Prof. Dr. Zülfikar Bayraktar / Anadolu Üniversitesi
Rusya Müslümanları Dini Nezaret Merkezi Başkanı Şeyhülislam Talgat Safa Taceddin tarafından 16-18 Mayıs 2025 tarihlerinde Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriyeti’ndeki Kazan şehrinde gerçekleştirilen “Milli Kimlik ve Din” temalı Rusya genelindeki Tatar Din Adamları Forumu’na, Türkiye’den Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Bulut ile onur konuğu olarak davet edildik. Rusya Federasyonu Başkurdistan Cumhuriyeti’nin başkenti Ufa’da bulunan Rusya İslam Üniversitesi’nde bizleri misafir eden Şeyhülislam Talgat Safa Taceddin ile keyifli, doyurucu ve uzunca bir sohbet etme imkânı bulduk. Ardından Tataristan’da devam edecek olan programımız için Kazan’a doğru yola revan olduk.
TÜRKİYE’NİN TEMSİL KABİLİYETİ
Malum olduğu üzere Kazan Forum; İslam ülkeleri ile ekonomik iş birliğini geliştirmenin yanında alt çalışma grubu olan Rusya İslam Dünyası Stratejik Vizyon Grubu marifetiyle de dini, kültürel ve sosyal alanlarda çalışmalar yürüten önemli bir oluşum. Vizyon Grubunda ülkemizi Ticaret eski Bakanı Nihat Zeybekçi temsil etti. Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriyeti’ndeki bahsi geçen programlara T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı’nı temsilen Başkan Yardımcısı Sayın Doç. Dr. Selim Argun da katılım sağladı. Ziyaret kapsamında Sayın Argun; Stratejik Vizyon Grubunda hitapta bulundu, Tataristan Cumhuriyeti Reisi, Başbakan Yardımcısı ve diğer devlet ricalinin katılımıyla ana oturuma iştirak ederek ardından, Rusya Federasyonu Müslümanları Dini İdare Başkanı ve Tataristan Cumhuriyeti Başkanı ile ikili görüşmeler gerçekleştirdi. Şahsen bu programda beni en çok etkileyen hususlardan biri de sayın Argun’un devlet adamlığı, ikili ilişkilerdeki tecrübesi ve nezaketi oldu. Devletimizin, temsil kabiliyeti ve üslubu ile âli bürokratlarca temsil edilmesi şahsım ve ülkem adına gurur vericiydi.
Ziyaretim esnasında Şeyhülislam Talgat Safa Taceddin ve heyetiyle birlikte, Hicri 922 yılında İdil-Bulgar Devletinin kendi iradesiyle İslamiyet’i resmi devlet dini olarak kabul edilişinin 1.103’üncü yılı kutlamaları için Bolgar’a gittik. Buradaki etkinliğe devlet erkanı ve Rusya Federasyonu’nda bulunan Yerel Dini İdare temsilcileri de katılım sağladılar. Program esnasında Sayın Argun heyetiyle birlikte Dini İdarelerin çadırlarına ziyaretler gerçekleştirdi ve Rusya Müslümanları Merkezi Dini İdaresi ve Rusya Müftüler Konseyi Başkanı Ravil Gaynutdin ile bir araya geldi. Programda bizzat Argun tarafından Tataristan Cumhuriyeti Reisi Rüstem Minnihanov’a Sayın Diyanet İşleri Başkanımız Prof. Dr. Ali Erbaş’ın selamları iletildi. Yine program esnasında, Kazan Türkiye Başkonsolosumuz Sayın Uğur Yılmaz ile de keyifli bir sohbet gerçekleştirme imkânı bulduk.
TÜRKLER KÜLTÜRLERİNE SAHİP ÇIKIYOR
Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriyeti’ne yaptığım bu ziyaret benim açımdan çok anlamlıydı. Kamuoyuna açık konferans, oturum ve görüşmelerde tüm katılımcıların Rusça yerine Kazan Tatar Türkçesi ile hitapta bulunması beni ziyadesiyle memnun eden hususların başında geldi. Kazan Tatarlarının kendi kültürlerine, dillerine ve dinlerine sahip çıkma noktasında ortaya koydukları bu iradeye büyük saygı duydum, mutlu oldum. Bununla birlikte her konuşmada Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin’e ve onun İslam’la alakalı olumlu görüşlerine yer verilmesi de dikkatlerden kaçmadı.
PUTİN’E ÖVGÜ
Şeyhülislam Talgat Safa Taceddin’in Forum’daki açış konuşmasında vurguladığı önemli konuların başında Vladimir Putin’in Rusya’da yaşayan Müslümanlar ve Türk halklarının dilleri hakkındaki düşünceleri oldu. Sayın Taceddin’e göre Putin, Rusya Federasyonu’nun çok uluslu ve çok dinli yapısını önemseyen bir lider olarak, İslam’ı ve Rusya’daki Müslüman toplulukları ülkenin ayrılmaz bir parçası olarak görmekte. Yine Sayın Taceddin’e göre Putin, farklı dönemlerde yaptığı açıklamalarda İslam’ın barışçıl doğasına ve yüksek ahlaki değerlerine vurgu yapmış, Müslümanların Rus toplumuna katkılarını takdirle anlatmıştır. Şeyhülislam Talgat Safa Taceddin aslında söyledikleriyle Putin’in, İslam’ı Rusya’nın tarihî mirasının ve kültürel zenginliğinin ayrılmaz bir unsuru olarak kabul ettiğine yönelik bir mesaj verdiği aşikâr. Son dönem özellikle Tataristan, Başkurdistan, Dağıstan gibi Müslüman nüfusun yoğun olduğu bölgelerde Putin’in kurduğu olumlu ilişkilerle, bu toplumların Rusya’nın bütünlüğü içindeki önemine vurgu yapan Sayın Tacettin, Putin’in; Türkiye, İran, Suudi Arabistan ve Orta Asya ülkeleriyle yürütülen diplomatik ilişkilerde, İslami değerlere saygı gösterilmesi gerektiğini defalarca ifade ettiğini, Rusya’nın İslam İş birliği Teşkilatı gibi platformlarda gözlemci statüsünde yer almasını desteklediğini dile getirdi.
ÖNEMLİ MESAJLAR VAR
Rusya ve Türkiye açısından da Kazan Forum’un önemli birkaç mesaj içerdiği kanaatindeyim. Özellikle Rusya’da yaşayan Türk toplulukların dil, din ve kültür politikalarının Türkiye tarafından yakından takip edildiği bir gerçek. Bu bağlamda Kazan Forum’da Müslüman din adamları tarafından dile getirilen özgürlükçü iklim ve Putin’in İslam’a karşı gösterdiği pozitif tutum iki ülke ilişkileri açısından da özellikle sosyo-kültürel ve ekonomik bir iş birliği sürecinin başlangıcına işaret etmektedir. Ayrıca Kazan Forum’da barışa, kardeşliğe ve birlikte yaşama kültürüne özellikle vurgu yapılması da kanaatimizce Rusya ve Ukrayna savaşı noktasında Rusya’nın bu konudaki yaklaşımını ve barışa kapı aralamaya hazır olduğunun mesajlarını içermekteydi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya-Ukrayna savaşında diplomatik çözüm yolunda bir dönüm noktasında olduğumuzu, İstanbul’da gerçekleştirilen görüşmelerin, kapsamlı ateşkesin ve akabinde adil ve kalıcı barışın zeminini hazırlamasını ümit ettiğini her platformda dile getiriyor. Dileğimiz odur ki, Tataristan’da düzenlenen Kazan Forum bir nebze de olsa bu amaca hizmet eder.