Bölüm başına maliyetleri 100 bin ile 300 bin YTL arasında değişen televizyon dizilerinin, reklam ve sponsorluk gelirleriyle birlikte yaklaşık 1 milyar YTL'lik bir ekonomi ortaya çıkardığı belirtildi. İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası'nın (İSMMMO) yaptığı “Dizi ekonomisi” araştırmasına göre, 11 ulusal kanalda bu sezon 20'si yeni 63 yerli dizi yayınlanırken, reyting rekorları kıran diziler yapımcılarına da kanallara da kazandırıyor.
150 BİN KİŞİYE İSTİHDAM
Son 3 yıldır adeta bir patlama yaşandığına dikkat çekilen araştırmaya göre, yerli diziler, yapımcısından yönetmenine, oyuncusundan senaristine kadar ekran önünde ve arkasında yaklaşık 150 bin kişiye istihdam olanağı sağlıyor. Araştırmaya göre, bir dizinin bölüm çekimi maliyeti 100 bin ile 300 bin YTL arasında değişiyor. Buna dizilerin bölüm başına en az 300 bin YTL olan reklam gelirleri ve 10 bin ile 70 bin YTL arasında değişen ana sponsorluk gelirleri de eklendiğinde, yıllık en az 1 milyar YTL'lik bir dizi film ekonomisi ortaya çıkıyor.
ORTALAMA 30 OYUNCU
Bir dizide ekran önünde ortalama 20 ila 30 oyuncu görev alırken, kamera arkasında bunun iki-üç katı teknik ekip bulunuyor. Stüdyoda görev alanlarla birlikte bir dizide görev alanların sayısı 60 ila 100 kişi arasında değişiyor. Yapımda servisciden çaycıya, malzemeciden kuaföre kadar onlarca farklı mesleğe mensup çalışan görev alıyor. Dizilerin bölüm başına maliyeti, 60 bin YTL'den başlayıp 500 bin YTL'ye kadar çıkabiliyor. Ancak sektör temsilcileri bölüm başına maliyetinin 100 bin ile 300 bin YTL arasında değiştiği görüşünde birleşiyorlar.
REKORTMEN POLAT ALEMDAR
Bir dizide maliyetin yüzde 20'sini, başrol oyuncusunun ya da oyuncularının aldığı ücretler oluşturuyor. Bu da demek oluyor ki, başrol oyuncuları bölüm başına 10 ila 30 bin YTL arasında ücret alıyor. Türkiye'de en çok kazanan dizi oyuncusu unvanını elinde bulunduran Kurtlar Vadisi'nde “Polat Alemdar' rolünü oynayan Necati Şaşmaz'ın bölüm başına 75 bin YTL aldığı söyleniyor.
AJANS SAYISI DA ARTTI
Dizilerde önemli rolleri genellikle tiyatro ve sinemadan gelen oyuncular oynuyor. Sektörün figüran dahil her kademedeki oyuncu ihtiyacını ağırlıklı olarak cast (oyuncu) ajansları karşılıyor. 1990'ların başında 5'i bulan cast ajanslarının sayısı bugün 100'ü geçti. Ancak bunların 20'si dizi sektöründe etkin olabiliyor. Araştırmaya göre, cast ajanslarına kayıtlı oyuncu sayısının 50 bini bulduğu tahmin ediliyor.
Bütçenin yarısı oyunculara gidiyor
Dizi bütçesinin yüzde 3 ila 5'i ön hazırlık aşamasında kullanılıyor. Bir dizi yayına girmeden 6 ila 8 ay önce ön hazırlıkları başlıyor. Yer, kostüm gibi ilk masraflar bu ön prodüksiyon bütçesinden kullanılıyor ve yapımcı şirketi tarafından ödeniyor. Dizi çekilmeye başladıktan sonra, bütçenin yarısına yakını oyuncu kadrosuna gidiyor. Bütçenin yüzde 20 bölümünü yönetmen, senarist, müzisyen gibi yapım ekibi alıyor. Teknik ekibin aldığı pay yüzde 5 iken, ekipman, dekor-kostüm, film-kaset ücreti, post prodüksiyon ve prodüksiyon giderleri için harcanıyor. Araştırmada, Türkiye'de dizi ve film çeken 150 aktif yönetmenin olduğu belirtiliyor. Dizi çeken yönetmenlerin ücretleri de çalıştığı kuruma ve dizinin yayınlanacağı kanala göre değişiyor. Bazı televizyon kanalları, dizileri 'iç yapım' olarak ya kendisi yapıyor ya da bağlı olduğu grubun yapım şirketine yaptırıyor. Ancak yerli dizilerin yüzde 90'ını yapım şirketleri yapıp, televizyonlara pazarlıyor. Yapım şirketleri, dizilerin maliyetinin üstüne yüzde 20 ila 40 arasında değişen oranlarda kar koyarak, televizyon kanallarına satıyor.
İhracatta da iddialılar
“Dizi ekonomisi” araştırmasına göre, yerli dizi sektöründeki büyüme, dizi ihracatını da beraberinde getirdi. Bir zamanlar dizi ithal eden Türkiye, özellikle Ortadoğu ülkelerine dizi ihracatına başladı. Dubai'den 22 Arap ülkesine yayın yapan MBC (Middle East Broadcasting Center-Ortadoğu Yayıncılık Merkezi) adlı televizyon kanalı, Türk dizilerini ilk keşfeden televizyon kanalı oldu. Ihlamurlar Altında ve Gümüş dizilerinin yayın haklarını satın alan MBC, izleyicilerin ilgisi sonucunda toplam 25 Türk dizisini daha satın aldı. Her bir dizinin 200 ila 250 bin dolar arasında bir bedelle ihraç edildiği belirtiliyor. 1-19 Eylül 2008 tarihleri arasında tüm izleyici grubunun izlediği ilk 100 program içinde milli maçların olduğu günler hariç, en yüksek reytingi yerli diziler aldı. Diziler kullanılan mekanlara direk katkı sağlarken, dizilerin çekildiği bölgeler geniş kitleler tarafından tanınıyor. Hatta yeni bir iç turizm hareketinin oluşmasına da neden oluyor. Dizilerle yeniden keşfedilen yerlerden biri Peribacaları diyarı Kapadokya. Diziler çekildikleri yerlerde turizm hareketini artırırken, yöre halkı da figüran olarak dizilerde rol alıyor. Dizi müzikleri konusunu da ele alan araştırmaya göre, dizilerin seyirci tarafından sevilip tutulmasında önemi büyük olan dizi müzikleri için bölüm başına 2 ila 8 bin YTL arasında bir ücret ödeniyor.
Reklamın aslan payı dizilerin
Araştırmaya göre büyüklüğü yaklaşık 4.5 milyar YTL'yi bulan reklam sektörünün son yıllarda yeni büyüme araçlarından biri yerli diziler. 80 dakikalık bir dizinin arasına yaklaşık 30 dakikalık reklam alınıyor. Reklam tarifeleri kanallara göre farklılık gösterse de, prime time'da yayınlanan dizi arasındaki reklamların saniye fiyatı 200 ile 400 YTL arasında değişiyor.
Görevi Bölüm başına ücreti
Yönetmen 5-15 bin YTL
Senarist 5-15 bin YTL
Müzisyen 2-8 bin YTL
Yönetmen yardımcısı 500-4 bin YTL
Başrol oyuncusu 10-30 bin YTL
Orta kademe oyuncu 5-10 bin YTL
Ünlü olmayan oyuncu 2-5 bin YTL
Diyaloglu bölüm oyuncusu 50-500 YTL
Ajanstan diyaloglu oyuncu 50-200 YTL
Ajanstan görüntü figüranı 20-30 YTL