kahvaltı için poğaça, börek vs. getirirlerdi. Çünkü bizim yemek mesaimiz yok. Ancak son duraklarda atıştırmalık bir şeyler yiyebiliyoruz' diyor. Otobüslerde yerini parayla satanların bile olduğunu söyleyen Akyüz, 'Önceden gelenler yer tutuyor. Bazıları arkadaşlarına koltuk siparişi yapıyor. 1-2 TL'ye satın alıyor. Geçenlerde hep aynı yere oturan kişi biraz geç kaldı. Yerine başkası oturmuştu. Yerine oturana 'kalk orası benim yerim, ben oradan para kazanıyorum' dedi. Hemen uyardım. Böyle bir şeyi tekrarlarsa şikâyet edeceğimi belirttim. Ama yine de kendi aralarında gizlice örgütleniyorlar' diyor ve otobüste uyuyakalanların çok olduğunu, bir keresinde bir yolcunun bir hattı iki kere gidip geldiğini söylüyor. Akyüz otobüs şoförü olmasaydım, tarih bölümü okurdum diyor.
Ter kokan arkaya
Hüseyin Demircan, 1965 Rize doğumlu. Dört çocuk babası. Köyde gelir az olduğu için 1988'de İstanbul'a göçmüş. Kasımpaşa'da amcasının nalburunda on yıl çalışmış. Sonra İETT'ye şoför alınacağını duyunca başvurmuş. 2004' te şoförlüğe başlamış. İşini çok sevdiğini belirten Demircan, şuan Zincirlidere-Mecidiyeköy hattında çalışıyor. Otobüse her türlü insanın bindiğini belirten Demircan, 'Ter kokan biri bindi mi 'arkaya doğru ilerleyin' diye bağırıyorum. Yoksa dayanamıyorum. Hele kalabalık olduğu zamanlarda havalandırma bile işe yaramıyor. Dikilitaş hattında çalıştım, otobüs bir kere kokmazdı. Neden? Çünkü ayda 1500 TL kira verebilen, her gün duş da alabilir'
Kürklü kadınla işçi yanyana
qAyhan Öztürk iki aydır metrobüs şoförlüğü yapıyor. Metrobüste her kesimden insanın olduğunu söylüyor. Zamanla yarışan insanların ciplerini bırakıp metrobüse bindiklerini ekliyor. Öztürk, 'İstanbul trafiğinde metrobüs büyük bir nimet. Çok farklı kültürden insanlar birbirleriyle kaynaşıyorlar. Avukatı, inşaat amelesi, kürklü sosyetik kadınlar yan yana oturuyor' diyor. Metrobüs kullanmanın İETT şoförlüğüne göre daha zor olduğunu söyleyen Öztürk, 'Metrobüsü insanlarımız metro sanıyor, metrobüs perona yanaşınca bütün kapılar açılır binilir zannediyorlar. Hâlbuki sadece inmek için ışığı yanan kapı açılır. Dört kapı her durakta eğer ışık yanmamışsa açılmaz. Her İETT şoförü Metrobüs şoförü olmak ister' diyen Öztürk, bunun için sadece bir üst eğitimden geçilmesinin gerektiğini belirtiyor. Metrobüs şoförleri günde yaklaşık 400 km, İETT şoförleri ise en fazla 150 km yol yapıyor. Metrobüsün ters yönden gitmesi de çok dikkat gerektiriyor. Öztürk, 'Sabah direksiyon başına oturup akşama kadar hiç kalkmadığım oluyor. Bazı günler sabah 4'te garajda, öğleden sonra 4'te evde oluyorum. Çocuklarımı görmek için 7 gibi kalkıyorum. Akşam yemeği yiyoruz. 10 gibi tekrar yatıyorum' diyor.
İETT'nin enleri
- En kısa hat:31K Kuyumcukent-Yenibosna Metro (3.18km)
- En uzun hat:139A Harem-Şile-Ağva(111km)
- En çok aracı olan hat:34 Avcılar-Zincirlikuyu (145 araç)
- En az aracı olan Hat: 303 Silivri-Yenibosna Metro (84 otobüs)
- En çok seferi olan hat:15C Üsküdar-Ferah Mah. (126 sefer)
- En az seferi olan hat: E2 Beykoz-Taksim, 73F Florya-Taksim (2 sefer)
- En yeni hat: 41M Ayazağa Köyü- Mecidiyeköy
- Gece en geç saate kadar çalışan hat: 34G Beylikdüzü-Söğütlüçeşme
- Sabah en erken başlayan hat: 500T Tuzla- Cevizlibağ
- En küçük numara: 1A Kirazlıtepe-Kadıköy
- En büyük numara: 559C Rumelihisarüstü- Taksim