Sözlükte “çirkin bulmak, kötü görmek, istememek; meşakkat, sıkıntı, zorluk” gibi anlamlara gelen kerh (kürh, kerâhet, kerâhiyyet) kökünden türeyen mekrûh kelimesi “içerisinde zorluk ve sıkıntı bulunan, hoşa gitmeyen, çirkin ve kötü görülen şey” demektir.
MEKRUH NEDİR?
Sözlük anlamı 'sevilmeyen şey' olan mekruh, çirkinlik, çirkin davranışlar, uygunsuzluk manasına gelir. Haram gibi yapılması hoş görülmeyen davranışlara, eylemlere mekruh denmektedir. Mekruh olanı, haramdan ayıran bazı farklar bulunur. Bir şeyin mekruh olduğunu anlayabilmek için nasların iyi incelenmesi gereklidir. Mezhebe göre farklılık gösteren mekruh durumlar, farklı biçimde tanımlanır. Hangi mezhebe tabi olunursa, o yolda mekruh duruma uyulmalıdır.
MEKRUH NE DEMEK
Mekruh, dinen yapılması yasaklanmış olan veya uygun görülmeyen davranışlar için konulan tabirdir. Dinen, bir kişinin malını çarçur etmesi, haram değildir ama mekruhtur. Uygun görülmeyen bir davranıştır. İsraf, dinin verdiği tanıma göre, haram değil, mekruhtur. Örnek mekruhun açıklamasını yapan alimler, kişinin mallarını israf etmek yerine, fakirlere dağıtması vaciptir.
Şafi mezhebi, mekruhun tek çeşit olduğunu belirtmiştir. Yapan kişi övgüye layık görülür. Yapmayan sadece kınanır ama cezalandırılmaz. Hanefi mezhebine göre durum daha farklıdır. İki ayrı kısma ayrılır. Bunlar tahrimen mekruh ve tenzihen mekruh biçimindedir.
TAHRİMEN MEKRUH
Tahrimen mekruh, haram olmaya daha yakın mekruh ismidir. Bunun yapılması harama daha yakındır. Yani yapan kişinin cezalandırılması söz konusu olabilir. Yapmayan kişi sevap kazanır. Tahrimen mekruh açıklaması, davranışın daha çok haramla ilişkisinin olmasıdır. Fakat davranış haram değildir. Sadece harama yakındır. Örnek olarak, başkasının evlenme teklifi yapmış olduğu kişiye evlilik teklifi yapmak tahrimen mekruh sayılır. Haram değil, harama yakındır. Bazı örnekler;
TENZİHEN MEKRUH
Tenzihen mekruh, tahrimen mekruh gibi Hanefi mezhebinin düsturu içerisinde yer alır. Tahrimen mekruhtan ayrıdır. Tenzihen mekruh, helale yakındır. Helal denmesi mümkün değildir. Yapan kişiye günah yoktur. Yapmayan kişiye, sevap verilmez. Tenzihen mekruh daha çok zor zamanlarda yaşanan ve yapılan davranışlardır.
Savaş esnasında, at etinin yenmesi, tenzihen mekruhtur. Mekruhun yapılmaması daha iyi veya kötü olmaz. Yapana sadece kınanır. Savaş esnasında at eti yemek, alimlere göre hoş davranış değildir. Lakin, mecburi durum iştigal ettiğinden, buna günah yoktur.
- Mekruh, ya zanni bir delille, yükümlülükten yapılmaması gereken şey olur veya kat'i bir delille, yapılmaması istenen şeydir. Zanni delili, hadis kitaplarına dayandırılır. Dayandırıldığı kitaplardan tam olarak emin olunmayabilir. Kat'i delilde ise hadisler kesindir.