Büyük Libya hamlesi ve Türkiye’ye karşı yeni hazırlıklar

Geçtiğimiz günlerde büyük bir İsrail filosunun, İran hava sahasına hareket ettiğini ancak karar değiştirerek geri döndüğünü yazmıştım (Bknz. Bir gece yarısı o büyük saldırı filosu neden geri adım attı, 13 Ekim.) Bu (büyük saldırı öncesi) İran’ın hava savunma yeteneklerini ölçmek için yapılmış bir test uçuşu olabilirdi. Beyaz Saray ve İsrail yönetimiyle güçlü bağlantıları olan Axios haber sitesi, 21 Ekim’de devamını yazdı: “Onlarca savaş uçağı pazartesi günü İran sınırına kadar uzanan bir uçuş gerçekleştirdi.” Haberde uçakların İran sınırına yaklaştıktan sonra geri döndükleri vurgulandı (Benim yazdığım ilk uçuştu. Axios’un yazdığı daha büyük filonun katıldığı ikinci uçuştur.) Bazı Amerikalı yetkililer Axios’a şunu anlatmış: “İsrail, İranlıların uçaklara ateş açmasını umuyordu. Böylece İran’a saldırı başlatmak için gerekçeleri olacaktı.”

BEDİR’İN ARKA PLANI

Bu yaşananlar, İran’da ana cephenin yeniden ısındığını gösteriyor. Yeni cephe Yemen’de de çatışmalar derinleşiyor. Husiler havalimanlarını, enerji tesislerini vuruyor. S. Arabistan’a savunma desteği vermesi beklenen Mekke İttifakı’yla ilgili anlaşma TBMM’ye geldi (Daha sonra tezkere gelecek.) Bu arada sürpriz bir gelişme oldu: Bölgesel sorunlara bölgesel çözümler üretme perspektifiyle geliştirilen ittifak/işbirliklerinin bir yenisi daha gün yüzüne çıktı: Katar, Endonezya, Pakistan ve Türkiye savunma bakanları Bedir Mutabakat Zaptı’na Doha’da imza attı.

Bu bir savunma sanayii işbirliği mutabakatı. Firma ortaklıkları, teknik bilgi paylaşımı, üretim ve tedarik bu süreçte önplana çıkacak (Türk ürünü savaş gemilerini önümüzdeki süreçte daha çok konuşacağız). Bu tür işbirliklerine girdiğinizde, askeri eğitim prosedür ve faaliyetlerini de bir yönüyle ortaklaştırmış oluyorsunuz. Yani ordularınız daha fazla konuşuyor ve yakınlaşıyor. Bu mutabakat bu yönüyle önemlidir (Bana kalırsa; S. Arabistan Katar’ın Mekke İttifakı’na katılması konusunda isteksiz. Ama Katar’ın da desteğe ihtiyacı var. Bedir Mutabakat Zaptı bu ihtiyacı karşılayacak bir fotoğraftır diye düşünüyorum.)

R4-E3 TOPLANTISININ ÖNEMİ

Bunlarla birlikte düşünülmesi gereken konu bugün İstanbul’da gerçekleşecek önemli toplantıdır. Bölgesel Dörtlü R4 (Türkiye, S. Arabistan, Mısır, Pakistan) ile Avrupa Üçlüsü E3 (İngiltere, Fransa, Almanya) Dışişleri Bakanları Bakan Fidan’ın ev sahipliğinde bir araya geliyor (R4, Mısır henüz Mekke İttifakı’na katılmadığı için varlığını sürdürüyor. Mısır, Mekke İttifakı’na katıldığında R4’ün varlığı ortadan kalkar. Dolayısıyla burada esas olan R4 değil Mekke İttifakı’dır.) Bu toplantı; bölge dışı aktörler gözünde “bölgesel meselelerin ele alınacağı çok taraflı, tek kurumsal aktörün” R4/Mekke İttifakı olacağını gösterir. Yani, Mekke İttifakı’nın diplomatik-askeri ağırlığı artırır. Ama aynı zamanda Türkiye’nin Mekke İttifakı’nı Avrupa ile ilişkilerinde bir kaldıraç olarak kullanmasını sağlar.

Bu toplantı; AB kurumsal yapısının, 27 AB üyesinin -ve hatta Mısır’ın- Libya’daki gelişme nedeniyle Türkiye’yi kıyasıya eleştirdikleri bir konjonktürde gerçekleşiyor. İtiraz ediyorlar ama İstanbul’a gelmek durumunda kalıyorlar. Libya Temsilciler Meclisi’nin aldığı karardan bahsediyorum: Meclis, Türkiye ile Trablus hükümeti arasında 2019’da imzalanan, Akdeniz’de MEB alanlarını belirleyen anlaşmayı oy birliğiyle onayladı. Tarihi olaydır. İki sebeple:

AKDENİZ’DE HİÇBİR ŞEY ESKİSİ GİBİ OLMAYACAK

Bir. 2019’daki anlaşma, Yunanistan, İsrail, Rum Kesimi vb aktörlerin Türkiye’yi Akdeniz’de boğma girişimlerini bıçak gibi kesmişti. Anlaşma tamamdı, BM’ye bildirimi yapılmıştı. Ama Temsilciler Meclisi’nin anlaşmayı onaylamaması Yunanistan’a “itiraz olanağı” veriyordu. Meclis, o dönem Türkiye’nin karşısında konumlanan General Hafter’in (ve Mısır’ın) kontrolündeydi. Yunanistan buna güvenerek “Anlaşma Meclis’te onaylanmadığı için geçersizdir” diyordu (Yani kendi politikasını Meclis’in onayına bağlamıştı.) Geride kalan yedi yılda, Türkiye Libya’nın doğusuyla da ilişkilerini geliştirdi. General Hafter ve oğul Saddam Hafter Ankara’nın önemli ortaklarından biri haline geldi. Ve Temsilciler Meclisi anlaşmayı onayladı. Böylece “yarım kalan iş” tamamlandı. Artık Yunanistan, AB itirazının bir hükmü yoktur (Not: MİT Başkanı Kalın’ın bu dosyaya özellikle vakit ayırması, Libya’ya çok kez gidip gelmesi, tarafları hassas bir dengede tutması, ikna yeteneği sürecin bu aşamaya gelmesinde çok önemli rol oynadı.)

İki. 2019’daki anlaşma, Doğu Akdeniz’de statükonun Türkiye aleyhine değiştirilmeye çalışıldığı bir dönemde yapılmış, hesaplar ters yüz edilmişti. Anlaşmaya Meclis onayı da yine benzer bir konjonktürde geldi: İran Savaşı’nı fırsat bilen ve İsrail’le ittifakı derinleştiren Yunanistan, hem Kıbrıs’ta hem de Ege-Akdeniz’de statükoyu değiştirmeye dönük adımlar atıyordu. Kıbrıs’a üçüncü ülkeleri konuşlandırma, Ege adalarına savunma sistemleri yerleştirme arayışındaydı. Girit-Kıbrıs-İsrail arasına döşenecek elektrik kablosunu, yazılı izin almadan Türk kıta sahanlığından geçirmek istiyordu. Libya’nın onayladığı bu anlaşma ile hesaplar yeniden bozulmuştur.

DİKKAT, TANSİYON YÜKSELEBİLİR

Bundan sonrasını iyi takip gerekir. Atina (orada seçimler yaklaşırken) çok büyük bir stratejik yenilgi aldı. Bunun etkisini azaltmak için karşı hamlelerle tansiyonu yükseltebilir. Gerilim çıkabilecek iki konu var: Bir. Yukarıda bahsettiğim elektrik kablosu meselesi. Aslında o meselede perde arkasında yumuşama vardı. Atina’nın anlaştığı Fransız şirket, Türkiye’ye bildirimde bulunacağı yönünde işaret veriyordu. Ancak Libya’daki gelişme nedeniyle Atina fikir değiştirebilir. İki. Girit meselesi. Yunanistan, Girit’in güneyi ve batısında 12 mil ilanı yapabilir. Bu tür girişimler tansiyonu artırır. Libya gelişmesi gösteriyor ki; Atina, Türkiye’nin alanını daraltmaya çalıştığı her girişimden daha fazla kayıpla çıkmıştır. Makul olan Türkiye ile konuşmaktır. Hakça paylaşımdır. Ankara hazır. Bekliyor.