Sakin Şehir

Sayın Başbakanımız geçenlerde "yüksek bina yapmayın" dedi. Geç kaldın Sayın Başbakan geç. Atı alan Adapazarı"nı geçti. Bir gazete alın otuz sayfa. On beş sayfası rezidans, gökdelen, site ilanları ile dolu. Maslak"tan Taksim"e doğru bakın bir. Burası İstanbul değil mi, burası "şehrin silueti" değil mi?

Tam tersine tomurcuklanan bir şehir anlayışı daha var: "Cittaslow". Kelimeyi hâlâ "yavaş şehir" diye çevirenler var. Türkçe"ye uymuyor bu. Yavaş dağ, yavaş ağaç gibi. Ben "sakin şehir" demenin daha doğru olacağını söylüyorum.

Modern kentlerin kalabalığından, karmaşasından, pis havasından, gürültüsünden kaçanlar buralara sığınıyor. Nüfusu elli bini geçmeyen, sanayisi olmayan, yeşili bol mekânlar. Seferihisar bunlardan biri. Başkaları da var. Teşkilatın merkezi İtalya"da, orası şartlar uygun ise müracaatı değerlendirip bu unvanı veriyor. Özellikle turizme sırtını dayayan yerler bu işe hevesli.

Benim teklifim başka.

TOKİ yeni şehirler kuracakmış.

Bunlardan birini "Sakin Şehir" yapsa keşke.

Konuyu kökten çözmeli. Meselâ ben "tüketim ekonomisi"ne karşılık "kanaat ekonomisi"ni teklif ettim. Hem bize, hem insanlığa. Nasıl olacak bu? Bilmem, iktisatçılar düşünsün, Mustafa Özel bir formül bulur.

Şehir kolay. Sıfırdan kuruyorsun. Evler bahçe içinde. Tek veya iki katlı. Bütün binalar tarihimize, kültürümüze uygun ama taklit değil. Mesela devasa bir cami yok, ama kuş yuvası gibi, Şemsi Paşa gibi camiler, mescitler var. Bahçeler o evde yaşayanların sebze-meyve ihtiyacını karşılayacak kadar büyük. Şehirde yüksek bina yok. En önemlisi şehirde otomobil yok. Sadece itfaiye, ambülans, polis için, şehre yük getiren-götüren arabalar için, şehirlerarası ulaşım için gerektiği kadar olabilir. (Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar "elektrikle çalışan" otomobillerden bahsediyor ama bunun şimdilik sadece adı var.)

Ulaşım aracı yürüyüş. Eski İstanbul"da öyledir. İnsanlar bir yerden bir yere yürüyerek gider. At binmek görevliler dışında yasaktır. Belki bir raylı sistem kurulabilir. Bisiklet ana binek aracı.

"Sakin Şehir" kurmak isteyenler, orada yaşamak isteyenler kanaat ekonomisine teslim olacak. Büyüme, zenginlik, konfor, kalkınma, refah bunları terkedecek. Butik otellerde en fazla beş çeşit yemek olacak. Ama bunlar sıra işi değil, seçkin yöresel gıdalar. "Ye beni" diyen cinsten.

Şehrin hinterlandındaki köylerde organik tarım yapılacak. Makina kullanılmayacak. Enerji, güneş-rüzgâr-bioenerji"den gelecek.

Sayın Kutlu "Tarım toplumu"na mı dönüyoruz?

Eh, sayılır. Keşke dönebilsek ama bu bir ham hayal. Sakin Şehir öyle değil, gerçekleşebilir.

Şehrin ekonomisi diyelim "deri"ye dayalı. El işi çanta, bavul, kemer, cüzdan, o kadar kaliteli (ve tabii pahalı) işler çıkacak ki, iyi bir çanta edinmek isteyen buraya gelecek veya sipariş verecek. Herkes dericilik yapmak zorunda değil. Kimi bez dokur, kimi çömlek yapar. (Beypazarı sadece havuç ile marka oldu) Çömlek ama alelâde değil, en az Alev Ebüzziya"nın eserleri kadar çarpıcı.

İhtisası ile ün yapan bir hastanesi ve Tıp Fakültesi olabilir. O fakülteden mezun olanlar parmakla gösterilir. Kayda değer bir sahaflar çarşısı olabilir, dünyanın dört bir yanından kitap meraklıları oraya akar.

Yerine ve iklimine göre kaplıca tedavisi, su sporları, kayak, tenis, yamaç paraşütü, her tür imkan sunulabilir.

Şehrin sabır, şükür, merhamet, barış, sevgi, ibadet, güleryüz, dürüstlük vb.ye dayanan bir ahlakı bir hayat tarzı vücut bulur. AVM"ye yer yok burada.

İnancı olmayanlar da bu hayat tarzını incitmemek, bozmamak üzere orada yaşayabilir.

Ama her gelen elini kolunu sallayarak bu şehre yerleşemez. Mesela adam berber. Bir dükkan açmak istiyor. Nerede? Şurada. Orada oturanlara sorulur. Bir berbere ihtiyacınız var mı? Var der iseler, bu defa adam sorguya çekilir, kimdir-nedir-işinde ahlakında iyi midir denip izin verilir. Belli bir süre. Eğer mahalle adamı benimsemez ise, hadi hemşerim başka kapıya diye adam gönderilir. Adem-i merkeziyetten bahsediyorsun. Yok yahu, ama istenirse "Sakin Şehir"e böyle bir statü tanınabilir.

Müzeleri, sanat faaliyetleri, kütüphaneleri ile çok dinamik bir sosyal hayatı vardır. Meselâ öyle bir ihtisas kütüphanesi kurarsınız ki dünya çapında şöhret kazanır.

İlim-sanat-kültür ve başka konularda bir kongre ve tartışma, sergi turizmine açıktır.

Ehliyete ve liyakata yatırım yaparsınız. Sakin şehirden yetişen nesiller ahlaken sağlam, meslekî olarak birinci sınıf vasıftadır.

Bu şehrin sokakları egzost değil leylak, gül, mimoza, mevsimine göre çiçek kokar.

Bu bir ütopya mı Sayın Kutlu?

Yoo! Gerçekleşebilir, yeter ki inanılsın, niyet edilsin.

Bir getto mu?

Ne münasebet.

Bu bir teklif, akıl sahiplerine bir uyarı. İnsanı ve dünyayı tüketen vahşi kapitalizmin kurduğu düzeni ve şehirleri görüyoruz.

Memnun olan var mı?

Bu bir anlamda mânalı bir başkaldırı.

Hadi be TOKİ!

Yap şunu.

Tarihe geç.