Tuğradan korkan tuğla kafalılar

Kadıköy"de, Acıbadem"e giden Halit Ağa Sokağı"nın başında bulunan çeşme, vandalizm kurbanı eserlerin en iyi örneklerinden biri.

Barok üslubundaki çeşmeyi, Sultan 3. Selim"in Darüssaade Ağası Halit Ağa yaptırmış. Tuğralarınıysa Osmanlı düşmanı bir kaymakam kazıtmış.

Hikâye kısaca şöyle:

1927"de çıkarılan, "Türkiye Cumhuriyeti dâhilinde bulunan meban-i resmiye-i milliye üzerinde tuğra ve methiyelerin kaldırılması hakkındaki 1057 nolu kanun"la, binaların üzerinde bulunan Osmanlı tuğraları ve kitabeleri söküldü veya gizlendi.

Türkiye"nin her yerinde öncelikle tuğralar olmak üzere ecdat yadigârı binlerce sanat eseri, işgüzar vandallar tarafından demir raspalarla kazındı.

Tarihimiz kanunla silindi!

*

Tuğraları kazınan eserlerin biri de Kadıköy"deki Halit Ağa Çeşmesi"ydi...

Prof. Dr. Semavi Eyice"nin anlatımına göre, dört adet tuğrası bizzat devrin kaymakamı tarafından kazıtılmıştı.

Bu güzel çeşme daha önce cadde üzerindeydi. Yol yapım ve düzenlemeleri sırasında şimdiki yerine taşındı. Zamanla bakımsız kaldı.

Nihayet 2007"de Kadıköy Belediyesi tarafından restore edildi. Parlatılan mermerlerde kitabeler açığa çıkınca kazınan yerler de iyice görünür hale geldi.

O güne kadar çeşmenin hikâyesini bilmeyenler, mahalledeki vatandaşları da kullanarak, Belediye Başkanı Selami Öztürk"ün tuğra ve besmeleleri kazıttığına dair haberler yaptılar. Tartışma büyüdü.

Onarımı yapanlar da çeşmenin hikâyesini bilmiyordu. "Restorasyona başladığımızda tuğralar yoktu, vatandaş kazımışsa biz ne yapalım" tarzında demeçler verdiler.

Hâlbuki restorasyondan önce zahmet edip birazcık araştırma yapabilirlerdi.

Meselâ Semavi Eyice gibi bir hazine var ve Kadıköy"de ikamet ediyor.

Daha önce caddeden kaldırılan bu çeşmenin, meydandaki boğa heykelinin karşısındaki köşeye konulması için defalarca belediye yetkililerini uyarmıştı. Ona sorsalar, işin aslını öğrenirler ve bu haksız saldırıdan kurtulabilirlerdi.

Kimbilir belki de hikâyeyi biliyorlardı ve tuğraları kazıyan kişinin de bir CHP"li olması nedeniyle bu konuyu yeniden açmak istememişlerdi...

*

Eylül 2012"de yanından geçtiğimde çeşmenin ikinci kez onarıma alındığını görmüştüm. Ne yapacaklarını çok merak ediyordum.

Dün yolum yine o tarafa düştü. Uzaktan baktığımda etrafını açık görünce merakla yanına koştum. Bir tanesi hariç üç madalyon tuğralıydı. Sevinç ve şaşkınlık içinde gülmeye başladım...

Şimdiye kadar tuğrası kazınan birçok eseri fotoğraflamıştım. Bunların bir kısmı da yakın zamanda restore edilmişti ama hiç birinin kazınan tuğrasının yerine yenisi yapılmamış veya yapılamamıştı...

Halit Ağa Çeşmesi"nde kazınan tuğralar ilk defa yeniden eski yerine nakşedilmişti. Hem de CHP"li bir belediye tarafından…

Olay "iade-i itibar"la mı açıklanır, yoksa "günah çıkartmak"la mı bilemiyorum ama ne olursa olsun Kadıköy Belediyesi"ni bu uygulamasından dolayı tebrik ediyorum.

Çeşmenin kazınan ve yeniden yapılan tuğralarının ayrıntılı fotoğrafları mustafacambaz.com"da istanbul/ istanbul çeşme ve sebilleri/ kadıköy çeşmeleri kategorisinde.

(Bugün köşeyi, fotoğraf sanatçısı arkadaşım Mustafa Cambaz"a ayırdım. Böylece izin yapmış oldum.)