'Ruh sağlığı bozuk olanlar İstanbul'a yerleşiyor'

Psikiyatrist Prof. Dr. Arif Verimli her alanda sıradanlığı sevmeyen, doktorluk mesleğinin yanı sıra hocalık yapıp, televizyon programlarında yer alan, sayısını hatırlayamadığı kadar çok sayıda bilimsel yazı ve makaleye imza atmış bir isim. Bir dönem Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinde Başhekimlikte yapan Prof. Dr. Arif Verimli hocayla en çok göç alan 'İstanbul'un Ruhunu' Yeni Şafak okurları için Fasl-ı Kelam ettik.

Evet, biz, Bursa Tıp Fakültesi öğrencileri, İstanbul Tıp Fakültesiyle birlikte eğitim alıyorduk. Bursa'da Tıp Fakültesi açılınca, Bursa'ya taşındık. İstanbul Tıp'la, Bursa Tıp'ı öğrenciler kıyaslayınca büyük bir kısmı İstanbul Tıp'a geri döndü. Biz beş arkadaş Bursa Tıp'ta kalmayı tercih ettik.

İstanbul'da okumak öğrenciler için farklılık. Üniversiteyi bitirince kişiler ya meslek alanında ya kültür alanında bir kazanç sağlar çünkü her üniversite her zaman meslek vermez. Önce bu ayrımı çok iyi bilmek lazım. Üniversiteye başlamak meslek edinmeye denk değildir. Üniversitede bazı alanlarda kültür edinme yeridir. Mesela felsefe okursunuz, felsefi bilgilerle dolarsınız ama elinizde meslek olmaz. Dolayısıyla üniversite eğitimleri insanlara yaşamayı, bağımsızlaşmayı öğretir, kişiliğini daha iyi yapılandırır. Bunları yaparken ailenizden uzakta, öğrenciler arasında yaşama sitilini edinirsiniz. Giyim kuşam, konuşma, lisan üniversitede değişir. Bu bağlamda İstanbul gibi büyük kentlerde gelişmiş üniversitelerde okumak, daha ünlü hocalardan ders almak, daha farklı bir yaşam kültürü geliştirmek, özellikle kırsal kesimli bizim ülkemizde kentsel değişimi sağlaması açısından önemli bir eğitim aracıdır.

Evet, küçük şehirlerden gelen gençlerde ilk başta İstanbul'la uyum çabası olur. İlk yıllarını bu çabayla geçirirler. Sıla hasreti çekerler, aile özlemi çekerler ve bu durumdan kurtulmak için sık sık ailelerini ziyaret ederler. Üniversitenin ikinci ya da üçüncü sınıfından sonra bu hasret yavaş yavaş biter ve uyum sağlamaya başlarlar.

Artık ulaşım çok değişti. Her yere daha hızlı ulaşılabiliyor. Bizim öğrencilik yıllarımızda daha zaman alıyordu bu durum, hem de pahalıydı. Günümüzde ulaşım araçları, uçak olsun, otobüs olsun daha fazla ve daha ucuz. Bu yüzden ilk yıl daha çok ailelerini ziyaret etsinler çünkü zamanla doyarlar ve bu büyük kente uyum sağlarken psikolojik sıkıntıya girmezler.

Ergenliklerinin ikinci döneminde çocuklarımız üniversiteye başlarlar. Ve ergenliğin sonlarını üniversitede geçirirler. Karakter aşamaları tamamlanma noktasına gelmiştir. Dolayısıyla kendi memleketlerinden arkadaşlarla görüşmeleri gerekir ve görüşürlerde. Aynı memleketten okul arkadaşları birbirlerini daha sık arayarak görüşüp konuşurlar yani gettolaşarak varlıklarını korumaya çalışırlar. Bu durum bir süre sonra dağılmaya başlar. Dağılan bu gurup yavaş yavaş İstanbul'un içine sızmaya başlar ve aradaki fark kaybolur.

Bunu söylerken bir takım bilimsel verilere dayanarak söylemek gerekir. Kırsal alandan kentsel alana, metropollere göçüş aşamasında metropollerin, ruhsal anlamda insan üzerinde oluşturduğu baskı daha fazladır, stres diğer şehirlere göre daha fazladır, kompetisyon daha fazladır. Bu durumda psikolojik, psikiyatrik problemlere İstanbul gibi mega ketlerde orantısal olarak çok daha yoğunluk kazandırır.

Kırsal alanlarda ruhsal hastalıklar daha fazla göze çarparken, kentsel alanda özellikle anne, babasının korumasının dışına taşmış genç insan, sayıca daha fazla olmaya başlar. Kırsal alanda bu tür insanların daha çabuk dikkat çekmelerine rağmen, İstanbul gibi büyük metropolde dikkatleri çekmeyip, gizlenirler. Büyük kentlerde kişi daha yalnızdır, sosyal yardımlaşmanın da azaldığı bir noktaya gelirsiniz, diğer insanların müdahalesi olmaz ve bu durumda ruhsal sorunu olan kişileri görünmez yapar.

Bütün dünyada bu görünmezlik vardır. Bakın verilere dayanarak söylüyorum İrlanda'da da ya da New York gibi şehirlerde aynı durum söz konusudur. Ruhsal hastalıklardan bir tehlike beklendiği zaman insanlar tedirgin olurlar. Oysa ki ruhsal hastalıkları bir bomba gibi düşünmemek lazım, böbrek hastalığı gibi düşünmek gerekir. Ruhsal hastalıklar insanların bir parçasıdır. O kadar çok sosyal şeyler vardır ki toplumda. Mesela, ruhsal rahatsızlığa sahip olan insanın, sosyal bir etiketlenmesi vardır. Akıl hastasına toplumun bakışıyla, ülser olana bakışı arasında fark vardır. Genelde sağlıklı varsaydığımız toplum, akıl hastalıklarına sahip olanlardan tehlike beklemektedir ve tehlikeyi bekleme yanılgısıyla tehlikeyi beklerler, yanlış biçimde beklerler ve içlerine almazlar. Bu çok yanlış bir kanıdır. Bu durum, İstanbul gibi büyük kentlerde Anadolu'daki kadar tedirginlik yaratmaz, klinik tablo tıraşlanır.

Tabii ki diyebiliriz. İstanbul gibi büyük şehirlerde yaşamak daha faydalıdır. Sanat, sanayi, iş dünyası, hizmetler büyük kenttedir. Dolayısı ile insanların iş bulma, konaklama imkanları çok fazla oluyor büyük şehirlerde. Ruhsal problemi olan insanların toplum içinde bir etiket yemeden yani sınıflandırmadan, diğer insanlarla eşitmiş gibi yaşamasına olanak sağlar İstanbul gibi şehirler, kişileri dışlamaz.

Evet, dışlanma olmadığı için İstanbul'la akım olur. İstanbul cazip hale gelir. Bu durum bir tek bizim ülkemizde geçerli değildir, dünyada da böyledir. Kırsal kesimde bu tür rahatsızlıkları barındıran insanlar yavaş yavaş İstanbul gibi büyük şehirlere gelirler. Önemli bir çalışmanın yorumundan edindiğim bilgiyi size aktarıyorum.

İstanbul'da yaşam streslidir, sıkışıktır. Hayatı sıkıştırır, ruhsal durumu sıkıştırır. İnsanın moral durumu, duygusal durumu, ağır stresler etkisi altında kaldıkça insan ezilir ama buna karşın bu durumu aşacak olanaklar da sağlar İstanbul. Hem alır, hem verir.

Tartışmasız, İstanbul'da yaşamanın ruhsal durum açısından gerginleştirici, daha öfkeli, daha reaksiyoner yapan yanı mutlaka var. Büyük metropoller, trafik alanında, çalışma alanında, ulaşma alanında hayatı zorlaştıran faktörlerdir.

İstanbul'un, sağlık hizmetleri çok gelişmiştir, her alanda daha iyi yetişmiş kadroları çabuk bulursunuz, sosyal ve kültürel etkinlikleri fazladır, eğlence mekanları fazladır, daha kolay iş bulursunuz gibi olumlu özelliklerini sayabiliriz. İstanbul'da sorunlarınız daha çabuk çözülür Anadolu'ya göre. Denize karşı bir iskemle atıp, çay içebilmenizin mümkün olduğu bir yer. Bizler işin çok farkında değiliz ama şöyle düşünün, New York'un kurulma tarihi üç yüz yıllıkken, bizim oturduğumuz İstanbul beş bin yıllık bir geçmişe sahip. Biz medeniyetlerin yaşadığı yerde yeni bir medeniyet olarak yüz yıllardır yaşıyoruz.

Hiçbir zaman o günlere geri dönemeyeceğiz. 'Bir suda, bir kere yıkanılır' diye bir söz vardır yani akan zaman geçmiştir. İnsanlar değişecek, kentler değişecek, zihinler değişecek, yaşayış değişecek; dolayısı ile yeni yeni yaşam olanakları ele geçtikce ve onu geliştirdikçe, yeni gelişen yaşam asla geçmişteki gibi olmayacak.

Büyük kentlerde genellikle sosyolojik alanda küçük çekirdek aile ön plandayken, küçük şehirlerde eski tip akraba ilişkileri ön planda. Büyük kentte, gökdelenlerde tesadüfen tanışmış insanlardan oluşan topluluklar var. Küçük şehirlerde ise güven içinde aynı mahallede torunlarıyla birlikte yirmi yıldır yaşayan insanlar var. Bu iki ailenin sosyolojik yapısı çok farklıdır. Büyük kentlerde insanlar daha bireyseldir, daha çok güvensizdir, küçük kentlere göre daha tetikte yaşarlar.

İstanbul gibi şehirlerde estetik değerlerde ,beğenide, ilgide, zevklerde de gelişme olur, farklılık olur. Anadolu'nun küçük yerlerinde önemli olmayan bazı ince değerlerin burada çok daha fazla değerli hale geldiğini görürüz. Örnek verecek olursak, bir bayan sinemaya gidelim demiştir, eşi gitmemiştir. Anadolu'da böyle bir şey söz konusu bile olmaz. Giyimden kuşama kadar giderek değişen, estetikleşen entelektüel yaşam şekli büyük şehirde değerli olmasına rağmen bu küçük şehirde önemsenmez.

İstanbul'da en çok görülen ruhsal hastalıklar; Yaygınlaşmış endişeli bozukluk, arkasından panik hastalık, üçüncü olarak somatizasyon dediğimiz hasta olmayan bedensel yakınma, son olarak da depresyondur.

Psikiyatrist Prof. Dr. Arif Verimli ruhsal sıkıntı yaşayanlar için İstanbul'da yaşamanın avantaj olduğunu söyleyerek, ”İstanbul gibi büyük şehirler ruhsal problem yaşayan insanların etiketlenmeden, diğer insanlarla eştmiş gibi, dışlanmadan yaşamasına olanak sağlar” diye konuşuyor.