Şimdi yer yok

Suriye Müslüman Kardeşler Teşkilâtı (kısaca: Suriye İhvânı), geçtiğimiz günlerde yaptığı resmî bir açıklamayla, siyasî faaliyetlerine son vermeyeceğini ve Suriye politik arenasında boy göstermeye aday olduğunu kamuoyuna ilân etti. Şûra konseyi toplantısının ardından yayınlanan 16 maddelik sonuç bildirgesinde, aslında Suriye’yi ve Ortadoğu’yu ilgilendiren çok sayıda mesaj yer alıyordu, ama elbette en çok “Biz de varız!” vurgusu öne çıktı.

Açıklamayı okuyunca, istemsiz bir şekilde mırıldandım: “Suriye’de şimdi size yer yok. Belki bilahare alan açılır…”

Mevcut şartlar itibarıyla, Suriye İhvânı’nın ülke içinde aktif ve etkili bir siyasî aktöre dönüşmesinin önünde bazı ciddi engeller var. Bunlardan en önemlilerini şöylece sıralamak mümkün:

* Suriye’nin yeni yönetimi, Baas Partisi’ni kapattıktan sonra, savaş sürecinde rol alan silahlı / ideolojik yapıları da resmen lağvetti. Suriye İhvânı şu anda hâlâ resmen yasaklı ve Suriye hükümeti 1980 tarihli bu yasağı kaldırmak için hiç acele etmiyor. Dahası, Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara’nın basın ve medyayla ilişkilerden sorumlu başdanışmanı Muvaffak Zeydân, 2025’in Ağustos’unda El-Cezîre’nin internet sayfasında yayınlanan “Suriye İhvânı Kendisini Ne zaman Feshedecek?” başlıklı yazısıyla, teşkilâta yönelik resmî tutumu aslında ortaya koydu.

* Müslüman Kardeşler Teşkilâtı, şu anda Suudi Arabistan, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri nezdinde “terör örgütü”. Ürdün de yakın zamanda, teşkilâtın bütün faaliyetlerini yasakladı. Bu atmosferde, mezkûr ülkelerden farklı düzeylerde destek alan -ve hatta uluslararası meşruiyetini tahkim ederken bu desteklerden faydalanan- Şam hükümetinin Suriye İhvânı’na özgür bir alan açması imkânsıza yakın.

* Suriye içinde şimdilerde hızlı biçimde siyasî, ekonomik, sosyal, dinî vb. birçok alanda yepyeni dengeler oluşuyor. Söz konusu sürecin yapımcıları, yönetmenleri, senaristleri veya başrol oyuncuları arasında açık şekilde Suriye İhvânı’na mensubiyeti bilinen hiç kimse yok. Hatta geçmişte ismi İhvân’la anılan şahsiyetler bile, artık yeni döneme angaje olma peşinde.

* Suriye’de, İhvân hareketinin ortaya koyduğu dinî, fikrî ve ideolojik çerçeveyi doldurmaya aday birçok aktör, şimdiden sahnedeki yerlerini aldı. Ayrıca teknoloji ve iletişim imkânlarının gelişmesiyle birlikte, “kanaat önderi” koltuğunda Suriye İhvânı saflarının dışından epey şöhretli isim kitlelere yön veriyor. Camilerde de İhvân’a rezerve edilmiş herhangi bir kürsü veya minber görünmüyor.

* Yine zamanın değişimiyle birlikte, Suriye İhvânı’nın özellikle genç nesillerle arasında organik, sıcak ve sürekli bir irtibat yok. Baas döneminde rejim tarafından en ağır şekilde ezilen, mensupları hapislere ve idamlara yollanan, sağ kalıp canını kurtarabilen üyeleriyse dünyanın dört bir tarafına dağılan teşkilâtla Suriye’nin yeni nesilleri arasında çok ciddi bir frekans farkı bulunuyor.

* Son olarak, ideolojik ve politik açıdan, şu sorunun cevabı net değil: Yakın tarihte varlığını “Baas zulmünü sona erdirmek” temeline oturtan Suriye İhvânı, şimdi hangi zeminde ve hangi hedef için mücadele edecek? Suriye halkına, İhvân hareketinin vadettiği şey tam olarak nedir?

Yıllardır her platformda sürekli tekrarladığım gibi, Müslüman Kardeşler Teşkilâtı, Müslümanların Müslümanca siyaset yapma ihtiyacı var oldukça -ki hep olacaktır-, varlığını koruyacaktır. Burada tartıştığımız şey, Suriye örneği üzerinden İhvân’ın hangi coğrafyada, ne şekilde var olacağı.

Suriye’de şu anda çok ciddi bir eğitim ve ilim seferberliğine ihtiyaç var gibi görünüyor. Suriye İhvânı bu noktaya odaklanmalı. Diğer yapılarla iş birliği içinde hareket etmeli. İşin aktif siyaset ve politik mücadele kısmı geri plana atılmalı. Eğitim altyapısı eksik veya zayıf olan siyasî-dinî hareketler, coğrafyamızda sadece dejenerasyonu derinleştiriyor çünkü.