Van Gölü’nde sular çekildi: Su altındaki gizemli yapılar açığa çıktı

Anadolu Su Altı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) tarafından hazırlanan ve İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından desteklenen "Geleceğim Van Gölü’nde Saklı 14-18 Yaş Gençler İçin Su Altı Teknolojileri ve Kariyer Rotası" projesi kapsamında Van Gölü’nün 35 yıllık kıyı çizgisi ve su yüzey alanı değişimleri incelendi. ASAD üyesi Harita Bilimci Prof. Dr. Murat Yakar tarafından gerçekleştirilen çalışmada, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait uydu görüntüleri karşılaştırılarak gölün farklı dönemlerdeki yüzey alanları hesaplandı. Analizler, Van Gölü’ndeki küçülmenin özellikle son 10 yılda hız kazandığını ortaya koydu.

35 yıllık değişim uydu görüntüleriyle incelendi

Prof. Dr. Murat Yakar, Van Gölü’nün kıyı çizgisindeki değişimi belirlemek amacıyla uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı analizler gerçekleştirdiklerini belirtti.

Çalışmada Landsat 4-5 ve Landsat 8-9 uydu sistemlerinden elde edilen görüntüler kullanılarak su yüzeylerinin belirlenmesinde yaygın olarak kullanılan Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (NDWI) hesaplanırken, eşik değer yöntemiyle su ve kara alanları birbirinden ayrıldı. Elde edilen veriler CBS ortamında işlenerek gölün farklı yıllardaki yüzey alanları belirlendi.

25 yılda 4, son 10 yılda 27 kilometrekarelik kayıp

Analiz sonuçlarına göre Van Gölü’nün yüzey alanı 1990 yılında yaklaşık 3 bin 577 kilometrekare olarak hesaplandı. Bu alan 2015 yılında 3 bin 573 kilometrekareye, 2025 yılında ise 3 bin 546 kilometrekareye geriledi. Buna göre 1990-2015 yılları arasındaki 25 yıllık dönemde yaklaşık 4 kilometrekarelik azalma yaşanırken, yalnızca 2015-2025 yılları arasındaki 10 yıllık süreçte 27 kilometrekarelik kayıp belirlendi. İncelenen 35 yıllık dönemde hesaplanan toplam 31 kilometrekarelik yüzey alanı kaybının yaklaşık yüzde 87’sinin son 10 yılda gerçekleşmesi dikkat çekti.

Kıyı çizgisindeki değişim haritalandırıldı

Çalışma kapsamında 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait kıyı çizgileri karşılaştırmalı bir harita üzerinde gösterildi. Böylece Van Gölü’nün farklı kesimlerindeki kıyı değişimleri mekânsal olarak incelenebilir hale geldi. 

Uydu görüntüleri ve CBS teknolojilerinin birlikte kullanılmasıyla göllerin uzun dönemli değişimlerinin izlenebildiğini belirten Prof. Dr. Murat Yakar, bu tür çalışmaların su kaynaklarında meydana gelen değişimlerin tespiti ve gelecekte yapılacak araştırmalar açısından önemli veriler sunduğunu ifade etti. Yakar, "Uydu görüntüleri kullanılarak Van Gölü’nün 1990, 2015 ve 2025 yıllarındaki kıyı çizgileri ve su yüzey alanları karşılaştırıldı. Analiz sonuçları, gölün yüzey alanında son 35 yılda yaklaşık 31 kilometrekarelik azalma olduğunu, bu azalmanın büyük bölümünün ise son 10 yılda gerçekleştiğini ortaya koydu. Van Gölü’nün son 35 yıldaki kıyı değişimini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı analizler, gölün su yüzey alanında özellikle son 10 yılda dikkat çekici bir azalma yaşandığını gösterdi. Çalışmada, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait Landsat uydu görüntüleri kullanılarak Van Gölü’nün farklı dönemlerdeki kıyı çizgileri belirlendi. Landsat 4-5 ve Landsat 8-9 uydu sistemlerinden elde edilen görüntüler üzerinde, su yüzeylerinin belirlenmesinde yaygın olarak kullanılan Normalize Edilmiş Fark Su İndeksi (NDWI) hesaplandı. Ardından uygulanan eşik değer yöntemiyle su ve kara alanları birbirinden ayrıldı. Belirlenen su alanları CBS ortamında poligon verilerine dönüştürülerek gölün farklı yıllardaki yüzey alanları hesaplandı" dedi.

"Analiz sonuçlarına göre Van Gölü’nün su yüzey alanı 1990 yılında yaklaşık 3 bin 577 kilometrekare olarak belirlenirken, bu değer 2015 yılında 3 bin 573 kilometrekareye, 2025 yılında ise 3 bin 546 kilometrekareye geriledi" diyen Prof. Dr. Murat Yakar, şöyle devam etti:

"1990-2015 yılları arasındaki 25 yıllık dönemde gölün yüzey alanında yaklaşık 4 kilometrekarelik azalma belirlenirken, 2015-2025 yılları arasındaki yalnızca 10 yıllık dönemde bu azalmanın 27 kilometrekareye ulaşması dikkat çekti. Böylece incelenen 35 yıllık dönemde hesaplanan toplam 31 kilometrekarelik yüzey alanı kaybının yaklaşık yüzde 87’sinin son 10 yıllık dönemde gerçekleştiği belirlendi. Bu keşifler, Van Gölü’nün su yüzey alanındaki azalmanın özellikle son dönemde belirginleştiğine işaret ediyor. Çalışma kapsamında hazırlanan karşılaştırmalı haritada, 1990, 2015 ve 2025 yıllarına ait kıyı çizgileri aynı coğrafi zemin üzerinde gösterildi. Böylece gölün farklı kesimlerindeki kıyı değişimleri mekânsal olarak incelenebilir hale getirildi. Uydu görüntüleri ve CBS teknolojilerinin birlikte kullanılması, geniş su yüzeylerine sahip göllerin uzun dönemli değişimlerinin izlenmesine imkan sağlıyor. Özellikle farklı yıllara ait uydu verilerinin karşılaştırılması, su kaynaklarında meydana gelen değişimlerin belirlenmesi ve gelecekte yapılacak ayrıntılı araştırmalara temel oluşturması açısından önem taşıyor. Van Gölü’nde belirlenen yüzey alanı değişimleri, göllerin ve diğer su kaynaklarının uydu teknolojileriyle düzenli olarak izlenmesinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Göl yüzey alanındaki değişimler; yağış, buharlaşma, sıcaklık ve hidrolojik şartlar gibi birçok faktörden etkilenebiliyor. Bununla birlikte, belirlenen değişimlerin nedenlerinin ortaya konulabilmesi için uzun dönemli iklim verileri, göl su seviyesi ölçümleri ve diğer hidrolojik verilerle desteklenen kapsamlı analizlere ihtiyaç bulunuyor. Üç farklı yıla ait uydu görüntülerinden elde edilen sonuçlar, Van Gölü’nün su yüzey alanında özellikle 2015-2025 döneminde belirgin bir azalma olduğunu gösterirken, bölgedeki su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından düzenli ve bilimsel izleme çalışmalarının önemine dikkat çekiyor" diye konuştu.

"Van Gölü bilimsel verilerle izlenmeli, koruma politikaları kararlılıkla uygulanmalı"

ASAD Bitlis Temsilcisi Doç. Dr. Cihan Önen ise İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğünün destekleriyle yürüttükleri "Geleceğim Van Gölü’nde Saklı" projesi kapsamında Van Gölü’nün yüzey alanını ölçtürdüklerini belirtti. Gölün yüzey alanı ve kıyı çizgisindeki değişimlerin bilimsel verilerle düzenli olarak izlenmesi gerektiğini vurgulayan Önen, Van Gölü’nün korunmasının ortak doğal mirasın gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemli bir sorumluluk olduğunu ifade etti.