Ortadoğu’da büyük bir enerji krizine sebep olan ABD-İran Savaşı, 68’inci gününde sona yaklaştı. Son iki günde Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilime rağmen tarafların savaşa geri dönmeyerek nihai anlaşmaya çok yakın olduğu bildirildi. Axios ve Reuters’e bilgi veren diplomatik kaynaklar, anlaşmanın detaylarını aktardı. ABD yönetimi ise pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişlerin güven altına alınması hedefiyle ilan ettiği “Özgürlük Projesi’ni” durdurduğunu ilan etti. Anlaşmanın İran’ın nükleer programına ilişkin düzenlemelerde yapılacak son rötuşları beklediği öne sürülürken, ABD yönetiminin İran’a bu konuda teklif sunduğu ve cevap için 48 saat bekleyeceği ifade edildi.
14 MADDELİK TEZKERE
Reuters’e konuşan arabulucu Pakistan’dan diplomatik kaynaklar, tarafların anlaşmaya yakın olduğunu doğrularken Axios, anlaşmanın detaylarını paylaştı. Buna göre, 14 maddelik tek sayfadan oluşan anlaşma metin taraflarca incelenecek. Bu incelemeler sürerken ABD-İsrail ittifakı ile İran arasında 30 günlük bir ateşkesi ilan edilecek ve ateşkes sürecinde ABD’nin Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner, söz konusu metin üzerindeki düzenlemeler için müzakereleri doğrudan ya da arabulucular üzerinden yürütecek.
İSLAMABAD YA DA CENEVRE’DE
Axios’a konuşan diplomatik kaynaklara göre, ABD ve İran, henüz nihai anlaşmaya ulaşamasa da savaş öncesi ve sonrası aylardır devam eden müzakerelerde anlaşmaya en yakın noktaya geldi. Kaynaklar, 30 günlük ateşkes sürecinde taraflar arasındaki müzakerelerin Pakistan’ın başkenti İslamabad ya da İsviçre’nin başkenti Cenevre’de yapılacağı bilgisini verdi.
HÜRMÜZ’DE TEDRİCİ İYİLEŞME
ABD-İran arasında hâlihazırda üzerinde tam uzlaşı sağlanan en önemli meselenin savaşın ilk haftasından beri ticari geçişlere tamamen kapatılan ve adeta savaş alanına dönen stratejik Hürmüz Boğazı ile alakalı olduğu belirtiliyor. ABD’nin 30 günlük ateşkes sürecinde İran limanlarına yönelik uyguladığı kuşatmayı tedrici olarak kaldıracağı, buna karşılık İran tarafının da Hürmüz Boğazı’ndan ticari geçişler için koyduğu kısıtlamaları geri alacağı belirtildi. Axios’a konuşan kaynaklar, ABD’nin anlaşmaya İran’ın kısıtlamaları kaldırmayı geciktirmesi ya da kısıtlamaları kaldırmaması halinde kuşatmayı yeniden başlatma maddesini de eklediği aktarıldı. Trump’ın, pazartesi günü ilan ettiği “Özgürlük Projesi”nden de bu yüzden vazgeçtiği değerlendiriliyor.
NÜKLEERE KARŞI YAPTIRIMLARIN KALDIRILMASI
Anlaşmaya ilişkin Axios’un paylaştığı en kritik detay ise İran’ın on yıllardır sürdürdüğü nükleer programına ilişkin detay oldu. İlan edilmeye yakın olduğu bildirilen anlaşmanın İran’ın nükleer tesislerinin yoğun denetim altına girmesini ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun (IAEA) sürpriz denetlemeler yapmasını kabul etmesi öngörülüyor. İran’ın bu maddeleri kabul ettiği öne sürülürken nükleer program meselesinde Tahran yönetiminin yeraltı nükleer tesislerini kapatması hususunda görüşmelerin sürdüğü konuşuluyor. Nükleer program konusundaki bir başka iddianın ise İran’da zenginleştirilen uranyumun ABD’ye gönderilmesi olduğu kaydediliyor. Buna karşılık anlaşma kapsamında ABD tarafının İran’a uyguladığı ekonomik ambargoları kaldırmayı ve daha önce dondurduğu İran’a ait parayı serbest bırakmayı kabul ettiği bilgisi verildi.
TRUMP: HER ŞEYİN TAMAMLANABİLMESİ İÇİN 1 HAFTA
İran ile ABD arasında anlaşmaya yakın olunduğu haberlerinin ardından bir açıklama yapan Trump, İran’ı bir kez daha bombardımanla tehdit etti. Sosyal medya açıklamasında Trump, “Tahran’ın üzerinde uzlaştığımız anlaşmayı kabul ettiğini varsayarsak -ki bu büyük bir varsayımdır- o zaman Destansı Öfke Operasyonu sona erer. Hürmüz Boğazı’na uyguladığımız kuşatma İran dahil herkes için açılır. Ancak eğer kabul etmezlerse, maalesef bombardımanlar bu sefer öncekinden çok daha yoğun bir şekilde yeniden başlar” cümlelerine yer verdi. Trump, dün akşam saatlerinde yaptığı açıklamada ise İran'ın kendileriyle anlaşmayı çok istediğini belirterek, "Son 24 saatte (İran'la) çok verimli görüşmeler yaptık ve bir anlaşmaya varmamız çok muhtemel" dedi. ABD Başkanı, İran'la anlaşma süreci konusundaki takvimle ilgili, “Her şeyin tamamlanabilmesi için 1 hafta” değerlendirmesinde bulundu.