Demokrasi tarihinin kara lekesi

Türkiye demokrasi tarihinin kara lekelerinden 12 Eylül 1980 darbesinin üzerinden 46 yıl geçti. “Bayrak Harekâtı” kod adıyla hazırlanan darbe planı, yaklaşık dört aylık gizli çalışmanın ardından uygulamaya konuldu. Planın ilk denemesi, 11 Temmuz 1980’de ordu komutanlarına verilen harekât emriyle yapıldı ancak dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’in güvenoyu alması üzerine ertelendi. 12 Eylül sabahı darbe planı uygulamaya konuldu. Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren’in radyodan okuduğu bildiriyle Türkiye, karanlık bir döneme uyandı.

SİYASİ YASAKLAR GETİRİLDİ

Kenan Evren, Kara Kuvvetleri Komutanı Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya, Deniz Kuvvetleri Komutanı Nejat Tümer ve Jandarma Genel Komutanı Sedat Celasun’dan oluşan Milli Güvenlik Konseyi, tüm yetkileri ele geçirerek yönetimi devraldı. Darbeciler, TBMM’yi feshetti, Anayasa’yı yürürlükten kaldırdı, siyasi partilerin ve sendikaların faaliyetlerini durdurdu. Çok sayıda dernek kapatılırken siyasi liderler Süleyman Demirel ve Bülent Ecevit Hamzakoy’a, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş ise Uzunada’ya gönderildi. Siyasi yasaklar getirildi.

YARGITAY KARARI YOK SAYILDI

Darbe sonrası kurulan mahkemelerde yüzlerce kişi idamla yargılandı. 9 Ekim 1980’de sol görüşlü Necdet Adalı ile ülkücü Mustafa Pehlivanoğlu idam edildi. Darbe öncesinde bir askeri inzibat erini öldürdüğü gerekçesiyle hüküm giyen 17 yaşındaki Erdal Eren’in idam cezası da Yargıtay tarafından iki kez iptal edilmesine rağmen infaz edildi. Eren’in yaşı büyütülerek 13 Aralık 1980’de Ankara Ulucanlar Cezaevi’nde idam edilmesi, dönemin darbeci yönetiminin en tartışmalı uygulamalarından biri oldu.

ASMAYALIM DA BESLEYELİM Mİ?

Kenan Evren’in Eren için söylediği “Asmayalım da besleyelim mi?” sözü, 12 Eylül döneminin hafızalara kazınan ifadelerinden biri haline geldi. Darbe döneminde 650 bin kişi gözaltına alındı, 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı. 7 binden fazla kişi hakkında idam talep edilirken 517 kişi ölüm cezasına çarptırıldı, 50 kişinin idamı infaz edildi. 14 bin kişi vatandaşlıktan çıkarıldı, 30 bin kişi “sakıncalı” olduğu gerekçesiyle işinden edildi.

YILLAR SONRA YARGILANDILAR

12 Eylül, siyasi hayatın yanı sıra Türkiye’nin anayasal ve toplumsal yapısını da değiştirdi. Darbecilerin belirlediği Danışma Meclisi tarafından hazırlanan 1982 Anayasası, referandumda yüzde 92 “Evet” oyuyla kabul edildi. Evren ve diğer darbeciler, Anayasa’ya eklenen geçici 15. maddeyle yargılanmaya karşı güvence altına alındı. Bu madde, 12 Eylül 2010 referandumuyla kaldırıldı. Referandumun ardından darbeciler hakkında suç duyuruları yapılırken, hayatta olan Milli Güvenlik Konseyi üyelerinden Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya hakkında soruşturma başlatıldı.

DARBECİLERİN RÜTBELERİ SÖKÜLDÜ

Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen davada iki darbeci, anayasal düzeni ve TBMM’yi ortadan kaldırmaya teşebbüs etmekle suçlandı. Mahkeme 18 Haziran 2014’te Evren ve Şahinkaya’yı ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkûm etti. Cezalar takdiri indirimle müebbet hapse çevrilirken, iki darbecinin rütbelerinin sökülmesine de karar verildi. Ancak kararın temyiz aşamasında Evren 9 Mayıs 2015’te 98 yaşında, Şahinkaya ise 9 Temmuz 2015’te 90 yaşında öldü. Yargıtay, sanıkların ölümleri nedeniyle davanın düşürülmesine karar verdi. Yeniden görülen davada da kamu davasının ortadan kaldırılmasına hükmedildi. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Evren ve Şahinkaya hakkındaki davanın ölüm nedeniyle düşmesi kararını onadı.

Gündem

Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan 12 Eylül mesajı

Gündem

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman'dan muhalefete çağrı: Hodri Meydan önce gelin anayasadan başlayalım

Gündem

AK Parti Sözcüsü Çelik’ten 12 Eylül mesajı: "Millet ve devlet düşmanı bir saldırıdır"