Menderes kalplerde

Eylül ayı, 1980 darbesini içinde barındırdığı gibi, Adnan Menderes'in asıldığı ay olarak hatırlanmasıyla da Türk siyasi tarihinin 'kara ay'larının başında geliyor. 17 Eylül 1961 tarihinde Türkiye, başbakanını asmış bir ülke olarak tarihe geçti. İdamın 51'inci yılında Menderes ile aynı davada ömür boyu hapse mahkum olan eski Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri'nin kızı Cahide İleri Aksoy ile konuştuk. Cahide İleri, "Menderes çok sevdiğimiz, saydığımız bir insandı. Babam ona büyük bir sevgi, saygı duyardı, biz de öyle... Aslında malûm çevreler dışında bütün Türkiye'nin sevgilisi idi. Aradan geçen yıllara rağmen Menderes sevgisinin hâlâ azalmadan devam ettiğini görüyoruz. Sevgili Menderes en büyük makam olan halkın kalbindedir ve inşallah bir aziz olarak da cennette yerini almıştır" diye konuştu.

Yassıada'da kurulan cunta mahkemesinin Adnan Menderes, Fatin Rüşdü Zorlu ve Hasan Polatkan hakkında verdiği idam kararına rağmen, kararın infazının gerçekleşebileceğini tahmin etmediklerini kaydeden İleri, sözlerini şöyle sürdürdü: "Bizler son ana kadar idamların yapılmayacağı, yapılamayacağı, böyle bir şeye cesaret edemeyecekleri inancındaydık. İdamları duyduğumuzda ise kardeşlerimle dışarı çıkıp çaresizlik içinde uzun uzun ağladığımızı hatırlıyorum."

Cahide İleri Aksoy, babası Tevfik İleri'nin 'yargılandığı' Yassıada duruşmalarını da şu sözlerle anlattı: "Yassıada Mahkemeleri'nin nasıl düzmece, nasıl yüz karası olduğu artık, birkaç yeminli dışında, herkes tarafından kabul ediliyor. Düzmece olduğu bizzat kendi hakimi tarafından, tarihe geçen o malum cümlesiyle teyid edilmiştir. Bir duruşma sırasında, 'Sizi buraya tıkan kuvvet bunu böyle istiyor' diyebilmiştir. Babam kendisine fırsat verildiği nisbette davasını, Menderes'i, partisini ve hükümetinin icraatını sonuna kadar müdafaa etti."

Cahide İleri Aksoy, CHP'nin darbe süreçlerine çanak tuttuğunu belirtti. Aksoy, "CHP yaptığı yıkıcı muhalefetle darbeye destek olmuş, darbecilere kucak açmış, 27 Mayıs'ı bir bayram sevinciyle karşılamıştır. Babam Tevfik İleri de Halk Parti Genel Başkanı İsmet İnönü''nün 27 Mayıs öncesi konuşmalarıyla adeta ''isyan'' ve ''ihtilal'' çağrısı yaptığını belirtiyordu' diye konuştu.

Darbecilerin darağacına yolladığı eski Başbakan Adnan Menderes, ölümünün şehadetinin 51'inci yılında mezarı başında anıldı. Gazeteci ve Yazarlar Vakfı tarafından Topkapı'daki Anıt Mezarda düzenlenen törene, duaların okunmasıyla başlandı. Törende konuşan Menderes'in gelini, merhum Aydın Menderes'in eşi Ümran Menderes, "Aradan bunca yıl geçmesine karşın Türkiye demokrasi şehitlerini unutmadı" dedi. Her geçen yıl bu ilgi ve sevginin artarak devam ettiğini gördüklerini vurgulayan Menderes, "Seçimle gelen seçimle gitmeliydi. Ne güzeldir 'Yeter söz milletin' sözü. Her şeyi içinde barındırıyor" diye konuştu. Törene Fatih Belediye Başkanı Mustafa Demir, Gazeteci ve Yazarlar Vakfı Başkanı Mustafa Yeşil ve çok sayıda vatandaş da katıldı.

Adnan Menderes ve arkadaşlarını anma etkinliklerinde vatandaşlar duygularını şu sözlerle dile getirdi:

Nursen Özbek (68):

Bugün gözyaşlarına boğuldum. Yapanların bir kısmı hayatta, bir kısmı göçtü gitti. Vicdanları sızlamıyor mu Menderes'in fotoğraflarına baktıkça? Genç yaşta bu milletin evladını, bu milletten aldılar.

Sena Kaymaz (23):

Antep'ten bu program için geldim. Çektiği acılar 'belki hatim indirirsek diner' diye bugün buradayım. Yaptığı şeylerin boşuna gitmediğini ona ifade etmek için ve arkasında olduğumuzu göstermek için buradayız.

Süleyman Genç (40):

Bu insanlar direndiler, Türkiye'nin daha güzel olması için çaba sarf ettiler. Aslında bir taraftan vicdan azabı çekiyorum o insanlara zamanında sahip çıkılamadığı için. Ama artık çok daha bilinçli bir Türkiye var.

Ayşe Abacı (39):

Güzel şeyler olması için her zaman bedel ödeniyor. Keşke yaşanmasaydı, keşke böyle olmasaydı.

Muharrem Gebeloğlu (68):

1960 yılında Menderes idam edilirken ağladım. Bugün, o günleri hatırlayarak İzmir'den geldim. Mekânı cennet olsun. Böyle insanların kaybedilmesi ülke için kayıptır.

Huriye Baki (70):

Türkiye vefa borcunu ödüyor. Ben Makedonyalıyım. Bizi 1954 tarihli anlaşmayla Türkiye'ye getiren Adnan Menderes'tir. Dürüstlüğü ve vicdanlı kişiliğiyle biz, Menderes'i çok seviyoruz.