Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 1944 yılında Batı Afrikalı askerlerin Fransız Ordusu tarafından öldürülmesini ilk kez "katliam" olarak tanıdı ve Thiaroye Katliamı'nın 80. yıl dönümüne bir gün kala bir mektup gönderdi.
1940'ta Fransız Ordusu için savaşan Batı Afrikalı askerlerden 35 ila 400'ünün, 1 Aralık 1944'te Fransız askerleri tarafından öldürülmüştü. Fransızlar, bu olayın sebeplerini maaşlarının ödenmemesi nedeniyle çıkan bir isyan olarak tanımlamıştı.
Senegal Cumhurbaşkanı Faye'den Macron'a cevap
Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye, mektubu aldığını ve Associated Press tarafından görülen bu mektubun, "Thiaroye'deki bu acı olayın bütün gerçeklerinin nihayet ortaya çıkması için kapıyı açması gerektiğini" ifade etti. Faye, “Uzun zamandır bu konuya bir son verilmesini istiyorduk ve bu kez Fransa'nın taahhüdünün tam, samimi ve işbirlikçi olacağına inanıyoruz.” dedi.
Macron Thiaroye Katliamı'nı ilk kez kabul etti
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 1944 yılında Batı Afrikalı askerlerin Fransız Ordusu tarafından öldürülmesini ilk kez "katliam" olarak tanıdığı mektubunda, "Fransa, o gün, maaşlarının tam olarak ödenmesini talep eden askerler ile tüfekli askerler arasındaki çatışmanın bir dizi olayın zincirini tetikleyerek bir katliama yol açtığını kabul etmelidir," ifadeleri yer aldı. Macron ayrıca, "Bu trajediye yol açan nedenlerin ve gerçeklerin mümkün olduğunca belirlenmesinin önemli olduğunu" belirtti ve "Hükümetinizin kurduğu, Prof. Mamadou Diouf’un yönetiminde olan Gerçeklerin Restorasyonu Komitesinin çalışmalarının ilerlemesi hakkında beni bilgilendirmelerini istedim" dedi.
Mektup, Senegal’deki yakın tarihli yasama seçimlerinin ardından geldi. Bu seçimlerde hükümetin PASTEF partisinin kesin bir çoğunluk kazanması, yeni seçilen Cumhurbaşkanı Faye'ye kampanya sırasında vaat ettiği kapsamlı reformları hayata geçirme konusunda net bir yetki verdi. Bu reformlar arasında, Fransız şirketlerinin Senegal'deki ekonomik etkisinden daha fazla bağımsızlık sağlama hedefi de bulunuyor.
Thiaroye Katliamı
Fransa'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan dönen Senegalli askerlere 1 Aralık 1944'te yaptığı Thiaroye Katliamı hafızalardaki yerini koruyor.
İkinci Dünya Savaşı'nda Fransız Batı Afrikası bünyesinde savaşan Senegalli nişancılara (Tirailleurs Senegalais) yapılan katliamın üzerinden 80 yıl geçmesine karşın Fransa'nın olaya ilişkin sır perdesini aralamak adına arşivlerini açması bekleniyor.
Fransa saflarında savaştıktan sonra Dakar'a gönderilen ancak "isyan çıkarttıkları" gerekçesiyle Thiaroye Askeri Kampında öldürülen Senegalli nişancıların sayısı bugün hala bilinmiyor.
Paris yönetimi bu sayının uzun süre 35 olduğunu söylese de 2014'te dönemin Cumhurbaşkanı François Hollande'ın Thiaroye mezarlığına yaptığı ziyarette 70 kişiden bahsetmesi, gerçek sayının tahmin edilenden fazla olduğunu ortaya koydu.
Hollande'ın ziyarette "Fransız üniforması giyen buna karşın Fransız silahlarının çevrildiği bu isimleri yad etmek ve bir haksızlığı gidermek istiyorum." ifadeleri adeta şok etkisi yapmıştı. Zira Hollande, bu açıklamasıyla katliamda Fransa'nın sorumluluğunu kabul eden ilk Fransız devlet adamı oldu.
"Makinalı tüfekle katledildiler"
Tarihçi Samba Leye, Fransa'nın öne sürdüğü "ayaklanma" tezinin reddederek, askerlerin terhis olmadan önce kendilerine vadedilen tazminatlarını almak üzere toplandığını dile getirdi. Ölü sayısının hala belirsiz olduğuna vurgu yapan Leye, olaydan kurtulan 34 kişinin 1 ila 10 yıl arasında hapis cezasına çarptırıldığını ancak hepsinin 2 yıl içinde serbest kaldığını kaydetti.
Leye, "Thiaroye'de, Senegalli askerler, şafak vakti M3 tankı, 2 makinalı tüfek ve yarım paletli araçla donatılmış jandarma birlikleri tarafından katledildi." dedi.
"Savaş suçu ve insanlığa karşı suç işlendi"
Afrikalı Hukukçular Derneğinin (AJA) Sözcüsü Marie Bouare de Fransa'nın iddia ettiği gibi bir ayaklanmanın yaşanmadığının altını çizdi.
Bouare, "Terhis edilmesi beklenen bu askerler kampta toplandı ve öldürüldü. İşte savaş suçu ve insanlığa karşı suç sayılacak Thiaroye'nin korkunç geçmişi böyle." diye konuştu.
Nişancılardan birinin Fransa Savunma Bakanlığına açtığı davayı kazandığını hatırlatan Bouare, diğer kurbanlara da itibarlarını iade etme adına bir duruşma yapılması gerektiğine ve bu bireysel davanın emsal teşkil edebileceğine dikkati çekti.
Bouare, AJA'nın katliamın tam anlamıyla aydınlatılması için Fransa'dan arşivlerini açmasını istediğini belirtti.
"Madalya takacağınıza katlettiniz"
Başkent Dakar'daki Cheikh Anta Diop Üniversitesi Tarih Fakültesi Dekanı Mor Ndao da "Bu insanlar sizin özgürlüğünüz için savaştı. Geri döndüklerinde onlara madalya takacağınıza katlettiniz." dedi.
Ndao, cepheden iyi haberler gelmeye başlayınca Fransa'nın Afrikalı askerlerden bir an evvel "kurtulmak" istediğini vurgulayarak, 6 ay içinde 9 bin 678 Senegalli nişancının ülkesine gönderildiğini söyledi.
Fransa için savaşan 17 bin Senegalli ya öldürüldü ya da kayboldu
Thiaroye mezarlığından bulunan 202 isimsiz mezar, katliamın önemli sembollerinden kabul edilse de sayıları tam olarak bilinemeyen kurbanların kampa yakın bir alandaki çukura gömüldüğü tahmin ediliyor. Fransa Savunma Bakanlığı verilerine göre, İkinci Dünya Savaşı boyunca cephede savaşan 17 bin Senegalli Nişancı ya öldürüldü, yaralandı ya da kayboldu.
Aileler arşivlerin açılmasını istiyor
Fransa'nın en eski sömürgesi Senegal, 1895'ten 1946'ya kadar Fransız Batı Afrikası içinde yer aldı. Senegal, 1946'da Fransa'nın uzak toprağı kabul edildi, 1958'de özerk bir yönetime dönüştü, 1960'ta da tam bağımsızlığını kazandı. Her yıl 1 Aralık'ta Thiaroye mezarlığında, 1 Aralık 1944'te öldürülen Senegalli nişancılar için anma programları düzenleniyor.
Katliamda hayatını kaybedenlerin yakınları, yaklaşık 400 Senegalli nişancının Fransız askerleri tarafından öldürüldüğünü belirterek, Fransa'dan arşivleri açmasını talep ediyor.