İran'da ABD'nin yaptırımlarından kaynaklı ekonomik sorunları derinleşti. Tahran yönetimi, Washington'un nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesinden bir yıl sonra Avrupalı taraflarının ABD'nin yaptırımlarına karşı gerekli adımları atmasını bekliyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak adlandırılan nükleer anlaşmadan çekilme kararının ardından açıkladığı İran'a yönelik ambargolar
7 Ağustos ve 5 Kasım olmak üzere iki aşamayla devreye girdi. ABD, ilk aşama yaptırımlarla İran'ın dolar, altın ve değerli madenlere erişimini yasaklarken, bu ülkenin çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv ve sivil havacılık sektörlerini de hedef aldı. 5 Kasım'da getirilen ikinci aşama yaptırımlar ise doğrudan Tahran'ın petrol ve enerji ticaretini hedef aldı.
MUAFİYETLER SONA ERDİ
Washington, ambargonun hayata geçmesinden bir kaç gün sonra İran'dan petrol ithal eden Türkiye, Çin, Japonya, Güney Kore, Tayvan, Hindistan, İtalya ve Yunanistan'ı 6 ay süreyle petrol yaptırımlarından muaf tuttu. Daha sonra Türkiye’nin de yer aldığı 8 ülkeye tanınan 6 aylık muafiyet uzatılmadı ve ABD, 2 Mayıs itibarıyla Tahran'dan petrol sevkiyatını sürdüren ülke ve şirketleri yaptırımla tehdid etti.
TÜMEN %127 DEĞER YİTİRDİ
Yaptırımların yol açtığı olumsuz tablonun en net göstergesi ekonomide oldu. ABD'nin anlaşmadan çekildiği geçen yıl mayıs ayında serbest piyasada 1 ABD doları 6 bin 500 tümen seviyelerinde işlem görürken geçen eylülde tarihi seviyesine ulaşarak 19 bin tümeni gördü. Bugün bu rakam, 14 bin 800 tümen seviyelerinde seyrediyor. Buna göre, İran para birimi, ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana dolar karşısında %127 değer yitirdi.
BU YIL YÜZDE 6 DARALMA YAŞAYABİLİR
Para biriminde yaşanan değer kaybı dış ticareti zora sokarken enflasyonun yükselmesine ve ekonominin daralmasına neden oldu. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) verilerine göre, İran'da geçen yıl ekonomi yüzde 3,9 küçüldü. IMF, geçen ay açıkladığı Dünya Ekonomik Görünümü raporunda da İran ekonomisinde bu yıl yüzde 6 daralma öngördü.
ENFLASYON ZİRVELERDE
İran İstatistik Kurumu'nun verilerine göre, İran ekonomisinde geçen yıl son 5 yılın en kötü enflasyon oranı görüldü. Bunun ekonomideki en belirgin işareti geçen yıl mayısta yüzde 9,7 olan enflasyon oranının eylülde yüzde 31,4’e yükselmesinde verildi. İran takvimine göre yıl sonu sayılan 20 Mart'a kadar bir yıllık enflasyon yüzde 27'yi buldu. Ülkede, hali hazırda asgari ücret de 170 ABD dolarından 102 dolara gerilemiş durumda.
PROTESTO İHTİMALİ YÜKSELİYOR
Ekonomisi petrole dayalı İran’da ekonomik sorunların derinleşmesi, halk arasındaki memnuniyetsizliği artırması ve Aralık 2017’de olduğu gibi ülkede geniş çaplı hükümet karşıtı protestoları tetikleme potansiyeli taşıyor. Avrupa’yı ABD’nin İran aleyhindeki adımlarına karşı etkisiz kalmakla eleştiren Tahran yönetimi, anlaşmayla durdurduğu nükleer faaliyetlerinin bir kısmını yeniden başlatmaya hazırlanıyor.
TÜRKİYE’NİN PETROL ALIMI DÜŞTÜ
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu verilerine göre, Türkiye’nin ham petrol ithalatı şubatta geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 78,30 artışla 2 milyon 343 bin tona çıktı. Söz konusu ayda en fazla ham petrol ithalatı 529 bin tonla Irak’tan yapılırken, bu ülkeyi 460 bin tonla Rusya ve 366 bin tonla Kazakistan izledi. İran’dan ise 350 bin ton ham petrol aldı.
10 MİLYAR DOLAR ZARARDA
ABD’nin İran Özel Temsilcisi Brian Hook, İran’a petrol yaptırımları nedeniyle Tahran yönetiminin petrol gelirlerinin 10 milyar dolardan fazla düştüğünü belirterek, “Yaptırımlardan önce İran’ın, petrolden yıllık 50 milyar doların üstünde geliri vardı. Hesaplarımıza göre, yaptırımlar nedeniyle 10 milyar dolardan fazla gelirden mahrum bırakıldı” dedi.
- İstanbul Şehir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Vugar İmanbeyli, Türkiye’nin doğalgaza göre petrol ithalatında kaynak çeşitliliğinin daha fazla olduğunu belirterek, “Kazakistan, Azerbaycan, Rusya, Irak ile diğer körfez ülkeleri gibi kaynaklardan belli arttırımlarla İran yaptırımlarından kaynaklı arz eksikliği giderilebilir” dedi. İmanbeyli, Türkiye’nin petrol ithalatının yaklaşık yüzde 15’ini İran’dan karşıladığını dile getirerek, “Rusya bu durumdan bir nebze avantajlı çıkabilir. Ambargolarla gelen gerilimli ortamda, petrol fiyatlarını yükseltebilir veya en azından şu anki 70-75 dolarlık seviyeden aşağı inmesine izin vermez” diye konuştu. İmanbeyli, Türkiye’nin ambargodan istisna tutulmanın yollarını arayacağını sözlerine ekledi.