İsrail’in kaç canı kalmış olabilir?

Ondan önce Netanyahu’nun kaç canının kaldığını bilmemiz gerekiyor. Bu, İsrail eşittir Netanyahu anlamına gelmiyor. Getiren varsa da yapmasın. Soykırımcı, siyaseten hâlâ yaşıyor ve ‘can havli’ sınırında olduğundan bölge için büyük tehlike anlamına geliyor…

‘Bir tehlike anında kişinin kendini korumak, hayata tutunmak için gösterdiği ani ve güçlü refleks’tir ‘can havli’ ve Netanyahu tam bu çizgide bulunuyor…

27 Ekim’de yapılacak İsrail seçimlerine az zaman kala, adaylar ve partilerin tamamı bıçak sırtında. Bir partinin veya koalisyonun hükümet kurabilmesi için gerekli sandalye sayısı 61. Katilin bu rakamı tutturması haylidir “zor” diye tahlil ediliyor. Mesele o ki, siyasi rakiplerinin de iktidarı ele geçirmek yolunda açık ve belirgin avantajları bulunmuyor…

***

Şimdiden kesin sonuçlar ilan etmek elbette doğru değil ancak “şu anın” fotoğrafı, İsrail siyasetinin “paramparça” olacağını düşündürüyor…

Tek tek İsrail partilerini veya liderlerini, koalisyon ihtimallerini ele alacak değilim. Onu yapan çok var, seçim günü yaklaştıkça daha da yapılacaktır. Ama İsrail kamuoyuna kabaca bakıldığında durum şu; bir tarafta Netanyahu destekçisi ile karaktersiz bakanlar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’in destekçileri yer alıyor; Ortadoğu’ya son darbeyi indirmek için hazırlanıyorlar. Diğer tarafta ise İsrail’in dünyadaki itibarını hatta gücünü yitirdiği itirazı üzerinden ülkeye yeni bir yön verilmesini savunanlar bulunuyor. Bunun yanında, Netanyahu’ya yönelik büyük yolsuzluk davaları ile son dönemde bölgenin en büyük muamma ve merak konusu olan 7 Ekim 2023’te tam ne olduğuna dair iddialar da caninin boğazını sıkıyor. Hatta bunun ‘dışarıdan’ yükseltildiğini de teori kâbilinden kayda geçirebiliriz…

Öyle veya böyle koalisyonlardan oluşan bir iktidar İsrail’i yönetmeye başlayacak, Bizi ilgilendiren kısım da burada başlıyor. İsrail-Türkiye ilişkileri ile bölgenin geleceği açısından önümüze seçenek olarak sunulanlar, bizi, “kötünün iyisine razı olun”a ikna etmek ister gibi. Oysa hep tekrarlıyoruz, mesele Netanyahu değil, İsrail. Diğerleri gelse de, ortaya çıkacak “ılıman” iklime nasıl yaklaşacağımız ağır bir konu…

***

‘Can havli’ne dönersek; Netanyahu için meclis dokunulmazlığı ile iktidarını korumak hayati ve bunun için yapamayacağı yok. Zaten bu yüzden, İsrail siyasetindeki en mide bulandırıcı, aşırı sağcı, aşırı milliyetçi, mesihçi ve demokrasi düşmanı unsurlarla çalışıyor…

Bir de tabi, seçim ertesi hükümetin kurulma süreci, koalisyon uzlaşıları bahsettiğimiz nedenlerle sürüncemede kalırsa, Netanyahu Başbakanlığını yine sürdürecek. Tam yetkili olarak. Bu senaryo gerçekleşirse, “ulusal olağanüstü hal” yaratacak pislikleri yapacağından şüpheniz olmasın. Bu da İsrail’de “demokrasinin” sonu anlamına gelir. Amerika’da İsrail’i “bölgedeki tek gerçek demokrasi” olarak pazarladıklarını biliyoruz ama gerçek bu değil. Bu sefer fiilen sona erdirilmesinden bahsediyoruz…

Nitekim güçlü uluslararası yayınlarda, önümüzdeki İsrail seçiminin, “son demokratik seçim” olabileceğini yazıp-çizenler var. Onların tezine göre, İsrail “dönüşmüş” bulunuyor…

***

Dış açıya gelelim; böylesi durum ABD’nin/Trump’ın elbette işine gelmez. Trump’ın gündemine, planlarına uymuyor. Keza bölgenin gelişen dinamikleri, kurulan ittifaklar, İran savaşı, Körfez ülkelerinin durumu, hatta Batı dahil bölge dışı uluslarla ilişkilerindeki tökezleme vs nedenleriyle de istenmez. Ama olasılık dahilindedir, az ihtimal de değildir!

Trump’ın İsrail kamuoyundaki algılanışı da üzerinde durulmayan bir konu. Oysa önemli. Seçimlere etki edebilir; Netanyahu’yu istemeyenler içinde bile Trump’ın İsrail’in çıkarlarına zarar verdiğini düşünenler var. Bu oranın yüzde 60-70 aralığında olduğu söyleniyor. Evet şu ana kadar anketler, Netanyahu’nun hükümet kurabilecek koalisyonu sağlayamadığını gösteriyor ama “İsrail mi Trump mı” açmazına sıkıştırılacak seçmenin oyunu kestirmek zorlaşabilir…

Bunlar, “detay” demeyelim ama hayli “ince görmeler”. Davalar ve Netanyahu’nun 7 Ekim’deki “sorumluluğu” da eşit ağırlığa sahip. Belirleyici olmasa da, Netanyahu’nun işlediği kanlı ve toplu cinayetlerin hesabını vermesi gerektiğine inanan İsrailliler de var…

***

Hepimiz günlük olaylardan bile kolayca takip edebiliyoruz ki, İsrail’in Türkiye’ye yönelik ayrıca diş bilemesi var. Suriye’de, İran savaşında, Mekke İttifakı’nda, Akdeniz’de, güçlenen askerî yapılanmasında, Irak’ta, Körfez’de, “Kürt Kartı”nda ve uluslararası platformlarda Türk etkisinden rahatsız Tel Aviv…

Onlar için sorun şu ki, Türkiye-İsrail ilişkilerinin onarılıp, işler hale getirilmesine dair önceki tecrübeleri hem de pratikleri işe yaramıyor. Yani bildiklerini unutmaları gerekiyor ama unutamıyorlar bir dert, yeni bir yol da yapamıyorlar ikinci dert. Ankara, Netanyahu’nun boynuna ilmeği geçirmek için sadece kendi gücünden faydalanmıyor. Bölgenin ve kim Batı ülkelerinin değişen konjonktüründen de yararlanıyor. Bu yüzden Türkiye’yi huzursuz etmek için attığı adımlar kalın bir duvara çarpıyor…

Asıl iş; İsrail seçimleri nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, Netanyahu iktidarı kaybetse, ABD bölgede azalsa da, Türkiye’nin küresel siyasetteki gelişmeleri zemin alarak bölgesel dinamikleri nasıl anlayıp, buna dair yüksek bir rolü nasıl kuracağında. Geniş alan kullanan, stratejik yerleşkeler arayan jeopolitik bir oyun bu. İsrail’in mevcut duruşu neredeyse kangren olmuş durumda. Başkası gelse de ne olur, bilinmiyor. Seçimlerden sonra ortaya çıkan yeni bir durum olursa Ankara’nın bunu kavrayış biçimi en kritik hamle olacak…