Bağımlısıyız dede: Mücadelede zorunlu ders şart
04:00, 29/07/2026, Çarşamba • Yeni Şafak Haber Merkezi
Yeşilay’ın Bağımlılık Ekonomisi raporu, Türkiye’de sigara, alkol, kumar ve uyuşturucu bağımlılığının ülke ekonomisine yıllık maliyetinin 2025 yılında tam 78 milyar dolar gibi dudak uçuklatan bir seviyede olduğunu ortaya koyuyor. Üstelik projeksiyonlar, faturanın 2026’da 90 milyar dolara dayanabileceğini gösteriyor. Memleketçe doğalgaz belimizi büküyor diye dertleniyoruz ama bu kendi kendimizi tüketişimiz 64 milyar dolarlık 2026 enerji ithalatı hedefini bile şimdiden solluyor. Bu sefer kesin kazanıyorum diyenlerin sürüklediği kumar, 40 milyar dolarla ilk sırada yer alıyor. Sigara 24 milyar, alkol 9 milyar ve uyuşturucu ise 5 milyar dolarlık doğrudan maliyetle bu ağır tabloyu oluşturuyor. Üstelik erken ölümler, iş yeri verimlilik kayıpları, aile içi şiddet, dolaylı sağlık harcamaları ve çevresel tahribat gibi kaleme dökülmesi zor maliyetler bu hesaba dahil bile değil.
Bağımlılık çoğunlukla yetişkinlik dönemine özgü bir sorun gibi algılansa da, bu davranış kalıpları çocukluk ve ergenlik çağında oluşmaya başlıyor. Dolayısıyla sorunu kaynağında engellemek istiyorsak, mücadeleyi yetişkinlere odaklamak yerine doğrudan okullara ve erken yaş gruplarına taşımak zorundayız.
SORUN EVDE ÇÖZÜM SINIFTA
Raporun kapsamı klasik dörtlü olan sigara, alkol, kumar ve uyuşturucuyla sınırlı kalsa da; verilerle kanıtlanmış çok daha modern bir bağımlılığımız var.
Çocuklarda ve gençlerde dijital bağımlılık, ekran başında harcanan ömürler, sanal kumar ve tüm bunların yanında bonus olarak gelen obezite, yeme bozuklukları, dikkat dağınıklığı ve türlü türlü ruhsal çöküşler.
Raporda da vurgulandığı üzere, sanal bahis sektörünün son bir yılda cirosunu %40 artırmış olması tesadüf değil. Yılların yetişkinlerinin bile sadece 5 dakika bakıp çıkacaktım diye havlu attığı bir yerde, gelişim çağındaki bir gencin iradesinden zafer beklemek fazla iyimserlik olur.
Dijital mecralar sağ olsun, artık bağımlı olmak için reşit olmayı beklemeye bile gerek yok; risk yaşı ilkokula kadar düşmüş. Durum böylesine kritikken, bu amansız algoritma savaşında ana üssü yetişkin kliniklerinde kurmak yetersiz kalıyor; mücadeleyi çocukların günün yarısını geçirdiği okullara ve evde Wi-Fi şifresini elinde tutan ailelerin tam merkezine taşımak şart.
NEDEN MÜFREDAT? NEDEN ZORUNLULUK?
Bugüne kadar bağımlılıkla mücadelede uygulanan yöntemlerin çoğu; bilgilendirme kampanyaları, seçmeli seminerler ve gönüllü katılımlı etkinlikler şeklinde tasarlandı. Bunlar elbette değerli katkılar sunuyor, fakat sorunun büyüklüğü ve yayılma hızı karşısında tabiri caizse yangına fısfısla müdahale etmek gibi bir şey. Eğer gerçekten tüm topluma dokunacak radikal bir çözüm arıyorsak, zorunlu ve sistematik bir arayışa girmekten başka çaremiz yok.
Bu çerçevede şu adımlar denenebilir:
●
Hareket ve kültür fizik zorunluluğu
: Spor, sanat ve açık alan etkinliklerine istisnasız ve düzenli zorunlu katılım.●
STK ve gönüllülük deneyimi
: Öğrencilerin sivil toplum kuruluşlarında belirli saatler gönüllü hizmet vermesinin tüm düzeylerde müfredata entegre edilmesi.●
Aile temelli zorunlu faaliyetler
: Kitap okuma, müze gezisi, aile toplantısı veya birlikte yemek gibi etkinliklerin ödev/proje statüsünde not/okul sistemine dahil edilmesi.●
Sınıf geçme koşulu
: Tüm bu pratiklerin, tıpkı matematik notu gibi bir üst sınıfa geçişin ön şartı yapılması.Aile temelli faaliyetleri zorunlu kılmak, ebeveyni de doğrudan masaya oturtur.
Zira çoğu zaman çocuktaki ekran bağımlılığının arkasında, kendi telefonuna gömülmüş ebeveyn gerçeği yatıyor. Okul eliyle zorunlu tutulan birlikte vakit geçirme pratiği, evdeki dijital sessizliği bozup derin boşlukları doldurabilecek nadir sistematik silahlardan biri aslında.
SESSİZ PANDEMİ
Bağımlılığı yeni nesil bir pandemi olarak tanımlamak kesinlikle abartı değil. Gençleri yutan bu girdap, bürokrasinin o meşhur “Acelesi yok, haftaya komisyonda görüşürüz” ağırdan almasıyla çözülemeyecek kadar acil bir mesele haline gelmiş durumda. Tek bir eğitim-öğretim yılının bile heba edilmesi, milyonlarca gencin bu koruma kalkanından mahrum kalması ve telafisi imkânsız bir kayıp anlamına geliyor.
Bu nedenle iki aşamalı bir hızlı eylem planı hızlıca uygulanabilir:
● Önümüzdeki eğitim-öğretim yılında seçilecek pilot il ve okullarda bu modelin denenmesi, sahada ne kadar işlediğinin verilerle ölçülmesi.
● Test sürüşünden elde edilen sonuçlara göre, bir sonraki yıl tüm kademelerde (ilköğretim ve ortaöğretim) tereddütsüz zorunlu uygulamaya geçilmesi.
Çocuklarımızı bugünden, okul sıralarında ve aile sıcaklığında bir koruma kalkanıyla muhafaza edemezsek; ödeyeceğimiz bedel milyar dolarları çoktan aşacak, nesillerin silindiği toplumsal bir yıkıma dönüşecektir. Aksi halde, doğalgaz faturasından kaçarken kendi kendini duman eden ilk millet olarak tarihe geçeceğiz.
Bugün atılması zor ya da radikal görünen her adım, yarın bu milletin evlatlarını bu yangının ortasından kurtaracak tek somut yatırım olacaktır.
Yeşilay, sahip olduğu toplumsal güven ve birikimle bu tarihi sorumluluğu üstlenmeli; müfredat reformunu kağıt üstünde bir temenni olmaktan çıkarıp sahada hayata geçirecek lokomotif güç olmalıdır.
Bizde alışkanlık küçükken bir iplik, büyüyünce bir zincirdir.
Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.