Burhan Yazgan Ramazanoğlu / Akademisyen
Kırgızistan’da 5 Haziran 2023 tarihinde Devlet Ulusal Güvenlik Komitesi (GKNB) güçleri tarafından iktidarı zorla ele geçirmeye çalışanlara yönelik bir dizi operasyonların yapıldığı duyruldu ve operasyon görüntüleri basın yayın organlarında yer aldı. Bu çerçevede yüzden fazla kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınanların Sadır Caparov iktidarını devirmek üzere hazırlık yaptıkları öne sürüldü. Yetkililerin verdikleri bilgilere göre tutuklananlar uzun zamandan beri iktidarı zorla ele geçirmek için kitlesel hareketler ve itaatsizlik eylemleri düzenlemeyi planlıyorlardı. Kırgızistan’da 2021’de darbe planları iddiasıyla yine bir operasyon yapılmış ve milletvekili Bakıtbek Cetigenov ile birlikte çok sayıda insan tutuklanmıştı. 2022 yılının Kasım ayında serbest bırakılan Cetigenov kısa bir süre sonra Sadır Caparov tarafından Oş şehrinin belediye başkanı olarak görevlendirilmişti.
TUTUKLULAR ARASINDAKİ FETÖ’CÜ
Ulusal Güvenlik Komitesi’nden yapılan açıklamada, tutuklanan grubun başında Eldik Keneş Partisi yani Halk Meclisi Partisi’nin başkanı ve bürokraside önemli görevler icra eden Roza Nurmatova bulunuyor. Operasyondan sonraki gün Nurmatova’nın 1.5 saniyelik telefon görüşmeleri kaydı yayınlandı.
Nurmatova’nın aslında 2012 yılından 2022 yılına kadar Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ve Ulusal Güvenlik Komitesi başkanı Kamçıbek Taşiyev’i desteklediği biliniyor. Ayrıca 2012 yılında Atambayev iktidarına karşı Caparov ve Taşiyev ile bir dizi miting de organize etmişti. Dolayısıyla iktidarda bulunanlar onu yakından tanıyorlar. Bunların yanında Nurmatova’nın kısa bir süre önce bir toplantıda yaptığı konuşmada Amerikan kültürü karşıtı konuşmaları da dikkati çekiyor. Ancak bu noktalarda bir çapraz okuma yapılabilir.
Gülcigit İsakov, Kırgızistan’da sosyal aktivist olarak tanınan biri. Bilhassa FETÖ Orta Asya imamı Orhan İnandı’nın yakalanarak Türkiye’ye getirilmesi sürecinde Kırgızistan’da Türkiye’ye karşı geniş kapsamlı FETÖ’cü mitinglerini organize edenlerden biri idi. Türkiye’deki 15 Temmuz darbe kalkışması sonrasında FETÖ operasyonları sürecinden başlayarak daha sonraki dönemlerde sosyal aktivist olarak sosyal medya organlarında Türkiye’deki iktidara ve Kırgızistan’daki Türkiye devlet kurumlarına ve yetkililerine karşı sürekli olarak propaganda ve hakaretamiz eleştirilerde bulunmuştu. İsakov’un, darbe yapmaya çalıştığı iddia edilenlerle birlikte tutuklanması bu noktada işin içerisinde FETÖ bağlantısı olduğunu ortaya koymaktadır.
İÇ DİNAMİKLER
Kırgızistan’ın iç dinamiklerine bakıldığında boy (klanizm) ve bölge (regionalizm) unsuru network ilişkilerinin kurulmasında en önemli faktörleri teşkil ediyor. Ülkede demokratik kurum ve kuruluşlar mevcut iken gelenekselleşme, akrabalık ilişkilerinin oluşturduğu baskıyla, bağımsızlık sonrası süreçte defacto klanist veya neopatrimonyal bir yapı oluşmuş durumda. Böylece seçkinler ile temsil ettikleri kabile ve bölge halkı tabanları arasında menfaat ilişkileri kurulmaktadır.
Yine boy ve bölgecilik bağlarıyla birbirine bağlı muhalifler hızla organize oluyorlar. Halk hareketlerini organize edenler genelde gerekli finansmanı yurt dışından temin ediyorlar. Örneğin 2005 yılındaki halk ayaklanmasını Soros, açık toplum programı çerçevesinde kurulan dernekleri organize ve finanse ederek açık bir şekilde desteklemişti.
Kırgızistan’da 2005, 2010 ve 2020 yıllarında üç defa halk ayaklanması yaşandı. Kırgızistan, Orta Asya bölgesinde zincirin en zayıf halkası olarak görülmektedir. Dolayısıyla gerek ABD gerekse Rusya tarafından sık sık farklı enstrümanlarla baskılanmaktadır. ABD, bölgede Rusya’nın ve Çin’in etkisini kırmaya çalışmakta bunun için bölgedeki sivil toplum örgütlerini ve finansman avantajını kullanmaktadır. Rusya ise bilhassa Ukrayna’da da olduğu gibi dil argümanını kullanarak dönem dönem Kırgızistan’a karşı sert mesajlar vermektedir. Bölge ülkeleri ise Kırgızistan’da istikrarsızlık istememekte, halk ayaklanması hareketlerinin kendi ülkelerine de sıçramasından çekinmektedirler. Çin, Bir Kuşak Bir Yol projesi kapsamında kara ve demiryolu ağı güzergahlarının güvenli bir şekilde Batı’ya ulaşmasını istiyor. Dolayısıyla şu süreçte hiçbir şekilde bölgede bir karışıklığın çıkmasını istememektedir.
Kırgızistan’da karışıklık, kitle hareketleri, iktidar değişimi şu an itibarıyla ABD’nin işine daha fazla yarar gözükmektedir. Hiç beklenmedik şekilde, sağlam bir network ağı geliştiremedikleri Sadır Caparov’un iktidara gelmesi ülkede bürokrasi, ticaret ve güvenlik kademelerinde bulunan FETÖ üyelerin ülkedeki etkinliğini büyük oranda zayıflatmıştır. FETÖ üyeleri ülkede olası kitle hareketlerini, güçlerini etkinleştirmek için bir fırsat olarak görecekler ve bunlara destek vereceklerdir. Kırgızistan’da hükümet ve yönetim değişikliklerinin demokratik bir şekilde kanunlara uygun olarak gerçekleşmesi, Kırgızistan’ın siyasi ve ekonomik istikrarı, gerek Orta Asya gerek Türk dünyası açısından büyük önem taşımaktadır.