Vatandaşlık maaşı ne zaman verilecek, kimler alabilecek? Dar gelirli aileler için yeni destek modeli geliyor

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinesinde yürütülen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için çalışmalar tüm hızıyla devam ediyor. Vatandaşlık maaşı olarak bilinen "Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi"nin çerçevesi netleşiyor. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın koordinasyonunda yürütülen çalışmada bölgesel dengeler ekseninde il il, hane hane "gelir seviyesi haritası" çıkarılıyor. İlk belirlemelere göre 2.5 milyon haneye 1.5 trilyon TL destek ödemesi planlanıyor.

Vatandaşlık maaşı nedir, ne kadar verilecek?

Yürütülen taslak çalışmada vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) hane halkı geliri belirli ücretin altında kalan ailelerin gelirini belirlenen bir düzeye tamamlamayı amaçlayan sosyal yardım modeli olarak tanımlanıyor.

Destek için kriter hane geliri en düşük emekli maaşı (23 bin 552 TL) olacak. Kira, enerji, gıda gibi kalemlerde yapılacak yardım oranları kademeli olarak tespit edilecek.

Taslak çalışmada, vatandaşlık maaşından yararlanmak için bir ailede eve giren toplam gelirin en düşük emekli maaşı olan 23 bin 552 TL'nin altında bulunması gerekiyor. Bu gelirin üstünde olan hanelere destek ödemesi planlanmıyor.

Yürütülen çalışmada geliri düşük vatandaşlara verilecek destek miktarı kademeli olarak belirlenecek. Destek ödemelerinin, elektrik, doğalgaz, barınma ve yakacak yardımını içeren "konut desteği", çocuk yardımı, kira ve abonelik faturaları desteği ile gıda yardımı kalemlerinde yapılması planlanıyor. Böylece hane gelirini tamamlayıcı işlev sağlanmış olacak.

İhtiyaç sahibi vatandaşların gelirlerini belirlemek amacıyla Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfların elindeki veriler esas alınacak.

SGK, gelir idaresi genel müdürlüğü, banka hesap hareketleri, tapu gibi veriler girilecek. Maaşı, kira ödeyip ödemediği, çocuğu olup olup olmadığı, tek başına yaşayıp yaşamadığı, sürekli muhtaçlığı belirlenecek. Geliri düşük vatandaşların tespiti için kapı kapı gezilmeyecek. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nden emeklilerin de yararlanması öngörülüyor.

Yeni destek sistemiyle hem aileler hem de yaşlı vatandaşlar sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınmış olacak. Giderek artan yaşlı nüfus ve bunların sorunları destek ödeme programında öncelikli olarak dikkate alınacak. Sürekli hastalık ve bakıma muhtaç olanlar da öncelikli destek alacaklar arasında yer alacak. 23 bin 552 TL emekli maaşı olan hanede başka hiçbir gelir yoksa ve kirada oturuyorlarsa "kira" yardımı yapılacak. Özellikle metropollerde "kira" yardımına öncelik verilecek. İklim bakımından Erzurum, Sivas, Ardahan Kars gibi soğuk yerlerde doğalgaz gibi "enerji" desteğinde bulunulacak.

Kırsal kesim ve metropollerin etrafından sayfiyelerde "gıda" yardımı yapılacak. Bazı hanelere ihtiyaçlarına göre gıda, enerji, kira gibi birden çok kalemde ödeme yapacak. Ancak bu ödeme üst sınırı aşamayacak.

Vatandaşlık maaşı başvurusu ne zaman başlayacak?

Yapılan etki analizi çalışmasında ihtiyaç sahibi hane sayısının 2.5 milyonu, yardım miktarının da 1.5 trilyonu bulması öngörülüyor. İl il yapılan tespitler sonrasında destek sistemi ilk olarak pilot yerlerde başlayacak. Pilot iller Aralık 2026'ya kadar belirlenecek ve ödemeler 2027 yılının ilk çeyreğinde başlayacak. Destek programı uygulamasının başarısı takip edilecek, aksayan yönler varsa çözülecek ve 2027 yılında tüm illeri kapsayacak şekilde yaygınlaştırılacak.

Destek ödemelerinden yararlanmak için başvuru yapanlar, oluşturulacak "merkezi sisteme" kayıt olmak zorunda. Başvurular e-devlet ve Sosyal Dayanışma ve Yardımlaşma Vakıfları üzerinden de yapılabilecek. Belirlenecek kriterler doğrultusunda başvurular elektronik sistemle otomatik sonuçlandırılacak. Başvuruları elektronik sistem üzerinden kontrol edilecek olan vatandaşların destek programına kabul edilmeleri halinde aylık hane gelirleri her ay kontrol edilecek. Gelir artışı görülen vatandaşlar sistemden çıkarılacak.