Mekke İttifakı: Mısır’ın derdi ne?

Türkiye, Mısır’ın ‘Mekke İttifakı’na, Ankara-Riyad-İslamabad hattına katılmasını hep istedi. Pakistan-S.Arabistan ikili anlaşması imzalandığında, hatta evvelinde ‘çekirdek dörtlü’ olarak kurulmasını istedi. Hep geniş zemin aradı. Şimdi de öyle. Mısır safahatın içindeydi ama katılmadı. Nedenlerine geleceğiz. Ama Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Mısır’da yaptığı görüşmelerde bu konu da vardı ve masada hayli tartışıldı…

Basın toplantısında ittifaka katılıp-katılmayacağına dair soruya Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati top çeviren ama taca da atmayan yanıtlar verdi. Anayasa, kanunlar, incelemeler gibi teknik detaylardan bahsetti. Hissettik ki Kahire “şu anda” ya da “bu şartlarda” ittifaka girmek istemiyor. Ama “girmeyeceğiz” de demiyor…

Sayın Fidan şöyle bir not da düştü; “bölgede başka ittifaklar bizlere karşı oluyor mu? Oluyor. Biz Mekke İttifakı’nı imzalamadan önce biliyorsunuz İsrail, Kıbrıs Rum kesimi ve Yunanistan bir araya gelip, Akdeniz’de güvenlik ittifakı kurdular. Kimse altını çizip gündeme getirmedi. Ama hepimiz biliyoruz bu ittifakın hedefinin ne olduğunu. Akdeniz’in kuzeyinde Türkiye, güneyinde Mısır var. Ortasına çizgi çeken bir ittifak var. Bu ittifakın amacı belli, nereye gittiği de belli”…

Sonunda da, “Mısır bizim doğal ortağımız, inşallah yakında resmi ortağımız da olur” diyerek temennisini de davetini de yineledi…

***

Peki Mısır neden ittifaka katılmadı, ‘zamanlamasını’ neden uygun bulmuyor? Önce şu kaydı düşelim, “Mısır dışarıda kaldı” demek için erken. Bölgenin evrildiği yer, gidişat Kahire’yi de Mekke’ye getirebilir.

Şimdi mevcut durumu anlatalım…

İsrail faktörü: Mısır’ın İsrail’le hassas bir güvenlik ilişkisi var. Gazze’de olduğu kadar Sina’da da gel-giti bol gerilim alanları mevcut. ‘Otomatik’ bir savunma yükümlülüğüne girmenin harekât alanını daralttığını düşünüyor olabilir.

İran faktörü: ‘Mekke İttifak’ı İran’a karşı değil. Taraf ülkeler bunu on kere söylediler. Tahran da rahatsızlık duymadığını söyledi ama böyle algılıyor da olabilirler. Mısır, İran’la doğrudan cepheleşmek istemeyebilir…

Bölge liderliği ve Arap dengeleri: Yine Kahire kendisini başka ülkelerin kurduğu ittifaka katılan dördüncü ülke olarak görmek, öyle algılanmak istemeyebilir. Mısır yıllardır merkezinde Arap birliği bulunan ortak savunma mimarisi fikrini savunuyordu.

Hindistan: Mısır’ın, Pakistan-Türkiye-Arabistan ittifakından memnun olmayan Hindistan’la da önemli ilişkileri var. İttifak kararında belirleyici olacak kadar mı, sanmıyorum. Ama Bakan Fidan’ın atıf yaptığı İsrail-Yunanistan-Rum Kesimi’nin ilk ayağı Hindistan’dı. En azından tartacaktır.

Anlaşmanın şartı: ‘Mekke İttifakı’nda, NATO’nun 5’inci maddesi gibi, ‘birimiz hepimiz, hepimiz birimiz’ şartı olmasaydı Mısır bu koalisyona katılır mıydı?

İhtimaldir! Mısır’ın, iradesi dışında omuzlarına askeri misyon yükleyecek taahhütten hoşlanmadığı görülüyor. Bu noktada ‘R4’e atıf yapıyor; ‘zaten dörtlü mimarinin içindeyim’ diyor. Evet öyle. Fakat bir tek o madde yok. ‘Keşke olmasaydı’yı işaretliyor gibi…

S. Arabistan faktörü: Spekülasyonlar da var; Riyad’ın Mısır’ı istemediği gibi bir söylence mevcut. Doğrulamak zor. Sağlam bilgi de yok. Tersine, Riyad daha Temmuz’da dörtlü formatta işbirliğini derinleştirme görüşmeleri yaptı. Yine de ‘sebep bu’ diyenler, ki genellikle bölge basınında rastlıyoruz, bazı gerekçeler dillendiriyorlar…

BAE: Onlara göre Mısır-BAE yakınlığı bir engel. S.Arabistan ile BAE’nin arasının limonî olması Kahire yönetimini düşündürüyor olabilir mi?

İttifakın Liderliği: Türkiye mevcut gücüne rağmen ne kadar mütevazı ve bölgenin düzenine odaklıysa, muhtemelen yüzyılı aşan sebepler nedeniyle kimi bölge ülkeleri arasında rekabet bulunuyor. S. Arabistan-Mısır arasında bu var mı? Bölgeye dair küresel konjonktür Mısır’ı dışlamıyor ama Arabistan’ı biraz bölgenin merkezine yerleştiriyor. Kahire buna nasıl bakar? Yine de ittifak özelinde bu konunun ağırlık taşıdığını düşünmüyorum. Ama dilleri büzülmüyor işte…

Tuzaklara dikkat: Mekke İttifakı’ndan rahatsızlık duyan yok diyemeyiz. Hemen akla gelebilecek ülkelerin bu koalisyonu bozmak, yeni katılımları engellemek için döşeyeceği mayınlar olur. Bu yüzden her dedikoduyu her haberi büyütmemek gerekiyor. İdeal olan ve beklentimiz Mısır’ın bu üçgeni, dörtgen yapması…

***

Mısır basını ve kamuoyunun ‘Mekke İttifakı’na bakışını da merak edebiliriz. Üç ülke kadar coşkuyla ele alınmadı ama bu çapta yeni bir ortaklığın üzerine kalem oynattılar. Genel hava, “Mısır’ın dışlandığı” yönünde değil. Bu iyi. Kahire yönetiminin meseleyi ele alış biçiminin etkisi olmalı. Kapıyı açık tuttuklarından medyada aşırı muhalif yazılar çıkmıyor. “Neden hemen girelim” analizleri var, “Mısır istemiyor” lafı yok. Stratejik karar olacağını görüyorlar. Daha çok, “ittifaktaki her ülkeyle ayrı ayrı savunma işbirliği yapalım/ilerletelim, fakat biri savaşa girdi diye biz de savaşı mı girelim”i yazıyorlar. ‘Bir çatışma ihtimalinde Mısır pasif kalırsa, diğer ortaklara kıyasla Arap dünyasından daha çok eleştiri alırız’ diyorlar. Öte taraftan, Mısır liderliği de dahil dörtlü ortaklığı, “haritaları parçalama planlarını durduracak zorunlu ittifak” olarak tarif ediyorlar…

Bunlar Sayın Fidan’ın ziyaretine kadar yazılanlar. Ziyaretten sonra hava biraz değişmiş gibi. Önemli gazeteler Fidan’ın, “Mısır’ın resmi ortağımız olmasını umuyoruz” sözlerini manşetten gördüler.

Okumam şu; Kahire’nin bahsettiği, “inceliyoruz, hukuki boyutuna bakıyoruz” açıklamaları pazarlığa dairdir. Askeri yükümlülükler üzerinden müzakere var gibi. Perşembe günü Suud, Türk ve Mısır Dışişleri bakanlarının yaptığı görüşme ipucudur.