New York'un tekinsiz mahallerinde suçlu avına çıkan afro saçlı, deri ceketli karizmatik bir zenci dedektifin serüvenlerini anlatan 1971 tarihli “Shaft”, Hollywood tarihinde iz bırakmış aksiyon filmleri arasında, -Türkiye gibi, çektikleri filmlere özgün beste yaptırma huyunu uzunca bir süre edinemeyen- üçüncü dünya ülkeleri tarafından müzikleri en fazla yağmalanmış yapıtlar arasında yer almaktadır. Bu filmin Isaac Hayes tarafından çalınıp seslendirilen Oscar ödüllü melodisi, özellikle de duyar duymaz mutlaka hatırlayacağınız muhteşem akustik gitar tınıları, başrollerinde Cüneyt Arkın'ın yer aldığı düzinelerce Türk polisiye filminde bütün bir 70'li yıllar boyunca tepe tepe kullanıldı. Özellikle de Arkın'ın Hüseyin Peyda ya da Yıldırım Gencer gibi Yeşilçam'ın kadrolu mafya babalarıyla son büyük hesaplamasını gerçekleştirmek üzere karşı karşıya geldiği fabrika ortamlarının (ki büyük ihtimalle toz-toprak içindeki bir tuğla fabrikası!) gerilimi iyice artıran vazgeçilmez arka fon melodisi olarak hatırlarız bu ünlü parçayı… Bir de, öyküsü gibi müzikleri de aşırma olan, Filiz Akın, İlker İnanoğlu, Ekrem Bora, Bahar Erdeniz, Necdet Tosun, Hulusi Kentmen ve Kayhan Yıldızoğlu'nun başrollerini paylaştığı 1972 tarihli “Küçük Şahit” filminden…
1971 yılında, Amerikalı siyahî yönetmen, piyanist, fotoğrafçı, şair-yazar ve insan hakları savunucusu Gordon Parks tarafından Ernest Tidyman'in bir romanından beyazperdeye uyarlanan “Shaft” karakteri, özellikle Afro-Amerikalılar arasında öylesine popüler oldu ki sonradan sinema literatüründe “blaxploitation” adı verilen yeni bir akımın doğmasına yol açtı.
Siyah Amerikalıların hakları konusundaki çalışmalarıyla tanınan Parks, her ne kadar bu filmi çekerken kendi genç ırkdaşlarına moral verecek, onları yasalara saygılı birer yurttaş olmaları konusunda motive edecek bir süper kahraman kazandırmaktan daha ötesini planlamamış olsa da, siyahî gençliğin böyle güçlü ve yetenekli bir polis kahramana susadığını fark eden Hollywood baronları, ilk bölümü son derece iyi niyetlerle çekilen bu öykünün kısa sürede suyunu çıkarmakta gecikmeyeceklerdi. Böylelikle, ilk filmin ardından “Shaft's Big Score” (Shaft'ın Büyük Atışı) ve “Shaft in Africa” (Shaft Afrika'da) gibi daha düşük kalibreli devam filmleri geldi. Bununla da yetinmeyen yapımcılar, gözüpek dedektifin serüvenlerini bir televizyon dizisine dönüştürdüler. İşte, “Shaft” ile başlayan bol zenci kahramanlı filmler akımına sinema tarihçileri tarafından “blaxploitation” (siyah istismarı) denmesi de bu gibi sulandırma girişimlerinden dolayıdır.
Başrollerinde bütünüyle siyahî oyuncuların yer aldığı “Shaft”, Harlem'den yetişme dürüst ve cesur bir polis dedektifinin coşkulu serüvenlerini anlatır. John Shaft rolünü üstlenen çiçeği burnunda aktör Richard Roundtree'yi uluslararası bir yıldıza dönüştüren öykünün bu denli sevilmesinde ise en az başarılı aksiyon sahneleri kadar, Isaac Hayes'in dilere destan olmuş melodisinin de büyük hakkı vardır. 1971 yılı Oscar yarışmasında hem “Özgün Film Müziği” hem de “Film Şarkısı” dallarında bu ödüle aday gösterilen film, beste dalında heykelciliği burun farkıyla kaçırsa da diğer kategoride almayı başardı. Film, bu açığını aynı yıl en az Oscar kadar prestijli bir ödül olan Altın Küre'de kapatarak, anılan yarışmada üç ayrı dalda (“En İyi Film Müziği”, “En İyi Film Şarkısı”, “Umut Vaad Eden Yeni Erkek Oyuncu” / Richard Roundtree) aday gösterildi ve o yarışmada da “En İyi Film Müziği” dalında ödüllendirildi. Bu unutulmaz parçanın “İngiliz sinema endüstrisi Oscarları” olarak anılan Bafta'dan kazanılmış başka bir “En İyi Film Müziği” ödülü (1972), ayrıca yine aynı kategoride bir “Grammy” ödülü (1972) bulunuyor. Öte yandan, ünlü müzik kanalı MTV de bu filmleri ve ardından gelen televizyon dizisini öyküye çok yakışan oyunculuğuyla ölümsüzleştiren aktör Richard Roundtree'yi unutmadı ve ona yıllar sonra, 1994 yılı ödül töreninde “yaşam boyu başarı ödülü” sundu. Bunca ödül kazanan bir filmin yönetmeni olarak kendisi ödülden yana nasipsiz kalan çok yönlü sanatçı Gordon Parks'ın ise 2006 yılı Mart ayında New York'ta -94 yaşında- kanserden öldüğünü de son bir bilgi olarak vurgulayalım.
Polisiye sinemada yepyeni bir alt-türün doğmasına yol açmış bu ünlü filmin en az kendisi kadar popüler melodisini MP3 formatında edinmek isteyen okurlarımız, aşağıdaki adrese boş bir elektronik posta mesajı gönderebilirler. Devlet dairesi ve şirket uzantılı kimi adreslerin ve hotmail gibi sınırlı depolama kapasiteli elektronik posta adreslerinin gönderilen ağır ses dosyalarını alamadığını ve çoğu kez tarafımıza geri ilettiğini önemle hatırlatmak istiyoruz. Sinemasever okurlarımız, mümkün olduğu takdirde daha yüksek kapasiteli bir elektronik posta adresiyle başvurmalıdırlar.
“Shaft” filminin www.imdb.com sitesindeki sayfasına ulaşmak için tıklayınız:
http://www.imdb.com/title/tt0067741/
“Shaft”ın yönemeni Gordon Parks'ın hayatının ayrıntılarına ulaşmak için tıklayınız: