Yazarlar Çankayanın karakutusu Latife Hanım mı?

Çankaya’nın karakutusu Latife Hanım mı?

Mustafa Armağan
Mustafa Armağan Gazete Yazarı
Kadı efendi nikâhı kıymadan önce isimlerini sordu. Geline mehir olarak ne verileceğini öğrenmek istedi güveyden. Mihr-i müeccel olarak 12.5 dirhem gümüş verileceği söylendi. Süt hakkı olarak da 1,500 lira ödenecekti babasına (bkz. Çankaya hizmetlilerinden Ali Metin'in hatıraları, 1967).

Nikâh şahitleri arasında Fevzi Çakmak ve Kâzım Karabekir de vardı. Karabekir Paşa günlüğüne şu satırları not düşmüştü:

“29 Ocak 1923 Pazartesi- 4.00 sonra Kemal Paşa'nın nikâhına gittik. Paşa Latife Hanım'la karşılıklı oturdular. Fevzi Paşa ve ben Paşa'nın şahidi olarak tarafeynine (iki tarafına). Vali Abdülhalik Bey'le, yaveri Salih Bey hanımın tarafeynine. Paşa imama dedi ki: Ben Latife Hanım'la evleneceğim, muamele-i lâzımesini (gerekli işlemi) yapınız. İmam da tarafeyne (iki tarafa) sordu. Mihr-i muaccel beynehümâda (gelin ile damat aralarında halledecek), mihr-i müeccel 10 dirhem gümüş olarak nikâh kıyıldı.” (Günlükler, 2, YKY: 2009, s. 843-844)

10 veya 12,5 dirhem yaklaşık 35-40 gram ediyor. Elbette mesele Mustafa Kemal'in Latife Hanım'a nikâh sırasında kaç gram gümüşü mehir olarak verdiği değil ama bir dinî nikâh ile evlendikleri ve bütün işlemlerin 1917 tarihli Hukuk-i Aile Kararnamesi'ne göre yürütüldüğü açık. M. Kemal bir Bakanlar Kurulu kararnamesiyle eşini boşadığı zaman da henüz İsviçre Medeni Kanunu'nun kabul edilmesine 6 ay vardır, dolayısıyla boşanma işleminin da aynı Hukuk-i Aile Kararnamesi'ne göre yapılması gerekiyordu. Fakat yapılmadı.



Latife Hanım'ın kız kardeşinin torunu M. Sadık Öke'nin iddiasına göre bir Bakanlar Kurulu kararı boşanma için geçerli değildir, bir. O zaman geçerli olan Hukuk-i Aile Kararnamesi'ne göre M. Kemal eşini bu şekilde “Boş ol” diyerek boşayamaz, iki. Çünkü Osmanlı Devleti'nin 1917'de çıkardığı ve 1926 Ekim'inde yürürlüğe girecek olan Medeni Kanun'a kadar yürürlükte kalacak olan bu kararnameye göre boşanma işlemi bir yargı işlemidir. Bu durumda bir yürütme mercii olan Bakanlar Kurulu bir ailenin boşanmasına hangi yetkiyle karar verebilir?
Gerçi o dönemde böyle pek çok başka usulsüzlükler ve hukuksuzluklar da yaşandı, “kanun diye kanun diye kanun tepelendi”. Bir başka sözde Bakanlar Kurulu kararnamesiyle 1934 yılında bir Fatih Sultan Mehmed vakfı olan Ayasofya Camii hukuksuzluğun şahikası olarak müzeye çevrilebilmişti, 1950 yılı başında da Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün annesi Cevriye Hanım Kâbe örtüsünden bir parça sipariş etmiş diye gazetede haber çıkınca koskoca Bakanlar Kurulu başka işi gücü yokmuş gibi toplanıp gazeteci Hikmet Feridun Es'in yazısını yalanlayabilmişti!
Demek ki hukukla bir oyuncak gibi oynanan dönemde Bakanlar Kurulu (Heyet-i Vekile) her türlü işe alet edilebilen bir maşa kılığındaydı. Onun için Cumhuriyetin henüz 2. yılı dolmadan hiçbir yetkisi bulunmadığı halde Bakanlar Kurulu'nun bir karı kocayı boşama işine imza atmasına çok da fazla şaşırmıyoruz.

Hala evliler mi?
Lakin Sadık Öke'nin teyzesi Latife Hanım hakkında bir başka ilginç iddiası var. Diyor ki:

“Kimse farkında değil ama Mustafa Kemal ile Latife teyzem hala evliler. Neden biliyor musunuz? Çünkü Enver Paşa'nın çıkarılmasına ön ayak olduğu 1917 tarihli Hukuk-i Aile Kararnamesi var. Bu aile kararnamesine göre o dönemde kadın boşanmayı kabul etmezse ve mücbir (zorunlu) bir sebep yoksa kadı bu boşanmayı onaylayamaz. O sıralar yeni Türkiye Cumhuriyeti kurulmasına rağmen yeni (Medeni) kanun henüz çıkmamıştır. Bununla ilgili bir başka kanun da olmadığına göre ve boşanma da bu kanuna göre yapılmadığı için evli sayılırlar. Bu boşanma şeklen bu kararnameye uygun ama özü itibariyle uygun değildir. Çünkü Latife Hanım boşanmak istememiştir.” (Teyzem Latife, Haz.: Fatih Bayhan, Pegasus: 2011, s. 346-347.)
Görüldüğü gibi Latife Hanım-Mustafa Kemal evliliği ve boşanması hala tartışmalı ve karanlık noktalarla dolu.

Nikâh sırasında aralarında halledileceği söylenen “mihr-i müeccel” de boşanma sırasında ödenmiş miydi? Bu durumda Mustafa Kemal'in sadece üç kere “Boş ol” demesi yeterli miydi? Mahkemeye başvurmasının önü kesilsin için mi Bakanlar Kurulu kararını çıkarttırmıştı vs. vs.
Bütün bu sorulara Derin Tarih'in Mayıs sayısında Türkçesini ilk kez yayınlamaya cesaret ettiğimiz Latife Hanım'ın bilinmeyen mektubu yeni soru işaretleri ekleyecek. Zira Latife Hanım'ın Boston Advertiser adlı ABD gazetesinde 21 Şubat 1926'da, yani Medeni Kanun'un TBMM'de kabul edilişinden sadece dört gün sonra çıkan iddiasına göre yeni kabul ettiğimiz İsviçre Medeni Kanunu'na göre yargılanmayı beklemektedir (bu arada Latife Hanım'ın Medeni Kanun'u Fransızcasından tercüme edenler arasında olduğunu hatırlatalım).
Mektuba göre Latife Hanım mahkemeye kendisine boşayan kocasına inat çarşafıyla çıkıp tarihî bir savunma yapacak ve bir kısmını bu mektupta dile getirdiği kirli çamaşırlarını ortaya dökecektir. Dediklerine bakılırsa idamı dahi göze almıştır!

Tabii tabular yapışkan şeylerdir, kolay kolay temizlenmez ama işe de bir yerinden başlamak gerek. Türkçesini yayınladığımız mektuptan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak ve artık mesele, akması gereken vadiye yönelecektir.

Yayınımızın, bir tarafın ağzını tıkayan ve başının üzerinde kılıç gibi sallanan 5816 sayılı Atatürk'ü Koruma Kanunu'nun kaldırılması sürecini hızlandıracağını ümid ediyor ve tarihin özgürlüğüne kavuşturulması için elbirliği yaparak çalışmamız gerektiğine inanıyorum.

Bir yerde bir tarafın ağzı kapatılıyor ve üstelik başının üzerinde bir kılıç sallandırılıyor ama karşı tarafa sonsuz küfür ve medhetme özgürlüğü tanınıyorsa orada tarih tartışması yapılmasını bırakın, tartışma yapılabildiğini bile iddia edenin aklından zoru olması gerekir. Lakin Türkiye'de bu yasal “zor”un ne kadar etkili olduğunu ve sırf bunun için inkılap tarihinin bir türlü tarih katına yükselemeyeceğini biliyoruz. Bu şekilde tartışmak, monologdan öteye gidememekte, bu da farklı seslere muhtaç bulunan tarih sahasını tam bir 'çorak ülke'ye dönüştürmektedir.

Öyleyse yapılması gereken şey, tarihin ağzına takılmış susturucuları çıkarmak ve özgürce konuşmasına yardımcı olmaktır. En başta da 5816 sayılı sansür kanununu kaldırmak...



Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018 Genel Seçim
YSK Seçmen Sorgulama, nerede oy kullanacağım?
YSK Yurtdışı Seçmen Sorgulama
Adana Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Adıyaman Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Afyon Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ağrı Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Amasya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ankara Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Antalya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Artvin Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aydın Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Balıkesir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bilecik Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bingöl Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bitlis Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bolu Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Burdur Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bursa Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çanakkale Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çankırı Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çorum Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Denizli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Diyarbakır Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Edirne Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Elazığ Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzincan Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzurum Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Eskişehir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gaziantep Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Giresun Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gümüşhane Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hakkâri Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hatay Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Isparta Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mersin Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İstanbul Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İzmir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kars Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kastamonu Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kayseri Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırklareli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırşehir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kocaeli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Konya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kütahya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Malatya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Manisa Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kahramanmaraş Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mardin Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muğla Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muş Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Nevşehir Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Niğde Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ordu Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Rize Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sakarya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Samsun Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Siirt Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sinop Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sivas Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tekirdağ Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tokat Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Trabzon Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tunceli Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şanlıurfa Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Uşak Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Van Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yozgat Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Zonguldak Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aksaray Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bayburt Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karaman Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırıkkale Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Batman Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şırnak Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bartın Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ardahan Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Iğdır Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yalova Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karabük Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kilis Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Osmaniye Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Düzce Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018 Genel Seçim
YSK Seçmen Sorgulama, nerede oy kullanacağım?
YSK Yurtdışı Seçmen Sorgulama
Adana Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Adıyaman Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Afyon Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ağrı Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Amasya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ankara Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Antalya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Artvin Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aydın Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Balıkesir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bilecik Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bingöl Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bitlis Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bolu Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Burdur Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bursa Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çanakkale Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çankırı Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Çorum Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Denizli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Diyarbakır Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Edirne Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Elazığ Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzincan Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Erzurum Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Eskişehir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gaziantep Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Giresun Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Gümüşhane Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hakkâri Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Hatay Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Isparta Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mersin Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İstanbul Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
İzmir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kars Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kastamonu Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kayseri Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırklareli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırşehir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kocaeli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Konya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kütahya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Malatya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Manisa Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kahramanmaraş Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Mardin Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muğla Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Muş Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Nevşehir Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Niğde Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ordu Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Rize Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sakarya Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Samsun Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Siirt Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sinop Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Sivas Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tekirdağ Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tokat Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Trabzon Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Tunceli Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şanlıurfa Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Uşak Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Van Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yozgat Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Zonguldak Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Aksaray Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bayburt Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karaman Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kırıkkale Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Batman Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Şırnak Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Bartın Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Ardahan Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Iğdır Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Yalova Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Karabük Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Kilis Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Osmaniye Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018
Düzce Genel Seçim Sonuçları 24 Haziran 2018

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.