FETÖ’den AHBAP’a kelimelerin ve zihinlerin işgali
04:00, 17/07/2026, Cuma • Yeni Şafak Haber Merkezi
Kelimelerin manası, bir de yükleri vardır.
Bazen bir tek kelime yüzyılların yükünü, bilgeliğini taşır yüreğimize, zihnimize…
Mesela; “ulus’’ ile “millet’’ kelimeleri aynı anlam için kullanılır ama “millet’’ kelimesinin zihnimizde çağrıştırdığı yükü, “ulus’’ kelimesi henüz tam olarak karşılayamaz.
Bir toplum sadece vatanını, örfünü kaybetmez, bazen de kelimelerini kaybeder. Hem de tüm birikimiyle, tüm yüküyle… Kelimelerini kaybettiğinde de medeniyet hafızasını kaybeder.
Buradan eski dil, yeni dil tartışması açmayacağım. Çünkü dil biriciktir. Ama yakın tarihe tanıklığımızda, kelimelerin yüklerinin bile isteye katledildiğini söylesek abartmış olmayız.
Şeyh Şaban-ı Veli (Kastamonuluların ifadesiyle Hz. Pir) Kastamonu Taşköprülüdür. Yazar Rıfat Ilgaz da Kastamonu Cide doğumludur. Ama ne yazık ki Rıfat Ilgaz’ın Hababam Sınıfı romanından uyarlanan sinema filminin baş karakterlerinden birinin adı “İnek Şaban’’dır. Filmi izleyenler bilir. Bu karakterden sonra kim çocuğuna Şaban ismini koymak ister?
Bir insan kendi şehrinin manevi mimarlarından birinin adının küçümseyici, alay unsuru çağrışımlar üreten bir tiplemeyle anılmasına neden müsaade eder? Bunu sadece mizah olarak görebilir miyiz?
Keza Recep İvedik tiplemesi… Ya da anlamı “şükreden’’ olan Şakir isminin toplumdaki yeni algısı, yükü…
FETÖ, KELİMELERİMİZİ DE İŞGAL ETTİ
Medeniyet, dil ve kelimeler üzerinde de yükselir. Cemil Meriç “Kamus (sözlük) namustur” der. Kelimeler
yükünü kaybettiği zaman toplumda da
çözülmeler başlar.
Türkiye’de bunun örneklerini, farklı dönemlerde yaşadık.
Bazen iyilik, yardımlaşma duygularımız bazen de dinî, millî hafızamız kelimelerin yeni yükleriyle yerle bir edildi.
Ergenekon davaları sürecinde ilkokul çağında olan hemen tüm çocukların zihninde Ergenekon, Türk milletinin kuruluş destanı olarak değil, gözaltılar, mahkemeler ve operasyonlar olarak yer aldı.
Kelimenin yükü genç zihinlerde bambaşka bir yer edindi.
FETÖ ise bu kırılmayı daha derin bir noktaya taşıdı. 15 Temmuz’un
10. yılındayız. Darbe hatta işgal girişimi üzerine çok şey söyledik, yazdık. Ama FETÖ’nün kelimeleri, tarihi, kültürel mirasımızı işgalini az konuştuk.
FETÖ, yıllarca “imam”, “himmet”, “cemaat”, “hizmet”, “sohbet” gibi İslâm medeniyetinde asırlardır saygıyla kullanılan kavramları kendi hiyerarşik örgütlenmesinin aparatı hâline getirdi. Hatta “abi’’, “abla’’ kavramları ile en mahrem, savunmasız alanlarımızı kullandı. Oysa bu kelimelerin her biri kültürümüzde güveni, rehberliği, kardeşliği ve dayanışmayı ifade eder.
15 Temmuz’dan sonra bu kavramların önemli bir kısmı toplumda ne yazık ki ürkekçe kullanılır oldu.
FETÖ sadece devlete sızmadı, dilimize de sızdı. Sadece devleti işgal etmeye kalkmadı; dilimizi, hafızamızı ve
yüzyılların birikimini de işgal etmeye kalktı.ÇÜNKÜ İDEOLOJİLER ÖNCE KELİMELERİ İŞGAL EDER
George Orwell, 1984 romanında dili kontrol edenlerin, bireylerin düşüncelerini, zihinlerini ve hatta geçmişlerini de kontrol edeceğini söyler.
Dil bilimci Victor Klemperer ise, Nazi Almanya’sını anlattığı LTI adlı eserinde rejimin, eski kelimeleri manipüle edip anlamlarını daraltarak ya da ideolojik yükler yükleyerek toplumu nasıl dönüştürdüğünü anlatır.
Bugün geriye dönüp baktığımızda görüyoruz ki FETÖ de benzer bir yöntem izledi; kutsal kavramları araçsallaştırarak insanların dinle kurduğu ilişkinin en temel kelimelerini, bile isteye çarpıttı, yıprattı.
Benzer bir kırılmayı bu günlerde yardımlaşma, dayanışma mirasımızın örselenmesiyle yaşıyoruz.
Türk milleti tarih boyunca sosyal nizamı vakıf medeniyeti üzerine inşa etmiştir. İmarethaneler, aşevleri kurmuş, komşusu açken tok yatmayı ayıp saymıştır. Yardımlaşma bizde yalnızca ekonomik bir faaliyet değil, toplumu bir arada tutan en önemli harçtır.
6 Şubat depremlerinde bu ruh yeniden ortaya çıktı. Türkiye’nin dört bir yanından milyonlarca insan elindekini paylaşmak için seferber oldu. Ancak aynı dönemde özellikle AHBAP Derneği üzerinden yardım faaliyetleri, muhalif söylem üretme aracı oldu. Bugün (hukuka intikal eden haliyle de) görüyoruz ki tüm toplumda “yardımlaşma, dayanışma” duygusunun bizatihi kendisi ağır hasar aldı.
Diğer yandan uyuşturucu partileri ile anılan kulübün adı “Kütüphane” olduğunda hiçbirimiz neden yüksek sesle itiraz etmedik? Bu, toplumu en hassas yerinden yaralamak değil de nedir?
Bu tür tartışmalar elbette ilk değil. Bu yüzden mesele sadece bugünün meselesi de değil.
KELİMELER DE VATANDIR
Sosyolog Robert Putnam’ın “sosyal sermaye” kavramı tam da bunu anlatır. Sosyal sermaye, toplumsal iş birliğini kolaylaştıran güvene dayalı sosyal ağlardır. Toplumları güçlü yapan insanların birbirine ve kurumlarına duyduğu güvendir. Güven zedelendiğinde, sosyal sermaye ve toplumsal dayanışma kırılgan hâle gelir.
Tartışılması gereken, isimler ve olaylardan ziyade, oluşturulan yeni iklim ve kültürdür. Bu yüzden medeniyetimizin tekrar ayağa kalması için, kelimelerimizi de yeniden inşa etmek zorundayız.
“İmam” denildiğinde akla yeniden, güvenilir, önder ve Peygamber emaneti gelmeli; “cemaat” denildiğinde aynı safta omuz omuza sımsıkı duran müminler; “vakıf” denildiğinde ecdadın sosyal mirası; “yardım” denildiğinde ise kameraların önündeki gösteriler değil, Sadaka Taşı’nda olduğu gibi sağ elin verdiğini sol elin bilmediği o kadim medeniyet anlayışı gelmeli.
Unutmayın, bir millet, kelimelerini kaybetmeye başladığında hafızasını da kaybeder!
Unutmayın, kelimeler de vatandır!