Kapı kapı dolaşarak yapılan ürün satışlarına, ev toplantılarında yapılan tanıtımlara ve “temsilci”, “danışman” ya da “distribütör” adıyla yürütülen satış sistemlerine yeni yasal çerçeve geliyor. Tüketiciyi ve satıcıyı doğrudan ilgilendiren kuralların ana çerçevesi artık yönetmelikle değil kanuni düzenleme ile belirlenecek.
Doğrudan satış firmaları, çoğu zaman kozmetik, temizlik ürünü, takviye gıda veya benzeri ürünlerle tercih ediliyor. Ellerindeki kataloglar ile müşterilerine ulaşan bu firmalar, ev hanımlarınca yeni satış elemanları sisteme dahil ederek büyüyor. Bu firmalara ilişkin Anayasa Mahkemesi’nden dikkat çeken bir karar geldi. AYM, bu alanda şirketlerin hangi şartlarla çalışacağı, satıcıların ve tüketicilerin haklarının nasıl korunacağı gibi temel konuların yalnızca yönetmelikle belirlenemeyeceğine hükmetti.
Yönetmelik yerine kanunla düzenlenecek
Yüksek Mahkeme, doğrudan satış sistemi ve e-ticaret lisans ücretleriyle ilgili düzenlemeleri inceledi. Mahkeme, doğrudan satış şirketleriyle ilgili bazı önemli kuralların yalnızca yönetmelikle belirlenmesini Anayasa’ya aykırı buldu. Buna göre, doğrudan satış şirketlerinin hangi şartlarla çalışacağı, sistemin hangi ilkelere göre işleyeceği ve tüketiciye yönelik bilgilendirme yükümlülüklerinin temel çerçevesi kanunda açıkça gösterilmeden idareye bırakılamayacak.
Satıcı da tüketici de korunacak
Karar, özellikle evden satış, temsilci sistemi, distribütörlük veya danışmanlık adıyla yapılan doğrudan satış faaliyetlerini ilgilendiriyor. AYM’ye göre bu alanda faaliyet gösterecek şirketlere getirilecek şartlar, sadece bakanlığın çıkaracağı yönetmelikle belirlenemez. Çünkü bu durum hem şirketlerin çalışma özgürlüğünü hem de tüketicilerin haklarını doğrudan etkiliyor.
İndirimli lisans ücretleri aynen devam edecek
AYM, e-ticaret platformlarının lisans ücretlerine ilişkin düzenlemelerin iptal istemini ise reddetti. Büyük e-ticaret platformlarının lisans ücreti hesaplanırken ihracat ve yatırım harcamaları üzerinden sağlanan indirimlerin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verildi. Böylece e-ticaret lisans ücretlerine yönelik mevcut indirim sistemi devam edecek.
Piramit sistemine ilişkin kural korunacak
AYM, doğrudan satış sisteminin piramit satışa dönüşmemesi gerektiğine ilişkin temel kuralı ise korudu. Yani kazancın asıl olarak sisteme yeni kişiler kazandırmaya değil, gerçekten mal veya hizmet satışına dayanması gerekiyor. Tüketicinin 30 gün içinde gerekçe göstermeden cayma hakkı da kararın merkezinde yer alan tüketici koruması açısından önemini sürdürüyor. İptal kararı, hemen yürürlüğe girmeyecek. Gerekli kanunun çalışılması için TBMM’ye yeni süre tanındı. İptal edilen hükümler, 9 ay sonra yürürlüğe girecek.
