Atina İmparatorluğu’nu yıkan askerî sefer!

Milattan Önce 416’da Atina Meclisi’nde “Sicilya seferi”yle ilgili tartışmalara hırslı “Neocon” Alkibiades ile ihtiyatlı muhafazâkâr Nikias damgasını vurmuştu. Alkibiades’e göre “Atina İmparatorluğu”nun genişlemesi için Sicilya’nın işgali şarttı. Sicilya seferinin Atina’nın çıkarına olmadığını savunan Nikias ise yalnız kalmıştı. Sicilya’nın en zengin şehir devleti “Siraküza” Atina ile savaşta değildi. Hasmı “Egesta” Alkibiades ile işbirliği yaparak Atina’yı ayartmıştı.

Atina Donanması 415 baharında Pire Limanı’ndan coşkulu törenlerle uğurlanıyordu. Meçhule giden donanmadan geriye çok az asker evine dönebilecekti ama o gün Atinalılar böyle bir akibeti akıllarından bile geçirmiyorlardı. Karşı çıktığı seferin Alkibiades ve Lamakhos’la üçlü komutasına atanan Nikias’ın limandaki kalabalığın bu coşkusuna katılmadığından eminim.

Sicilya seferine Atina hegemonyası altındaki “Delos Deniz Birliği”nden birçok şehir devleti iştirak etmişti.134 gemiden ve binlerce ağır piyadeden teşkil edilen savaş filosu Atina’dan sekiz yüz mil kadar uzaklıktaki Siraküza limanına sonbaharda ulaştı. Böyle büyük bir savaş filosu karşısında Siraküzalılar’ın teslim bayrağı çekmemesi Atinalılar’ı ziyadesiyle şaşırtmıştı.

Bu arada Atina Meclisi, Atina demokrasisine karşı bir komploya adı karıştığı gerekçesiyle Alkibiades’in seferden geri çağrılmasına karar verdi. Alkibiades “Öldürülmek için Atina’ya dönmeyeceğim” diyerek kaçıp kurtulmuş, üstelik Atina’nın hasmı Sparta’ya sığınmıştı.

Atinalılar, Sicilya’daki Siraküza karşıtı devletlerin kendilerine katılacaklarını bekliyorlardı. Bu beklenti boşa çıktı. Egesta’nın Atina’ya taahhüt ettiği malî yardımın aslı astarı olmadığı da anlaşılmıştı. Hazinesi batık olan Egesta Atina’nın gözünü boyamıştı. Atina’nın kibrine oynayan Egestalılar Atinalılar’ın geri çekilmeyi onurlarına yediremeyeceklerini doğru hesaplamışlardı.

Alkibiades ise Spartalılar’ı Siraküzalılar’a yardım etmezlerse sıranın Sparta’ya geleceğine ikna etti. Sicilya, Sparta’nın tahıl sepetiydi. Yunanlılar için tahıl bugünkü “petrol” kadar değerliydi. “Atina-Sparta ateşkesi” bozulduğunda Spartalılar da Atina’nın Karadeniz’den Ege yoluyla tahıl ithalatını kesintiye uğratacaklardı. Sparta, Atina’nın tedarikçilerini hedefe koymuştu.

Siraküza düşmek üzereyken General Gylippus komutasındaki Spartalılar ve “Peloponez Birliği”ndeki bağlaşıklarından Korint’in yolladığı Amiral Gongylus tam zamanında yetiştiler. Gylippus Siraküza’nın savunma stratejisini yeniden düzenleyerek durumu değiştiriyordu.

Atinalılar Sicilya’da iki yıl adeta bataklığa saplandılar. Geri çekilmesi gerektiğini bildiği halde Nikias, “Hezimetten ötürü Atina’da idam edilmektense burada şerefimle savaşarak ölürüm daha iyi” diyordu. Nikias Atina’ya gönderdiği raporlarda işlerin yolunda gitmediğine dair işaretler vermişti. Atina bu işaretlere rağmen takviye kuvvetler göndermeye devam etti. Atina yenilgiyi kabul etmesi halinde “Delos Deniz Birliği”ndeki gönülsüz bağlaşıklarının sadakatlerini Sparta’dan yana değiştireceklerinden korkuyordu. Bu korku boşuna değildi.

Siraküza limanını abluka altına alan Atina filosu daha sonra Korint filosu tarafından abluka altında kalacaktı. Atinalılar atlı süvarileri fazla olmadığı için karada çok ağır kayıplar verdiler. 413’te Nikias ateşkes yapmak için girişimde bulunmuş ise de reddedilmişti. Nikias ile General Demosthenes çaresiz kalarak askerleriyle birlikte teslim olmalarına rağmen idam edildiler.

Atinalılar sayıca kat kat üstün durumdaydılar. Toplamda Atina Sicilya’ya 45 bin kadar asker göndermişti. Atina’nın Sparta’yla 27 yıl süren “Peloponez Savaşları” boyunca sahaya sürdüğü en büyük orduydu. Atina, imparatorluk donanmasının üçte ikisini Sicilya’da kaybedecekti.

Sicilya’ya gönderilen askerlerden sadece yedi bin kadarı sağ kurtuldu. Bunların bir kısmı köle olarak satılırken, bir kısmı taş ocaklarında çok ağır şartlar altında hayatını kaybetti. Atina’lı General Thukydides’in kitabında Atina’nın Sicilya hezimetine dair sahneler çok acınaklıdır.

Diğer yandan yeniden başlayan Yunanistan’daki “Peloponez Savaşları” Ege Denizi’ne kadar yayılmıştı. Antik Yunanlılar’ın tarihsel düşmanı “Persler” devreye girerek Sparta’ya para yardımı yapmışlar ve böylece baskın bir kara gücü olan Sparta deniz gücü haline de gelmişti.

Sicilya hezimeti Atina’nın diğer savaşlarını olumsuz etkiledi. Nihayetinde Sparta güçleri Nisan 404’te coşkulu törenlerle Atina’ya girdiler. Böylece “Atina İmparatorluğu” son buluyordu.